erdoghanning gherbiy afriqa ziyariti

jumhur reis rejep tayyip erdoghanning gherbiy afriqa ziyariti

erdoghanning gherbiy afriqa ziyariti

erdoghanning gherbiy afriqa ziyariti

türkiye awazi radiyosi: türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghan türkiyening afriqigha qarita ishikni échiwétish siyasiti dairiside gherbiy afriqida dölet ishliri ziyaritide boldi. bu munasiwet bilen bu heptiki pirogrammimizda, erdoghanning gherbiy afriqa ziyariti we bu ziyaretning türkiyening tashqi siyasitige körsitidighan tesiri heqqide toxtilip ötimiz.

türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghanning gherbiy afriqa ziyaritining tunji békiti aljiriye idi. mawritaniye we sénégal bilen dawamlashqan ziyaretler malida axirlashti. shuning bilen, erdoghan afriqida 2005 – yildin buyan 32 dölette ziyarette bolghan boldi. afriqa qitesidiki 12 din 41 ge yetken bash elchixanilar we yüz milyonluq reqemlerdin yüz milyardlargha yetken soda hejmining zoriyishimu erdoghanning bu ziyaretlirining méwiliridin biri, elwette.

ziyaretlerde ünülük uchrishishlar élip bérildi. yer shari xaraktérlik mesililer heqqide özara pikir almashturuldi. xelqaraliq térrorizmgha qarshi  küresh we quddus mesilisini öz ichige alghan nurghun mesililerde qaytidin birdeklik hasil qilindi. özara soda we sélinma imkaniyetlirini yaritish toghruluq qedemler tashlandi. ziyaretlerde aldinqi pilangha chiqqan yene bir muhim mesile fethullahchi térrorluq teshkilatigha qarshi  küresh idi. jumhur reis erdoghan afriqa elliri rehberlirining  fethullahchi térrorluq teshkilatigha qarshi küresh mesiliside tutqan pozitsiyesi we hemkarliq ornitishining nahayiti zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

aljiriye bilen türkiye ortaq tarixqa we qedimdin tartip üzlüksiz dawamliship kéliwatqan chongqur dostluq we qérindashliq munasiwetlirige ige. bu munasiwetler erdoghanning 2006 – yilqi aljiriyege qilghan tarixiy ziyaritidin kéyin barghanséri tereqqiy qildi. aliy derijilik rehberlerning özara ziyaretliri barghanséri köpeydi. buninggha egiship, soda – iqtisadiy munasiwetler közge körünerlik derijide mustehkemlendi. bu ziyaretler jeryanida imzalanghan «dostluq we hemkarliq kélishimi» burulush nuqtisi hasil qildi. yéqindin buyan ikki dölet otturisidiki aliy derijilik rehberlerning ziyaretliri yenimu yüksek sewiyege yetti.

türkiyening ortaq tarix we diniy munasiwetlerge ige mawritaniye bilen bolghan siyasiy munasiwetliri dostluq we hemkarliq asasida barghanséri kücheymekte. ikki dölet otturisida héchqandaq bir mesile yoq. biraq, 2008 – yilghiche ikki dölet otturisida jiddiy héchqandaq özgirish bolmidi. türkiyening afriqigha qarita ishikni échiwétish siyasitini yolgha qoyushi bilen teng ikki dölet otturisida ikki we köp tereplik munberlerde aliy derijilik rehberler sewiyesidiki uchrishishliri köpeydi. mawritaniye pirézidénti abdulezizning 2010 – yili türkiye ziyariti we arqidinla özara bash elchixanilarning échilishi, ikki dölet munasiwetlirining barghanséri küchiyishi, özara ziyaretler hem uchrishishlarning yenimu yüksek sewiyege yétishide türtkilik rol oynidi. ikki dölet otturisida 2013 – yilidin étibaren sistémiliq halda siyasiy kéngesh yighinliri chaqirilmaqta.

sénégalning 1960 – yili musteqilliqqa érishishidin kéyin dakardiki türkiye bash elchixanisi paaliyetke ötti. sénégalmu imkaniyetlirining cheklik bolushigha qarimay 2006 – yili awghust éyidin étibaren enqerede bash elchixana achti. türkiye bilen sénégal otturisidiki munasiwetler yéqinqi yillardin buyan barghanséri janlanmaqta. sénégal türkiyege rayonida we islam hemkarliq teshkilati ichide tesiri küchlük we iqtisadiy jehettin barghanséri tereqqiy qiliwatqan bir dölet dep qarimaqta we munasiwetlirini kücheytishni arzu qilmaqta.

türkiye bilen malining munasiwetliri intayin yüksek sewiyede. munasiwetler mali pirézidénti, parlamént bashliqi we bash ministirining türkiyege qilghan ziyaretliridin kéyin téximu mustehkemlendi. türkiyening bamako bash elchixanisi 2010 – yili 1 – féwral küni paaliyetke ötti.

mali pirézidéntining siyasiy ishlar meslihetchisi bash elchi birahim somaremu 2014 – yili 6 – may küni mali ministirlar kéngishining qarari arqiliq enqere bash elchilikige teyinlendi. munasiwetlerning barghanséri küchiyishige egiship, ikki dölet otturisida nurghun kélishimler imzalandi. aldimizdiki mezgilde bu kélishimlerge yéngilirining ilawe qilinishi kütülmekte.

erdoghan we türkiyedin barghan méhmanlar afriqa elliride qizghin qarshi élinmaqta. buning asasliq sewebi, türkiyening rayondiki bashqa aktiyorlardin alahide perqlinishidur. türkiye hemkarliq we tereqqiyat idarisi afriqining su we sehiye saheside duch kéliwatqan mesililirini hel qilip bérish üchün nahayiti zor tirishchanliq körsetmekte. türkiye qizilay jemiyiti muhtajlarni yémek – ichmek we chédirlar bilen teminlimekte. türk soda - sanaetchiler sélinmiliri arqiliq yerlik xelqqe ishqa orunlishish sharaiti yaritip bermekte. bularning hemmisi, türkiyening afriqa istiratégiyesining: «afriqa qazansa, türkiyemu qazanidu» teriqisidiki asasliq nishani boyiche ishqa ashurulmaqta.

afriqidek bir jughrapiyede nopuz sahesi shekillendürüsh, uzaq mezgillik istiratégiyelik nishanni ishqa ashurushning aldinqi shertidur. türkiyening nöwette tashlawatqan qedemliri birqanche yil kéyin méwe bérishke bashlaydu. shu wejidin, türkiye alaqilirini sewr – taqet bilen, qetiy irade bilen we eqil paraset bilen izchil dawamlashturushi lazim. chünki, türkiyening dunyadiki barliq chong küchler paaliyet élip bériwatqan afriqini nezerdin saqit qiliwétishige qetiy bolmaydu.

erdoghan bu qétim gherbiy afriqidiki 4 musulman dölette ziyarette boldi. erdoghanning ikki tereplik munasiwetlerni kücheytish üchün pütkül afriqa qitesini ziyaret qilish iradisi qetiydek qilidu. erdoghanning kéler qétimqi ziyaritining békiti jenubiy afriqidek qilidu. derweqe, erdoghan «afriqigha qarita ishikni échiwétish» siyasiti arqiliq türkiyening rayonda adaletlik bir tüzüm ornitishta muhim rol oynishini nishan qilmaqta. afriqining güllinishige bolghan ishenchi kamil bolghanliqi üchün uzaq mezgillik qedemlerni tashlimaqta. bu nishan qismen türkiyening istiratégiyelik nishanining bésim küchi bilenmu munasiwetlik, elwette.

bu qétimqi ziyarette otturigha chiqqan bir özgirish eslide türkiyening afriqidiki özgichilikining yeküni hésablinidu. jumhur reis erdoghan özidin firansuz tilida: «türkler aljiriyeni mustemlikisi dep qaramti?» teriqiside soal sorighan aljiriyelik zhurnalistqa: «türkler jahangir bolsa idi, sen bu soalni firansuz tilida emes, türk tilida sorighan bolatting» dep jawab berdi. shuning bilen, türkiyening afriqidiki özgichilikining özige xas delilini körsitip bergen boldi.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر