xelqaraliq özgirishler, süriye kirizisi we türkiye

xelqaraliq özgirishler, süriye kirizisi we buning türkiyege bolghan tesiri

xelqaraliq özgirishler, süriye kirizisi we türkiye

xelqaraliq özgirishler, süriye kirizisi we türkiye

türkiye awazi radiyosi: bügünki künde dunyaning bir gewde ikenlikidin söz échish barghanséri qiyinlishiwatidu. yer shari xaraktérlik ramka shekillendürüsh tirishchanliqliri muweppeqiyetsizlikke duch kéliwatidu. melum meqsetler bilen bezi küchlerning bezilerni qanat astigha élishi yuqiri sewiyege yétiwatidu.

yer shari xaraktérlik iqtisad - soda muzakirilirining axirqisidin héchqandaq ünüm hasil qilinalmidi. tor sahesini ishlitishni bashqurushqa dair nahayiti az belgilimiler bar. özige xas rayonluq tüzümlerning yaki tüzümsizliklerning otturigha chishigha shahit bolmaqtimiz. buninggha, ottura sherq rayoni we süriyediki özgirishler nahayiti yaxshi misal bolalaydu, elwette.

yéqinda engliye we amérika qoshma ishtatliri bashchiliqida 20 ge yéqin dölet rus diplomatlirini qoghlap chiqardi, rusiyemu buninggha inkas qayturup, 60 chet ellik diplomatni qoghlap chiqardi. bu özgirishler yüz bérip anche uzun ötmeyla beshshar esed hakimiyiti yene ximiyelik qoral ishletti.

buningdin bir yil ilgiri, tramp hökümiti oxshash seweb bilen beshshar esed hakimiyitining herbiy bazilirigha 59 dane « Tomahawk» namliq bashqurulidighan bombilar arqiliq hujum qilghanidi. aridin bir yil ötkendin kéyin yene amérika qoshma ishtatliri bashchiliqidiki ittipaqdash döletler beshshar esed hakimiyitige qarshi hawa hujumi élip bardi. shuning bilen, hemmining diqqiti yene süriyeg merkezleshti hemde mundaq soal sorilishqa bashlidi: «ejiba dunya ikkinchi soghuq urushning bosughisigha kélip qaldimu qandaq?»

bügünki künde dunya 1939 – 1991 – yillardiki idéologiyelik qutublishish dunyasigha oxshimaydu, eksiche, birinchi dunya urushidin burunqi 10 yilqi mezgilge bekrek oxshaydu.

nöwette yer shari xaraktérlik we rayonluq küchler gülliniwatqan – ajizlishiwatqan bir dewrde milliy küch urushlirigha shahit boluwatimiz. dunyaning omumiy weziyitige nezer tashlighinimizda, otturida ne 1945 – 1989 – yillardikige oxshashla keng kölemlik idéologiyelik  küreshning bosughusi aldida emeslikini, neotturida tömür perdining yoqluqini körüwalalaymiz.

yétekchi dunya küchidin sirt yene, (amérika qoshma ishtatlirining hakimiyet küchining aziyishini xalaydighan, biraq nishanigha yételigüdek derijide qudret tapalmighan) gülliniwatqan we ajizlawatqan küchler bar.

bu ehwal, bu mesilige köngül bölidighan mutexessisler arisida bezi ixtilaplarni keltürüp chiqarmaqta. bezi mutexessisler mewjut ehwalni chüshinishlik qilish üchün soghuq urush éngigha mayil bolmaqta. emma bu toghra oxshitish emestur. chünki, mewjut ehwal 19 – esirning ikkinchi yérimigha bekrek oxshaydu. derweqe, u dewr, yéngi otturigha chiqqan küchlerning riqabet dewri idi, döletler ara munasiwetler idéologiyelik heq – hoquqlargha emes, milliy menpeetlerge asaslinidighan bir dewr idi. shundaq déyeleymizki, nöwette biz ikkinchi soghuq urushning bosughisida emesmiz.

bügünki künde amérika qoshma ishtatlirining ottura sherqte yolgha qoyuwatqan tashqi siyasiti köpinche idéologiyelik tallashlargha emes, eksiche, küch siyasitige asaslinidu. mesilen, seudi erebistan hem démokratik dölet emes, hem chüshenche jehettin gherbke nisbeten radikal bir dölet, shundaqtimu, néfitke bay dölet bolghanliqi üchün, amérika qoshma ishtatlirining himayisi astida néfitini peqet dollar arqiliqla sétishni xalaydu.

yene bir tereptin, misirda herbiy diktatorluq hakimiyiti höküm sürmekte, amérika qoshma ishtatlirining  menpeetliri we siyasetlirige mas heriket qilghanliqi üchün, israiliyege tehdit shekillendürmigenliki üchün, bu hakimiyet amérika qoshma ishtatlirining qollishi hem yardimige érishmekte.

iran daéshqa qarshi küreshni kozér qilip, iraqtiki kontirolluqini qurulmilashturdi, hemde süriye térrorériyesini iranning quruqluq armiyesi qsiimliri we herbiy baziliri bilen toldurup, beshshar esed hakimiyitini iranning wekillik küchige aylandurdi. bu amérika qoshma ishtatlirigha nisbeten nahayiti xewplik ehwal, elwette. amérika qoshma ishtatliri hemishe dunya boyiche eng chong térrorizmning qillighuchisi dep atap kéliwatqan iranning aqdéngizge yétip bérishini körüshni xalimaydu.

nöwettiki özgirishlerning hemmisi trampning yéqinda iran bilen hasil qilinghan yado kélishimidin chikinish éhtimalliqining yuqiriliqini körsitidu. chünki, washington téhran bilen ochuq - ashkara düshmenlishishning bosughusigha kélip qaldi.

amérika qoshma ishtatlirining nöwette ottura sherqte eng köp éhtiyajliq bolghini, muqim bir tengpungluqtur. tashqi siyasette barghanséri amérika qoshma ishtatliridin musteqil halda heriket qiliwatqan türkiyemu derijidin tashqiri küchke aylanmaqta. shunga, amérika qoshma ishtatliri türkiyeni kontirol qilishqa tirishmaqta.

amérika qoshma ishtatliri bu yerde shu nuqtida qattiq oylinishi kérek؛ türkiye bilen irangha cheklime qoyush, her ikki döletni rusiyege téximu yéqinlashturidu, yadro kélishimini bikar qilish we irangha yéngi émbargolarni yürgüzüshke urunush, yawropa ittipaqini irandin néfit éksport qilishni toxtitishqa qayil qilish, yawropa ittipaqining rusiyege téximu köp béqindi bolup qélishi dégen uqumni bildüridu.

yene bir tereptin, süriye nöwette rayonluq, hetta yer shari xaraktérlik kirizis liniyelirining piltisigha ot tutashturuwétish alahidilikige ige.  jümlidin, süriye bilip – bilmey kontiroldin chiqidighan bir toqunushning piltisigha ot tutashturuwétishi mumkin. lékin, shuni tekitlesh hajetki, süriyening yéqin kélechikidiki eng muhim we jiddiy toqunush, p y d/y p g ning sahedin tazilinishi yaki tazilanmasliqi sewebidin bolidu. chünki, p y d/y p g ning ehwali peqet bu térrorluq teshkilatining süriyediki küchi we mewjudiyiti bilenla munasiwetlik bolup qalmastin, yene, gherbning süriyediki tesir küchining aziyishi bilen zich munasiwetlik bolup qaldi. shu wejidin,, türkiye – rusiye – iran otturisida süriyede hemkarliq munasiwetliri kücheygenséri, amérika qoshma ishtatliri – firansiye – engliyege oxshighan döletler p y d/y p g ni kontirol qilidighan saheler shunche köpiyidu.

yéqinda enqerede chaqirilghan türkiye – rusiye – iran üch terep aliy derijilik rehberler yighinidin süriyening zémin pütünlükini qoghdash qararining chiqishi, amérika qoshma ishtatlirining p y d/y p g bilen bolghan munasiwetlirige we «firat deryasi» ning sherqiy qismidiki mewjudiyitige qarita ochuq – ashkara agahlandurush hésablinidu.

türkiyege nisbeten éytqanda, bu mesile özining bixeterlikige qaritilghan istiratégiyelik tehdittur. iran bu rayonning özige qarshi élip bérilidighan herbiy paaliyetlerning amérika qoshma ishtatlirining herbiy bazisigha aylinip qalidighanliqigha ishinidu. rusiye bolsa, uzaq mezgilde bu rayon süriyediki amérika qoshma ishtatlirining tesir dairisining muhim bir wasitisigha aylinip qalidu, dep qaraydu. shu wejidin, aldimizdiki basquchta «munbich» we «firat deryasi» ning sherqiy qismi mesilisidiki bésim téximu küchiyidu. shunga, «munbich» mesilisi üch terep aliy derijilik rehberler yighining eng muhim netijiliridin biri hésablinidu. türkiyening aldi bilen «tel rifat» ni kontirol astigha élishi, arqidin «munbich» üstide bésim peyda qilip, amérika qoshma ishtatliri bilen p y d/y p g ni «firat deryasi» ning sherqiy qismigha chékinidighan bir basquchni ishqa kirishtürüshi, rayondiki küch tengpungluqigha we süriyening kélechikige tesir körsitidighan istiratégiyelik heriket bolidu.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر