israiliyening amérikigha séliwatqan éghirliqi

küntertip we analiz 2019 – 03

israiliyening amérikigha séliwatqan éghirliqi

israiliyening amérikigha séliwatqan éghirliqi

 

hörmetlik radiyo angliuchi qérindashlar! töwende yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultiti bashliqi piroaféssor doktor qudret bulbul teripidin teyyarlanghan «israiliyening amérikigha séliwatqan éghirliqi» témiliq analizini diqqitilargha sunimiz.

***** ** ** ** **** ***

amérikining dunya siyasitige qarighinimizda, pirinsip jehettin nurghunlighan tenqidleshke tégishlik teripi bolsimu, bu siyasetning menpeet merkezlik rialliqiningmu barliqini asanla körüwalalaymiz. amérikining ottura sherq siyasitige qarighinimizda bolsa, pirinsip bir yaqta tursun, öz dölitining, hetta amérika xelqining menpeetigimu uyghun siyaset yüzgüzüwatqanliqini tilgha élish mumkin emes.

pütün dunya milletlirining qarshi chiqishigha, b d t diki bélet tashlashta bir qanche melumluq döletlerni hésabqa almighanda, pütünley yalghuz qilishigha qarimastin, amérikining quddusni israiliye paytexti dep qobul qilish qarari, amérika xelqige pirinsipalliq nuqtisidin yaki maddi jehettin zadi qanchilik payda élip kelgendu?

süriyede amérikining néme ish qilmaqchi boluwatqanliqigha we meqsitining némilikige dair eqilgha uyghun birer éniqlima tépish mumkinmu? 

özimu térrorluq teshkilati dep qobul qilghan p k k we türkiye teripidin süriyediki quyruqchisi dep qariliwatqan y p g gha ashkara yardem qilip yürishining birer mentiqiliq éniqlimisini tapqili bolush mumkinmu?

bu qétim amérika pirézidénti tramp eger türkiye térrorluq teshkilati y p g gha hujum qilghan teqdirde, türkiyege éghir bedel tölidighanliqi bilen tehdit saldi.  türkiye amérikining tehditige boyun égip, öz chégrasida bir térrorluq teshkilatigha qetiy ruxset qilalmaydu- elwette. onlighan yillardin buyan özige we puqralargha qarshi her türlük térrorluq paaliyetlirini qilip kéliwatqan bir teshkilatning chégrada döletke aylinishigha qarap turmaydu. türkiyening esli nishani rayondiki térrorluq teshkilati bolghanliqi üchün amérikining ochuq tehdit tiligha perwa qilmay, amérikigha yenila soghuq qanliq bilen muamile qilmaqta. biraq türkiye charisiz emes. kéreklik bolghanda amérika bilen pütün munasiwetlerni qaytidin közdin kechürüsh basquchini bashliyalaydu. döletning mewjutliqigha ochuq ashkara tehdit boluwatqan bir heriketni tosup qilish üchün türkiye éhtiyajliq bolghanda, amérika bilen pütün munasiwetlerni uzup tashlashnimu öz ichige alghan köp xil tedbirlerni ishqa salalaydu. chünki türkiye burunqi türkiye emes.

amérikining ottura sherqtiki bu gheyri emeliyetchanliqining birer emeliyetke uyghun teripimu barmu?

bu jehette «amérika néme üchün ottora sherqte ne pirinsipqa chüshmeydighan, ne maddi jehettin özige peyda élip kelmeydighan gheyri emeliy bir siyaset yürgüzmekte?» dégen soal eqlimizgha kélidu.

quddus qararidikige oxshash néme üchün dunya jamaetchilikining qarshiliqigha pisent qilmaydu?

türkiyeni pütünley qoldin ketküzüp qoyushqimu perwasiz halda onlighan yilliq shimaliy atlantik ehdi teshkilatidiki yéqin ittipaqdishi bolghan türkiyege qarshi bir térrorluq teshkilati ikenlikini özi étirap qilghan bir p k k ning süriyediki quyruqchilirigha yardem bérishni néme üchün toxtatmaydu?

néme üchün hetta kochidiki türkler, kordlar we ereblermu «hujum qilghanliq» dep bilidighan tilni ishlitidu?

néme üchün térrorluq bilen bir gewdileshken bir amérika chüshenchisini öz qoli bilen yaratmaqchi bolidu?

amérika bularning hemmini zadi néme üchün qiliwatidu?

amérika teripidin bu barliq ishlar heqqide daésh we iranni merkez qilghan izahatlar élan qilinmaqta. biraq bu izahatlarning héch bir shekilde qayil qilarliq teripi yoq.

amérikining mölcherligi bolmaydighan emeliyetke zit siyasetlirige qarighinimizda, rayonimizda omumen isirailiye munasiwetlik mesililerde eqil körliqi yüz bériwatqandek körinidu. amérika isirailiyege munasiwetlik mesililerde hetta öz menpeetinimu bir terepke qayrip qoyidighan derijide bir emeliyetke zit pozitsiye tutup kelmekte. ish israiliyege kelgende amérikining eqilgha zit siyasetlerni yolgha qoyushining shobhisizki, amérikighimu hem israiliyegimu shundaqla siyonést bolmighan mötidil yehudiylarghimu éghir ziyanlarni élip kélishi éniq.

**** ***** **** ***

israiliyening amérikigha siliwatqan éghirliqi

zamaniwi dewrimizde asasen dégüdek tashqi siyasetning dölet menpeeti üchün yolgha qoyuliwatqanliqi tilgha élinidu. israiliyege alaqidar mesile bolghanda amérika öz menpeetlirinimu bir chetke qayrip qoymaqta. adalet, erkinlik, kishilik hoquq dégenge oxshash we tinchliqni qollaydighan pütün dunya insanlirigha qarshi qutubta turishi, israiliyening ishghaliyetchi we jédelxor siyasetlirini shertsiz qollishi, tebiiy halda insaniyet wijdanida sotqa tartilmaqta. amérikigha bolghan qarshiliq künsiri ashmaqta. rayondiki döletler we rayon xelqi bilen qarshi qutubta ötüshi, ottura sherqte peqetla israiliye merkezlik bir siyaset yürgüzishi we rayon döletlirige qarshi tehditkar til ishlitishige gerche rayondiki döletler ün chiqarmaywatqan bolsimu, biraq omumiy xelqning qattiq ghezipini qozghimaqta. 

amérikining tashqi siyasiti isirailiyege munasiwetlik mesililerde özining musteqilliqini yoqutup qoymaqta. israiliyeni téximu hujumchi halgha keltürüp qoymaqta. amérikining israiliyege qarita eqilgha sighmas pozitsiye tutushi we yardem qilishi, israiliyening eslide tosup qilishqa tégishlik ishghaliyetchi we hujumchi, irqiy qirghinchiliq asasidiki siyasetlirini téximu yuqiri kötürüshige seweb bolmaqta.

israiliyege qiliniwatqan bu shertsiz qollap quwwetleshler israiliyening ewj éliwatqan hujumliri we insaniyetke xilap qilmishliri, dunyadiki irqiy ayrimchiliqning yuqiri örlishigimu muhim türtke bolmaqta. shübhisizki, irqiy ayrimchiliq meyli kimge qarshi bolishidin qetiy nezer we qeyerdin bolushidin qetiy nezer, hergiz qobul qilishqa bolmaydighan bir qilmish.

israiliyening bixeterlik qorqunchisini ashurush؛

amérikining israiliyeni shertsiz qozllap quwwetlishi eslide israiliyening bixeterlikige hesse qoshqanliq emes, belki bixeterlik qorqunchisini téximu chongqurlashturiwitidighan bir siyasetke oxshaydu. chünki isariliye téximu azraq jédelxor, téximu eqilge uyghun siyaset yolgha qoyghandila, andin rayonda téximu az naraziliqqa uchraydighan bolalaydu.

özige nisbeten qisqa we uzun muddetlik yoqutush, israiliyege bolsa, uzun muddetlik yoqutush élip kélidighanliqigha qarimastin, amérika israiliyege qaratqan bu gheyriy emeliy qollashlirini néme üchün shertsiz halda dawamlashturidu? bu ayrim toxtilishqa tégishlik bir mesile.

hazirche biz israiliye lobisining pewquladde küchige we burmilashlirigha perwasiz halda, amérikining, yeni dunyadiki eng küchlük bir döletning gheyriy emeliy siyasetler bilen kichkkine bir döletning quyruqida sörilip yürishini dunyadiki héch bir döletning qollimaydighanliqini bildürüsh bilen kupaye qilimiz.  

yuqirida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultiti bashliqi piroaféssor doktor qudret bulbul teripidin teyyarlanghan «israiliyening amérikigha séliwatqan éghirliqi» témiliq analizini anglidinglar. kéler hepte qayta körüshkiche aman bolghaysiler, xeyr xosh!


خەتكۈچ: küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر