türkiye - ezerbeyjan munasiwetliri

qérindashliq rishtisi we istiratégiyelik hemrahliq nuqtisidin türkiye - ezerbeyjan munasiwetliri.

türkiye - ezerbeyjan munasiwetliri

türkiye - ezerbeyjan munasiwetliri

türkiye awazi radiyosi: 1992 – yili 14 – yanwar küni ezerbeyjan bilen türkiye otturisida diplomatik munasiwet ornitish toghruluq kélishim  imzalanghinigha 26 yil boldi. bu munasiwet bilen, biz bu heptiki pirogrammimizda, türkiye – ezerbeyjan munasiwetliri we bu munasiwetning rayongha körsetken tesiri heqqide toxtilip ötimiz.

türkiye jumhuriyiti 1991 – yili 30 – awghust küni musteqilliq élan qilghan ezerbeyjan jumhuriyitini 1991 – yili 9 – noyabir küni étirap qilghan tunji dölet boldi.

türkiye bilen ezerbeyjan otturisidiki diplomatik munasiwetler 1992 – yili 14 – yanwar küni ornitildi. ikki dölet munasiwetlirini téximu tereqqiy qildurush meqsitide 2010 – yili jumhur reislik sewiyeside istiratégiyelik aliy hemkarliq kéngishi mixanizmi ornitildi. ezerbeyjan bilen ishqa ashurulghan türkiye – ezerbeyjan – giruziye, türkiye – ezerbeyjan – iran we türkiye – ezerbeyjan – türkmenistan üch terep bashliqlar yighinliri, rayonluq muqimliq, tinchliq we parawanliqqa hesse qoshup kéliwatqan muhim mixanizmlardur.

«hazar déngizi» diki énérgiye menbelirini dunya bazarlirigha sélish nishan qilinghan «baku – tiflis – jeyhan xam néfit turuba liniyesi» we «baku – tiflis – erzurum tebiiy gaz turuba liniyesi» layihelirining ishqa ashurulushi, ezerbeyjan bilen türkiye otturisida qérindashliqtin istiratégiyelik hemrahliqqa élip baridighan yolda tashlanghan muhim bir qedem hésablinidu.

ikki dölet otturisidiki soda omumiy sommisi 5 milyard dollar etrapida bolup, türkiye bilen ezerbeyjanning nishani, 2023 – yiligha barghanda soda omumiy sommisini 15 milyard dollargha yetküzüshtur.

özara ishench we hemkarliq asasida shekillengen ezerbeyjan – türkiye munasiwetliri xelqara sehnilerdimu izchil dawamlashmaqta.

her ikki dölet birleshken döletler teshkilati, yawropa bixeterlik we hemkarliq teshkilati, yawropa kéngishi, qaradéngiz iqtisadiy hemkarliq teshkilati, türk kéngishi we islam hemkarliq teshkilati qatarliq teshkilatlarda hemkarliq ornitip, nahayiti zor muweppeqiyetlerni qolgha keltürmekte.

ezerbeyjan bilen türkiye otturisidiki herbiy hemkarliq dairiside, ikki döletning qoralliq qisimliri otturisidiki hemkarliqni yenimu kücheytish meqsitide oxshimighan mezgillerde herbiy maniwér ötküzülidu. eng axirqi qétim 2017 – yili may éyining bashlirida baku etrapida ishqa ashurulghan herbiy maniwérgha ming esker, 80 tanka we bironiwik, 60 top we  shrapnél atidighan zembirek, «12 Mi-35» we « Mi-17 » tipliq hujumchi we tiransport tik uchar ayropilanliri we hawa mudapiesi sistémiliri qatnashti.

herbiy maniwér 5 – mayghiche dawamlashti we muweppeqiyetlik halda axirlashti.

ezerbeyjanning türkiyege oxshashla türklerning oghuz qebilisidin bolushi, tarixiy basquch ichide birlikte oxshash zéminlarda yashash netijiside shekillengen qérindashliq rishtisi we jughrapiyelik yéqinliq türkiyening ezerbeyjan bilen téximu qoyuq diyalog ornitishigha zémin hazirlap bermekte.

türkiyening ezerbeyjan bilen bolghan munasiwetliri köp yönilishlik we istiratégiyelik sewiyede. ikki dölet bashliqlirining wezipige olturghandin kéyin we simwol xaraktérlik muhim özgirishlerdin kéyin aldi bilen ziyarette bolush enenisi mewjudttur.

türkiye – ezerbeyjan munasiwetliri rayonda muqimliq we tinchliq ornitishni nishan qilidu. ikki dölet munasiwetliri héchqandaq bir döletke qarita tehdit shekillendürmeydu.

türkiye – ezerbeyjan munasiwetliri «istiratégiyelik hemrahliq» atalghusigha del uyghun kélidu. ikki dölet otturisida 26 yildek qisqighina waqit ichide nahayiti zor muweppeqiyetlerning qolgha keltürülüshi we qérindashliq munasiwetlirining mislisiz derijide küchiyishi, menggü yimirilmes qérindashliq rishtisining eng roshen namayendisidur.

türkiye «qarabagh mesilisi» ning ezerbeyjanning zémin pütünlüki we igilik hoquqi dairiside, tinch yollar arqiliq hel qilinishi üchün nahayiti zor tirishchanliq körsetmekte.

bu dairide yawropa bixeterlik we hemkarliq teshkilati minisk guruppisining bir ezasi bolush süpiti bilen izchil paaliyet élip barmaqta, bolupmu alaqe liniyeside we ezerbeyjan – erméniye chégrasining melum qisimlirida yüz bériwatqan qattiq toqunushlar we ölüm hadisiliridin kéyinla endishiliri hem derhal muzakirilerni élip bérishqa qarita chaqiriqlirini otturigha qoyup kelmekte.

tolimu epsuski, minisk guruppisining üch ezasi bu nuqtida ijabiy qedem tashlimay, waqitni keynige sürmekte. bu mesile toghruluq xelqaraliq qararlar chiqirilghan bolushigha qarimay, bu basquchning bundaq aldash xaraktérlik taktikilar netijiside uzirap kétishi tolimu epsuslinarliq ishtur.

qandaq bolushidin qetiynezer, «<üstün> qarabagh mesilisi» ning ezerbeyjanning zémin pütünlüki dairiside tinch yol bilen hel qilinishi mesiliside türkiye ezerbeyjanni dawamliq qollaydu.

ikki döletning istiratégiyelik hemkarliqida dölet mudapiesi nahayiti muhim orunda turidu. buningdin bashqa yene, énérgiye mesilisimu ikki dölet munasiwetlirige nisbeten nahayiti zor ehmiyetke ige. nöwette yer shari xaraktérlik bir layihege aylanghan «trans anadolu tebiiy gaz turuba liniyesi layihesi» ge qarita qedemler tézlik bilen tashlanmaqta. «trans anadolu tebiiy gaz turuba liniyesi layihesi» ning tamamen ishqa ashurulushi bilen birlikte, ezerbeyjan bilen türkiyening orni we rayonning istiratégiyelik ehmiyiti téximu zoriyidu.

1921 – yili 14 – öktebir küni ezerbeyjanning enqere wekili ibrahim abilow dölet xéti sunghan yighinda, mustapa kamal atatürkning «ezerbeyjanning xushalliqi bizningmu xushalliqimiz, ghem – qayghusi bizningmu ghem – qayghumizdur» teriqisidiki sözlirige qarita, aridin qanche on yil ötkendin kéyin heyder eliyéw teripidin «biz bir millet, ikki döletmiz» teriqiside inkas qayturulghan.

nöwette türkiye bilen ezerbeyjan otturisidiki munasiwetlerning istiratégiyelik ehmiyiti «trans anadolu tebiiy gaz turuba liniyesi layihesi», «baku – tiflis – qars tömür yoli» we shuninggha oxshighan layiheler arqiliq yenimu yüksek sewiyege yetmekte. bu heqte her ikki terepning siyasiy iradisi qetiy bolup, bu nuqtida jumhur reis rejep tayyip erdoghan bilen pirézidént ilham eliyéwgha oxshighan küchlük rehberler her ikki döletke nisbeten tépilghusiz bexttur.

türkiye – ezerbeyjan munasiwetliri pewquladde sewiyede izchil dawamlashqan teqdirde, her ikki dölet nahayiti zor muweppeqiyetlerni qolgha keltürüp, ulughwar nishanlirigha yételeydighandek qilidu.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر