әрдоғанниң ғәрбий африқа зийарити

җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң ғәрбий африқа зийарити

әрдоғанниң ғәрбий африқа зийарити

әрдоғанниң ғәрбий африқа зийарити

түркийә авази радийоси: түркийә җумһурийити җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоған түркийәниң африқиға қарита ишикни ечиветиш сийасити даирисидә ғәрбий африқида дөләт ишлири зийаритидә болди. бу мунасивәт билән бу һәптики пирограммимизда, әрдоғанниң ғәрбий африқа зийарити вә бу зийарәтниң түркийәниң ташқи сийаситигә көрситидиған тәсири һәққидә тохтилип өтимиз.

түркийә җумһурийити җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоғанниң ғәрбий африқа зийаритиниң тунҗи бекити алҗирийә иди. мавританийә вә сенегал билән давамлашқан зийарәтләр малида ахирлашти. шуниң билән, әрдоған африқида 2005 – йилдин буйан 32 дөләттә зийарәттә болған болди. африқа қитәсидики 12 дин 41 гә йәткән баш әлчиханилар вә йүз милйонлуқ рәқәмләрдин йүз милйардларға йәткән сода һәҗминиң зорийишиму әрдоғанниң бу зийарәтлириниң мевилиридин бири, әлвәттә.

зийарәтләрдә үнүлүк учришишлар елип берилди. йәр шари характерлик мәсилиләр һәққидә өзара пикир алмаштурулди. хәлқаралиқ терроризмға қарши  күрәш вә қуддус мәсилисини өз ичигә алған нурғун мәсилиләрдә қайтидин бирдәклик һасил қилинди. өзара сода вә селинма имканийәтлирини йаритиш тоғрулуқ қәдәмләр ташланди. зийарәтләрдә алдинқи пиланға чиққан йәнә бир муһим мәсилә фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилатиға қарши  күрәш иди. җумһур рәис әрдоған африқа әллири рәһбәрлириниң  фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилатиға қарши күрәш мәсилисидә тутқан позитсийәси вә һәмкарлиқ орнитишиниң наһайити зор әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди.

алҗирийә билән түркийә ортақ тарихқа вә қәдимдин тартип үзлүксиз давамлишип келиватқан чоңқур достлуқ вә қериндашлиқ мунасивәтлиригә игә. бу мунасивәтләр әрдоғанниң 2006 – йилқи алҗирийәгә қилған тарихий зийаритидин кейин барғансери тәрәққий қилди. алий дәриҗилик рәһбәрләрниң өзара зийарәтлири барғансери көпәйди. буниңға әгишип, сода – иқтисадий мунасивәтләр көзгә көрүнәрлик дәриҗидә мустәһкәмләнди. бу зийарәтләр җәрйанида имзаланған «достлуқ вә һәмкарлиқ келишими» бурулуш нуқтиси һасил қилди. йеқиндин буйан икки дөләт оттурисидики алий дәриҗилик рәһбәрләрниң зийарәтлири йәниму йүксәк сәвийәгә йәтти.

түркийәниң ортақ тарих вә диний мунасивәтләргә игә мавританийә билән болған сийасий мунасивәтлири достлуқ вә һәмкарлиқ асасида барғансери күчәймәктә. икки дөләт оттурисида һечқандақ бир мәсилә йоқ. бирақ, 2008 – йилғичә икки дөләт оттурисида җиддий һечқандақ өзгириш болмиди. түркийәниң африқиға қарита ишикни ечиветиш сийаситини йолға қойуши билән тәң икки дөләт оттурисида икки вә көп тәрәплик мунбәрләрдә алий дәриҗилик рәһбәрләр сәвийәсидики учришишлири көпәйди. мавританийә пирезиденти абдуләзизниң 2010 – йили түркийә зийарити вә арқидинла өзара баш әлчиханиларниң ечилиши, икки дөләт мунасивәтлириниң барғансери күчийиши, өзара зийарәтләр һәм учришишларниң йәниму йүксәк сәвийәгә йетишидә түрткилик рол ойниди. икки дөләт оттурисида 2013 – йилидин етибарән системилиқ һалда сийасий кеңәш йиғинлири чақирилмақта.

сенегалниң 1960 – йили мустәқиллиққа еришишидин кейин дакардики түркийә баш әлчиханиси паалийәткә өтти. сенегалму имканийәтлириниң чәклик болушиға қаримай 2006 – йили авғуст ейидин етибарән әнқәрәдә баш әлчихана ачти. түркийә билән сенегал оттурисидики мунасивәтләр йеқинқи йиллардин буйан барғансери җанланмақта. сенегал түркийәгә районида вә ислам һәмкарлиқ тәшкилати ичидә тәсири күчлүк вә иқтисадий җәһәттин барғансери тәрәққий қиливатқан бир дөләт дәп қаримақта вә мунасивәтлирини күчәйтишни арзу қилмақта.

түркийә билән малиниң мунасивәтлири интайин йүксәк сәвийәдә. мунасивәтләр мали пирезиденти, парламент башлиқи вә баш министириниң түркийәгә қилған зийарәтлиридин кейин техиму мустәһкәмләнди. түркийәниң бамако баш әлчиханиси 2010 – йили 1 – феврал күни паалийәткә өтти.

мали пирезидентиниң сийасий ишлар мәслиһәтчиси баш әлчи бираһим сомарәму 2014 – йили 6 – май күни мали министирлар кеңишиниң қарари арқилиқ әнқәрә баш әлчиликигә тәйинләнди. мунасивәтләрниң барғансери күчийишигә әгишип, икки дөләт оттурисида нурғун келишимләр имзаланди. алдимиздики мәзгилдә бу келишимләргә йеңилириниң илавә қилиниши күтүлмәктә.

әрдоған вә түркийәдин барған меһманлар африқа әллиридә қизғин қарши елинмақта. буниң асаслиқ сәвәби, түркийәниң райондики башқа актийорлардин алаһидә пәрқлинишидур. түркийә һәмкарлиқ вә тәрәққийат идариси африқиниң су вә сәһийә саһәсидә дуч келиватқан мәсилилирини һәл қилип бериш үчүн наһайити зор тиришчанлиқ көрсәтмәктә. түркийә қизилай җәмийити муһтаҗларни йемәк – ичмәк вә чедирлар билән тәминлимәктә. түрк сода - санаәтчиләр селинмилири арқилиқ йәрлик хәлққә ишқа орунлишиш шараити йаритип бәрмәктә. буларниң һәммиси, түркийәниң африқа истиратегийәсиниң: «африқа қазанса, түркийәму қазаниду» тәриқисидики асаслиқ нишани бойичә ишқа ашурулмақта.

африқидәк бир җуғрапийәдә нопуз саһәси шәкилләндүрүш, узақ мәзгиллик истиратегийәлик нишанни ишқа ашурушниң алдинқи шәртидур. түркийәниң нөвәттә ташлаватқан қәдәмлири бирқанчә йил кейин мевә беришкә башлайду. шу вәҗидин, түркийә алақилирини сәвр – тақәт билән, қәтий ирадә билән вә әқил парасәт билән изчил давамлаштуруши лазим. чүнки, түркийәниң дунйадики барлиқ чоң күчләр паалийәт елип бериватқан африқини нәзәрдин сақит қиливетишигә қәтий болмайду.

әрдоған бу қетим ғәрбий африқидики 4 мусулман дөләттә зийарәттә болди. әрдоғанниң икки тәрәплик мунасивәтләрни күчәйтиш үчүн пүткүл африқа қитәсини зийарәт қилиш ирадиси қәтийдәк қилиду. әрдоғанниң келәр қетимқи зийаритиниң бекити җәнубий африқидәк қилиду. дәрвәқә, әрдоған «африқиға қарита ишикни ечиветиш» сийасити арқилиқ түркийәниң районда адаләтлик бир түзүм орнитишта муһим рол ойнишини нишан қилмақта. африқиниң гүллинишигә болған ишәнчи камил болғанлиқи үчүн узақ мәзгиллик қәдәмләрни ташлимақта. бу нишан қисмән түркийәниң истиратегийәлик нишаниниң бесим күчи биләнму мунасивәтлик, әлвәттә.

бу қетимқи зийарәттә оттуриға чиққан бир өзгириш әслидә түркийәниң африқидики өзгичиликиниң йәкүни һесаблиниду. җумһур рәис әрдоған өзидин фирансуз тилида: «түркләр алҗирийәни мустәмликиси дәп қарамти?» тәриқисидә соал сориған алҗирийәлик журналистқа: «түркләр җаһангир болса иди, сән бу соални фирансуз тилида әмәс, түрк тилида сориған болаттиң» дәп җаваб бәрди. шуниң билән, түркийәниң африқидики өзгичиликиниң өзигә хас дәлилини көрситип бәргән болди.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر