әгә деңизидики сүркилиш

әгә деңизидики сүркилиш вә бу сүркилишниң түркийәниң ташқи сийаситигә көрсәткән әкс тәсирлири

әгә деңизидики сүркилиш

әгә деңизидики сүркилиш

түркийә авази радийоси: түркийә билән гиретсийә оттурисидики әгә деңизи сүркилиши йеңи бир басқучқа кирди. гиретсийәниң (террорлуқ паалийәтлиригә вә 15 – ийул һәрбий исйан урунушиға қатнашқанлиқи испатланған) фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилати әзаси болған әскәрләрни түркийәгә қайтуруп бәрмәслики һәмдә үстидин тутуш буйруқи чиқирилған йүзләрчә фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилати унсурлирини бағриға бесиши нәтиҗисидә йеқиндин буйан икки дөләт мунасивәтлири интайин йириклишип кәтти.

бу өзгиришләр гиретсийәниң илгирики йилларда асала, йеқинқи мәзгилләрдә бөлгүнчи террорлуқ тәшкилати п к к үчүн лагерларни қуруп бериши вә террорлуқ тәшкилати п к к ниң каттибеши абдуллаһ өҗаланға йардәм бериши һеч унтулмиған бир вәзийәттә оттуриға чиқмақта.

бу нуқтида, аввал гиретсийә сот мәһкимилири фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилатиниң әзаси болған қачқун әскәрләрни түркийәгә қайтуруп бериш тоғрулуқ қарар чиқарған, бирақ, кейинчә сийасий пиланлар һәрикәткә кәлтүрүлүп, буниңдин ваз кечилгән, дәп қаралмақта.

 бу басқучта, германийәниң пәрдә арқисида гиретсийәгә йол көрсәткәнликигә алақидар дәваларму оттурида ләйләп йүрмәктә.

лекин, әгә деңизидики сүркилишниң икки дөләт мунасивәтлириниң йириклишип кетишигә, гиретсийә дөләт мудапиә министирлиқи билән ташқи ишлар министирлиқиниң түркийәгә қарши иғвагәрлик түсини алған байанатлириниң сәвәб болғанлиқиниму алаһидә әскәртип өтүшкә тоғра келиду.

гиретсийәниң түркийәгә қарита бундақ иғвагәрлик түсини алған һәрикәтләрни қилиши, түркийә терротерийәсидә қолға елинған икки нәпәр гиретсийә әскириниң қайтуруп берилмәслики билән зич мунасивәтлик,  дәпму анализ қилинмақта.

бирақ, түркийәгә селиштурғанда хелила төвән орунда туридиған һәрбий күчи билән түркийәгә тәһдит салалмайдиғанлиқи гиретсийә һөкүмитиму бәш қолдәк айан. шундақтиму, гиретсийә бу һәрикәтләрдин өз җамаәтчиликигә қарита диққәтләрни башқа тәрәпкә буруветишни нишан қилиду вә йавропа иттипақи ичидики иқтисадий җәһәттин қоллиғучилириға қарита сигнал беришни мәқсәт қилиду, дәп анализ қилиш мумкин. чүнки, гиретсийә «түркийә тәһдит селиватиду» дәп тәтүр тәшвиқат елип бериш, бу арқилиқ «йавропа иттипақи терротерийәси хирисқа дуч келиватиду» дегәндәк баһанә – сәвәбләрни ойдуруп чиқирип, йавропа иттипақи хамчотидин қошумчә йардәмгә еришишни мәқсәт қиливатқанлиқи еһтималға наһайити йеқиндәк қилиду.

гиретсийә дөләт мудапиә министири камменос болса гиретсийәниң бу үмидигә вәкиллик қилғучилардин бири һесаблиниду. әмма, шуни тәкитләш һаҗәтки, бу сүркилиш һәргизму гиретсийә тәрәпкә пайдилиқ әмәс. чүнки, гиретсийә җамаәтчиликиниң бу мәсилә һәққидә қайтурған инкаслири, гиретсийә җамаәтчиликиниң гиретсийәниң түркийәгә қарита техиму илмий вә мөтидил позитсийә тутушини халайдиғанлиқини көрситиду.

һәммигә мәлумки, алдинқи һәптиләрдә әгә деңизида һәрбий манивер өткүзгән гиретсийә әскәрлиригә хитаб қилған гиретсийә дөләт мудапиә министири камменос түркийә һәққидә иғвагәрләрчә «дүшмән» дәп сөз қилғаниди. буниңдин башқа йәнә, дөлитиниң әгә деңизида турушлуқ гиретсийә қисимлириға запас 3500 әскәр әвәткәнликини, түркийә билән «мәрич дәрйаси» оттурисидики қуруқлуқ чегра линийәсигиму алдимиздики күнләрдә запас 3500 әскәр әвәтидиғанлиқини уқтурғаниди.

камменосниң әгә деңизидики сүркилишни техиму әвҗ алдурувәткән бу сөзлиригә пәқәт түркийә таратқулирила әмәс, гиретсийә мәтбуатлириму кәң орун аҗратқаниди. һәтта бу байанатлар елан қилинип анчә узун өтмәйла гиретсийә таратқулирида гиретсийә баш министири алексис чипрасниң камменос билән көрүшкәнлики, униң мәзкур байанатлири сәвәбидин уни агаһландурғанлиқи дәвалириға орун аҗритилғаниди.

гиретсийә вә җәнубий қибрис рум һакимийитиниң шәрқий ақдеңизда тәбиий газ мәнбәлирини қидирип тәкшүрүш һәрикитигә түркийә әгә деңизида һәрбий манивер өткүзүш арқилиқ җаваб қайтурғаниди. арқидинла атинаниңму әгә деңизида һәрбий манивер өткүзүшкә тәййарлиқ қилиши, түркийә һөкүмити тәрипидин «иғвагәрлик» дәп қаралмақта.

әгә деңизидики түркийәгә аит болған аралларниң гиретсийә тәрипидин олтурақ районға өзгәртилиши вә ахирида бу аралларниң ишғал қилиниш басқучиниң ишқа кириштүрүлүши камменосни җасарәтләндүргән, дейиш мумкин.

әслидә мәнтиққиму, әқилгиму уйғун болғини, камменосниң гиретсийәниң түркийәгә аит болған аралларни ишғал қиливелишиға түркийә хәлқиниң қаттиқ нарази икәнликидин ибарәт һәқиқәтни нәзәрдин сақит қиливәтмәслики вә иғвагәрләрчә һәрикәтләрдин ваз кечишидур. чүнки, бундақ давамлашқан тәқдирдә, гиретсийәдә йеңи бир сийасий муқимсизлиқ басқучи башлиниду.

тәрәпләр оттурисидики келишмәсликниң һәл қилиниши үчүн җаваб беришкә тегишлик нурғунлиған соаллар бар. диққәт қилишқа тегишлик йәнә бир муһим нуқта, гиретсийә тәрәпниң қорал – йарағлардин халий болушиға тегишлик аралларни давамлиқ қоралландуруш һәрикитидур.

әлвәттә, бу нуқтида җаваб күтүватқан нурғун муһим соаллар бар болуп, булардин бири, әгә деңизидики матрек суписи мәсилисидур. бу мәсилә һәққидә икки тәрәпниң комитетлири узун йиллар музакириләрни елип барған болсиму, толиму әпсуски, мәсилини һеч һәл қилалиғини йоқ.

нөвәттә гиретсийә тәрәпниң һәрикәтлири илгирики мәсилә билән бирликтә сүркилишни техиму әвҗ алдурувәтти. йеқинда чегра линийәлиридин өткән түркийә пуқралири билән гиретсийә пуқралириниң қолға елинишлириму сүркилишни әвҗ алдурувәткән йәнә бир муһим амилға айлинип қалди.

биринчидин, өзара ишәнч турғузулған,

иккинчидин, гиретсийә 15 – ийул һәрбий исйан урунушидин кейин гиретсийәдин панаһлиқ тилигән һәрбий хадимлар вә башқа түркийә пуқралирини түркийәгә қайтуруп бәргән,

үчинчидин, җәнубий қибрис рум һакимийити түркийәниң игилик һоқуқи тәвәликидики саһәләрни ишлитип, тәбиий газ қидирип тәкшүрүштин ваз кәчкән,

төтинчидин, гиретсийә қораллиқ қисимлири әгә деңизида уруш партлишини тәшвиқ қилидиған иғвагәрлик паалийәтлирини тәрк әткәндила, андин, әгә деңизидики сүркилишни һәл қилғили болуши мумкин.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر