türkiyening afriqigha yüzlinish siyasiti

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «türkiyening afriqigha yüzlinish siyasiti» mawzuluq analizini hozurunglargha sunimiz..

türkiyening afriqigha yüzlinish siyasiti

türkiyening afriqigha yüzlinish siyasiti

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «türkiyening afriqigha yüzlinish siyasiti» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz.

2005 – yilidin buyan yolgha qoyghan afriqa qitesige yüzlinish siyasitini chöridigen halda munasiwetlerni güllendürüsh, soda hejimini ashurush we oxshash shert – sharait astida hemkarliq ornitish nishanini utuqluq dawamlashturmaqta. bu siyaset türkiyening afriqidiki obrazini mustemlikichi döletlerdin perqliq qildi, afriqiliqlarning neziridiki türkiye obrazigha ijabiy hesse qoshti we türkiyeni afriqidiki muhim bir aktiyorgha  aylandurdi.

türkiyening afriqigha échiwétish siyasiti

adalet we tereqqiyat partiyesi hökümiti hakimiyet béshigha kelgendin buyan, türkiye «köp qatlamliq tashqi siyaset» yürgüzüsh yönilishini yaqlidi. bügünning türkiyesi, ötmüshte ikkinchi pilanda qaldurulghan rayonlargha yüzlinish siyasitini yolgha qoydi. bu rayonlarning eng jelipkari bolsa, «afriqa qitesi» dur.

afriqa qitesi tebiiy bayliqliri, yash we dinamik nopusi we iqtisadiy imkaniyetler nuqtisidin istiqbali parlaq bir qite bolghanliqi üchün, köpligen döletlerning diqqitini jelip qilmaqta.

türkiye – afriqa munasiwetlirimu 1990 – yillardin buyan küchlük özgirishlerni bashtin kechürdi. 1998 – yili qobul qilinghan «afriqigha yüzlinish heriket pilani» ikki terep ara munasiwetlerning bashlinishigha sharait hazirlap berdi. bulardin bashqa döletler ara yuqiri derijiliklerning ziyaretliri, insaniy yardemler, afriqa qitesidiki konsulxana, elchixana qatarliqlarning köpeytilishi, soda toxtamlirining imzalinishi qatarliqlarmu türkiyening afriqa döletliri bilen yéqinlishish musapisining süritini ashurdi.

2005 – yilining türkiyede «afriqa yili» dep élan qilinishi we türkiyening afriqa elliri ittipaqining bashliqlar yighinlirigha közetküchi eza süpitide ishtirak qilishqa bashlishi bilen birlikte, afriqa tereqqiyat bankisigha eza bolush yolidimu ilgirileshlerning hasil qilinishi bu ikki terep arisidiki munasiwetlerning tarixiy yönilishini körsitip béridu. 2005 – yili bashlanghan bu yüzlinish, hem iqtisadiy hem siyasiy jehette qollap – quwwetlengenliki üchün, ünümmü köngüldikidek boldi.

afriqa bilen türkiye munasiwetliri iqtisadiy we soda toxtamliri tüzüsh jehettimu zor ilgirileshlerni hasil qildi. «afriqa bilen iqtisadiy we soda munasiwetlirini kücheytish istratégiyesi» buning konkért misali bolup, dunya sodisi nuqtisidinmu afriqa döletliri bilen türkiye nuqtisidinu muhim hésablinidu. bolupmu diplomatik munasiwetlerning süriti ashqan 2011 – 2015 – yilliri arisida afriqa döletliri özini hés qildurdi.

tashqi sodida shimaliy afriqa döletliri aldinqi pilandin orun aldi؛ bu nuqtida, 2011 – 2015 – yilliri arisida misirgha 16 milyard 61 milyon dollarliq, aljiriyege 9 milyard 192 milyon dollarliq, liwiyege 9 milyard 120 milyon dollarliq, marakeshke 5 milyard 874 milyon dollarliq we tunisqa 4 milyard 225 milyon dollarliq mehsulat éksport qilindi. yene bir terepte, misirdin 7 milyard 3 milyon dollarliq؛ jenubiy afriqa jumhuriyitidin 6 milyard 832 milyon dollaliq, aljiriyedin 4 milyard 451 milyon dollarliq, marakeshtin 3 milyard 925 milyon dollarliq we tunistin 4 milyard 225 milyon dollarliq mehsulat émport qilindi.

türkiye, afriqa qiteside qurulush höddigerliki sahesidimu muhim utuqlarni qolgha keltürdi؛ türk qurulush höddigerlirining uzun yillardin buyan chet ellerde royapqa chiqarghan omumiy qurulushliri ichide afriqa qitesining péyi %17.5 lik orunni igilidi. bu sahede aldinqi qatarda turidighan dölet liwiye bolup, uningdin qalsa aljiriye, marakesh, ipiopiye, nigériye, sudan we kaméron qatarliq döletler muhim orunni igilimekte.

türkiyening afriqa qitesi bilen bolghan téxnika jehette yardem bérish we maarip sahesidiki munasiwetliri süret bilen ilgirilimekte. bu dairide türkiye hemkarliq we kordinatsiye agéntliqi (tika)ning afriqa qiteside échilghan téxnikiliq yardem bérish we maarip sahesi boyiche yardem bérish ishxaniliri pütün küchi bilen xizmet qilmaqta. 2017 – yili élan qilinghan dunya insaniy yardem doklati, türkiyening kishi béshigha toghra kélidighan milliy kirimigha sélishturghanda, dunyaning eng mert döliti ikenlikini élan qildi. türkiye, kishi béshigha toghra kélidighan milliy kirimning %0.75 ni yardem ishlirigha ajritip, tunji qétim b d t ning %0.7 lik nishanidin halqip ketti.

buningdin sirt, yunus emre institutimu türkiye hemkarliq we kordinatsiye agéntliqidin perqliq halette türk tili, tarixi, medeniyiti we senitini tonutush üchün afriqining oxshash bolmighan jaylirida paaliyet élip barmaqta.

türkiye bir tereptin afriqa döletlirige yardem qilsa, yene bir tereptin, mustemlikichi döletlerning eksiche bu döletler bilen oxshash shertler boyiche hemkarliq ornitip, sodining güllinishi üchün tirishchanliq körsetmekte. shunga afriqa döletliri, mustemlikining merkizi bolushtin chiqip, türkiye hemkarliq ornatqan döletlerge aylanmaqta.


خەتكۈچ: siyaset , afriqa , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر