warna bashliqlar yighini we arqa körünüshi

warna bashliqlar yighini we türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetliri.

warna bashliqlar yighini we arqa körünüshi

warna bashliqlar yighini we arqa körünüshi

türkiye awazi radiyosi: türkiye jumhuriyiti rehberliri bilen yawropa ittipaqi rehberliri bulghariyening warna shehiride chaqirilghan bashliqlar yighinida bir yerge jem boldi. bu munasiwet bilen, biz bu heptiki pirogrammimizda, warna bashliqlar yighini we türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetliri heqqide toxtilip ötimiz.

bulghariyening warna shehiride chaqirilghan bashliqlar yighinida, türkiye jumhuriyiti bilen yawropa ittipaqi rehberliri bir yerge jem boldi. yighingha türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghan, yawropa ittipaqi kéngishining bashliqi donald taks, yawropa ittipaqi komitétining bashliqi jan kilod yunkér we sahibxan dölet bulghariye bash ministiri boyko borisow qatarliqlar ishtirak qildi.

yighin uzundin buyan bir izda toxtap qalghan türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetlirige nisbeten muhim idi. derweqe, türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetlirining qaytidin közdin kechürülüshi, ikki terep otturisidiki saqliniwatqan mesililerning birdeklik hasil qilinghan sahelerning bir chétige qayrip qoyulushi nishan qiliniwatatti. yighinda, yawropa ittipaqi türkiyedin némilerni kütidighanliqini, türkiyemu yawropa ittipaqidin némilerni kütidighanliqini aliy derijilik rehberler sewiyeside ochuq - ashkara halda otturigha qoydi.

hemmige melumki, yawropa ittipaqi komitétining 2016 – yili élan qilghan doklati türkiyening naraziliqini qozghighanidi. bir tereplimilik qarashqa asasen teyyarlanghan bu doklatta, türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetlirining bir izda toxtap qélishining jawabkari türkiye idi. yene bir tereptin, yawropa ittipaqi komitéti ilgiri wede bergen bolushigha qarimay, türkiye puqralirining yawropa elliride wizisiz sayahet qilishi mesiliside yawropa ittipaqining qachan heriketke ötidighanliqi toghruluq waqit toxtatmighanidi. buningdin bashqa yene, 15 – iyul herbiy isyan urunushi we démokratiye üchün qiliniwatqan  küreshke qarita xuddi adettiki bir weqedekle pozitsiye tutqanidi. 2016 – yilqi tereqqiyat doklatining mezmuni türkiyening naraziliqini qozghighandin kéyin, yawropa ittipaqi komitéti 2017 – yili élan qilmaqchi bolghan tereqqiyat doklatini tonglitip qoydi. shuning bilen, türkiye «yawropa ittipaqigha ezaliqqa namzat dölet» dep élan qilinghan 1999 – yildin buyan tunji qétim (bashqa namzat döletlerning del eksiche)  türkiyege alaqidar yilliq doklat komitét teripidin élan qilinmidi.

axbarat wasitilirining xewerlirige asaslanghanda, ikki mesile yighinning asasliq küntertip maddisini teshkil qilghan.

birinchisi, türkiyening aldinqi yili yawropa ittipaqigha sunghan tamozhna béji ittipaqida islahat élip bérish teklipi mesilisi. tamozhna béji ittipaqi qurulghan 1996 – yili 1 – yanwardin buyan xelqaraliq soda ishlirida we yawropa ittipaqining üchinchi döletler bilen bolghan soda munasiwetliride yéngi ehwallar otturigha chiqti. bu yéngi ehwallar türkiye buningdin 22 yil burun «ewzellik» süpitide qobul qilghan hökümlerni menisiz qildi. yawropa ittipaqi türkiyedin xélila kéyin erkin soda munasiwiti ornatqan bezi döletlerge bergen heq – hoquqlar, tamozhna béji ittipaqigha eza bolghan türkiyeningkidin zor derijide éship ketti. bu ehwalmu tamozhna béji ittipaqining nizamnamiliride islahat élip bérilish éhtiyajini tughdurdi.

yighinning ikkinchi muhim küntertip maddisi bolsa, türkiye puqralirining yawropa elliride wizisiz sayahet qilish mesilisi idi. türkiye qayta qobul qilish kélishimini imzalash we kéreklik tedbirlerni élish arqiliq yawropa ittipaqi döletlirige köchmen éqinining toxtishida eng zor töhpilerni qoshqan dölet boldi. shundaqtimu, yawropa ittipaqi wediside turmaywatidu, türkiye puqraliridin wiza élish siyasitini izchil yolgha qoyuwatidu.

türkiye bilen yawropa ittipaqi otturisida pat yéqinda hel qilinishi mumkin bolmaydighan nurghun mesililer we pikir ixtilapliri bar. shunga, munasiwetler buningdin kéyinki basquchtimu dawamliq dawalghush halitide bolidu, déyish mumkin. nöwette türkiye yawropa ittipaqining muhim istiratégiyelik hemrahi hésablinidu. her ikki aktiyorni birleshtürgen köpligen istiratégiyelik ortaq menpeetler bar. biraq yawropa ittipaqi uzun yillar mabeynide türkiye bilen özini birleshtürgen ortaq nuqtilarni aldinqi pilangha chiqirishta muweppeqiyet qazinalmidi.

bügünki künde bundaq selbiy menzirige qarimay yéqinqi mezgilde yawropa ittipaqidin we ittipaqqa eza bezi döletlerdin kelgen signallar, yawropa ittipaqining türkiyege tutuwatqan pozitsiyesining özgirishke bashlighanliqini körsitidu. bu nuqtida, türkiyening  rusiye bilen süriyede hemkarliq ornitishi, «zeytun shéxi» herbiy herikitining ghelibisi, rusiyedin «400 - s» bashqurulidighan bomba hawa mudapiesi sistémisi sétiwélish qarari qatarliqlar yawropaning türkiyege qarita pozitsiyesining özgirishke bashlishigha seweb bolghan muhim amillar hésablinidu. türkiye rusiye bilen yéqinlishiwatqan, amérika qoshma ishtatliridin yiraqlishiwatqan bir peytte, yawropa ittipaqi türkiyening tashqi siyasitide tengpungluqni saqlash jehettin nahayiti zor ehmiyetke ige.

yene bir tereptin, türkiye yawropa ittipaqigha nisbeten heqiqeten muhim bir dölet bolsa (eger yawropa ittipaqi türkiyening rusiyege yaki bashqa bir döletke yéqinlishishini xalimisa), undaqta, türkiye puqralirigha qarita wizisiz sayahet siyasitini yolgha qoyushi, köchmenlerge yardem bérish qatarliq mesililerde bergen wedilirige emel qilishi lazim, shuning bilen bir waqitta, türkiyening bixeterlik menpeetlirige sezgür muamile qilishi we ehmiyet bérishi kérek.

türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghanning warna bashliqlar yighinida namayen qilghan pozitsiyesi intayin meniliktur. erdoghan yighindin kéyin bergen bayanatida, yawropa ittipaqining türkiyege qoyghan telepliri heqqide héch toxtalmidi, eksiche, türkiyening qarashlirini, teleplirini we türkiye bilen yawropa ittipaqining yéngi bir dewrge qedem qoyushining shertlirini otturgha qoydi.

eger yawropa ittipaqi türkiyening teleplirini qandurmisa, türkiyening yawropa ittipaqigha eza bolush mesilisining eng muhim küntertip maddisi emeslikini texmin qilish üchün munejjim bolush kérek emes. chünki, türkiye – yawropa ittipaqi munasiwetliri künséri keynige chékinmekte we yawropa ittipaqi türkiyege nisbeten bir nishan bolushtin yiraqlashmaqta.

türkiye 1974 – yilqi «qibris tinchliq herikiti» basquchinimu öz ichige alghan héchqandaq bir tarixiy dewrde hazirqidek yönilishini gherbtin özgertken emes. shuning bilen bir waqitta, türkiye jamaetchilikimu gherbtin yiraqlishishqa bunchilik qayil bolghan emes. shunga, nöwette bu heqte qarar chiqirishqa tégishlik terep türkiye emes, eksiche yawropa ittipaqidur. jümlidin, yawropa ittipaqi mundaq qarar chiqirishi kérek: «yer shari xaraktérlik derijidin tashqiri küch bolushni xalamduq? yaki peqet rayonluq bir küch süpitidila öz mewjudyitimizni dawamlashturushni xalamduq?»

eger yawropa ittipaqi heqiqetenmu yer shari xaraktérlik derijidin tashqiri küch bolushni xalisa, undaqta, türkiye bilen bir gewdilishishi shert. eger peqet rayonluq bir küch süpitidila öz mewjudyitini dawamlashturushni xalisa, undaqta, türkiyege qarita qosh ölchemlik siyasitini dawamlashtursa bolidu. lékin, yawropa ittipaqining bundaq qosh ölchemlik siyasiti we ikki yüzlimilik pozitsiyesige qarita türkiyening qilini tewritipmu qoymaydighanliqini bilishi lazim.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر