türkiye – özbékistan munasiwetlirining kélechiki

mirziyayéwning pirézidéntliqining birinchi yili we türkiye – özbékistan munasiwetlirining kélechiki

türkiye – özbékistan munasiwetlirining kélechiki

türkiye – özbékistan munasiwetlirining kélechiki

türkiye awazi radiyosi: özbékistan pirézidénti shewket mirziyayéwning wezipige olturghinigha bir yil boldi. bizmu bu munasiwet bilen mirziyayéwning pirézidéntliqining birinchi yili we türkiye – özbékistan munasiwetliri heqqide toxtilip ötimiz.

özbékistanni 25 yildek bashqurghan islam kérimowning wapatidin kéyin özbékistanda ötküzülgen pirézidént saylimida shewket mirziyayéw ghelibe qilghan idi. özbékistan pirézidénti shewket mirziyayéwning wezipige olturghinigha bir yildin artuqraq boldi.

2017 – yili féwralda mirziyayéw (köpligen sahelerde keng dairilik islahatlarni élip bérish nishan qilinghan) 2017 – 2021 – yilliq tereqqiyat istiratégiyesini testiqlighan idi. bir yilliq mezgilde özbékistanda eng keng dairilik qurulmiliq özgirishler iqtisadiy sahede ishqa ashuruldi. mirziyayéw bu bir yil ichide ilgiri döletning bésim xaraktérlik roli sewebidin ziyangha uchrighan iqtisadning libérallishishi yolida 40 etrapida islahat élip bardi.

islam kérimowning «békinmichilik siyasiti» din waz kechken mirziyayéwning, bashqa türkiy jumhuriyetler bilen bolghan munasiwetlerni tereqqiy qildurush arzusi küchlüktek qilidu. mirziyayéwning tunji chet el ziyaritini türkmenistangha élip bbérishi uning bu heqte tashlighan muhim qedimi hésablinidu. arqimizda qalghan 14 ay ichide mirziyayéw chet el ziyaretlirining köp qismini türkiy jumhuriyetlerning rehberlirige ajratti. qazaqistan pirézidénti nursultan nezerbayéw bilen 6 qétim, türkmenistan we qirghizistan pirézidéntliri bilen üch qétimdin körüshti.

buningdin bashqa yene, türkiyedimu bir qétim ziyarette boldi hemde biri özbékistanda bolup, türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghan bilen ikki qétim körüshti.

özbékistanning qoshna döletler bilen bolghan munasiwetlirini tereqqiy qildurush yolida körsitiwatqan tirishchanliqliri, rayonluq hemkarliq üchün tépilghusiz pursettur. 2017 - yili 10 – 11 – noyabir künliri semerqendte birleshken döletler teshkilatining qollishi astida «ottura asiyada bixeterlik we sijil tereqqiyat» serlewhilik xelqaraliq konférans chaqirildi. konféransta 2018 – yilliq «noruz bayrimi» harpisida astanada besh ottura asiya döliti rehberlirining bashliqlar yighini chaqirishi toghruluq qarar maqullandi. türk jumhuriyetliri arisida barghanséri kéngiyiwatqan bu hemkarliq sayisida, musteqil bir türkistan küntertipining shekillinishi üchün shert – sharait tughulushi mumkin. özbékistan aldimizdiki basquchta ottura asiyadiki bashqa 4 dölet bilen bolghan munasiwetlirini barghanséri qudret tapquzushigha egiship, rayonluq soda merkizige aylinishi mumkin.

mirziyayéw wezipige olturghan tunji yilida dölette axbarat wasitilirigha adettin tashqiri derijide erkinlik hoquqi berdi. yéza igilik saheside mejburiy ishchilik tüzümini bikar qilish yolida ijabiy qedemlerni tashlidi. özbékistan puqralirining 2019 – yili 1 – yanwardin étibaren hökümetning ruxsitisiz chet elge chiqishigha tosalghu boluwatqan wiza resmiyetlirni emeldin qaldurush toghruluq qarar chiqardi.

buningdin bashqa yene, 10 – féwraldin étibaren özbékistan türkiye jumhuriyiti puqraliridin 30 künlük wiza almaydighanliqini uqturdi. bu shek – shübhisiz halda nahayiti muhim bir özgirishtur.

türkiye 1991 – yili özbékistanning musteqilliqini étirap qilghan tunji dölettur. shu wejidin, ikki dölet otturisidiki munasiwetler téz tereqqiy qildi. 2005 – yili özbékistanning enjan wilayitide yüz bergen weqeler muzakire qilinghan birleshken döletler teshkilati omumiy kéngishide chaqirilghan yighinda, türkiye özbékistangha qarshi awaz berdi. shu wejidin, 1991 – yili yaxshi bashlanghan munasiwetler 2005 – yildin kéyin bir izda toxtap qalghan halda dawamlashti.

biraq erdoghan bilen mirziyayéwning özara ziyaretliri munasiwetlerning qaytidin tereqqiy qilishida muhim rol oynidi. semerqendte ishqa ashurulghan uchrishishta, erdoghanning «munasiwetlerde yéngi sehipe échish», mirziyayéwning «quruq gep bilen emes, emeliyette hemkarliq ornitishning del waqti yétip keldi» teriqisidiki bayanatliri, bügünki künde téximu ehmiyetlik halgha keldi.

özbékistan tarixiy munasiwetliri tüpeyli türkiye intayin ehmiyet béridighan we chin dilidin söyidighan bir dölettur. emdi ikki dölet otturisidiki bir izda toxtap qélish dewri axirlashti, déyishke bolidu.

buningdin kéyin, türkiye – özbékistan munasiwetliride toqumichiliq, sehiye, sayahet we térichilikni öz ichige alghan iqtisad, térrorizmgha qarshi  küresh we bixeterlikni asas qilidighan hemkarliq yenimu yüksek sewiyege yétidu. elwette bu munasiwetlerni ammiwi teshkilatlar, axbarat wasitiliri we akadémiye organlirining yéqindin qollishi arqiliq  yenimu qudret tapquzushqa toghra kélidu.

qazaqistandiki türkiye – qazaqistan ehmed yesewi uniwérsitétigha oxshash türkiye – özbékistan uniwérsitéti échishmu intayin paydiliqtur. bir qorusi istanbulda, yene bir qorusi semerqendte bolidighan shekilde «türkiye – özbékistan ulugh beg uniwérsitéti» échish nishanigha yétishte, türkiye – özbékistan otturisidiki tarixiy bilim xezinisi bolghan türk dunyasi muhim rol oynishi mumkin.

her ikki döletning ortaq meniwi bayliqi bolghan henefiy – maturidiy / sufiy islam, qisqiche, türk – islam enenisi selefiy radikalliqigha qarshi yawroasiya üchün emeliyetchil bir tallash xaraktérlik  yol bolushi mumkin. bu nuqtida, her ikki döletning zimmisige nahayiti köp wezipiler yüklinidu, elwette.

mirziyayéw dewri özbékistan üchün yéngi bir bashlanghuch boldi. islam kérimow türk kéngishini öz ichige alghan rayonluq hemkarliq teshkilatlirigha qarshi hemishe özini chetke élish siyasitini yolgha qoyghan idi. bu siyasetning özgirishi rayondiki aktiyorlar bilen özbékistangha paydiliq shert – sharaitning tughulushida türtkilik rol oynishi mumkin.

özbékistanning iqtisadiy we énérgiye jehettin qismen qiyinchiliqi barliqi hemmige ayan. shunga, bu qiyinchiliqni hel qilishta chet el sélinmiliri bilen (türk kéngishige oxshighan) rayonluq teshkilatlar bilen ornitilghusi hemkarliqlar muhim chare bolup qélishi mumkin.

mirziyayéw döliti hem rayonni nahayiti yaxshi bilidu hemde bu heqte xélila tejribisi bar. aldimizdiki basquchta özbékistanning türkiye we türk kéngishi bilen bolghan munasiwetlirini tereqqiy qildurushi hem rayon hem türk dunyasi üchün nahayiti zor ehmiyetke ige. derweqe, özbékistan jughrapiyelik jaylishish alahidiliki jehettin türk dunyasigha nisbeten halqiliq dölettur.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر