yemenlik merwe

küntertip we analiz 2019 – 02

yemenlik merwe

yemenlik merwe

 

yemenlik merwe

hörmetlik radiyo angliuchi qérindashlar! töwende yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultiti bashliqi piroaféssor doktor qudret bulbul teripidin teyyarlanghan «yemenlik merwe» témiliq analizini diqqitilargha sunimiz.

***** ** ** ** **** ***

biz bezide düch kelgen kichchikkine mesililerni shundaq chongaytip kétimizmizki, peqet eshu mesilining penjiriisdinla qarap hayatni özimizge, etrapimizgha we dölitimizge nisbetenmu chédighili bolmaydighan halgha keltüriwalimiz. bundaq ehwallarda bir az mesililerning sirtighimu qarash we özimiz yashawatqan döletke sirttin nezer sélish téximu yaxshi baha bérelishimizge hesse qoshup qalsa ejep emes. bu dairide töwendiki heqiqiy bolup ötken hékayini türkiyening sirttikilerge nisbeten neqeder qimmetlik ikenlikini chüshendurüsh üchün siler bilen ortaqlashmaqchimen.

türkiye bashtin kechüriwatqan pewquladde weqelerge qarimastin, barghanche yüksiliwatqan nisbiti bilen bir maarip bazisigha aylanmaqta. méning oqughuchiliq dewrimde, türkiye bashqa döletlerdin oqughuchilar kélishni arzu qilidighan dölet emes idi. mana emdilikte bolsa, türkiyede 150 ming chet ellik oqughuchi türkche öginish arqiliq özlirining istiqbalini tapmaqchi bolmaqta. mundaqla bir jüme bilen éytilghanda sanlar heqiqetni orap turidighan perdige aylinip qalidu. wehalenki her bir oqughuchining hayati ayrim bir dert, hijran, tirishchanliq, ümit we izdinishke tolghan hékayidur. türkiyening bu yashlargha nisbeten qandaq ümit we hayajan hésablinidighanliqini kösitip bérish nuqisidin eshu oqughuchilardin peqetla birsi bolghan yemenlik merwening hékayisini sözlep bermekchimen. 

yemen؛ qizil déngiz, eden qoltuqi we omman déngizi sahiligha jaylashqan shundaqla itiratégiyelik orni sewebidin tarixning barliq dewrliride azab oqubetlerge düch kelgen bir dölettur. türkiyege nisbetenmu mekke we medinini qoghdash shu yerdin bashlinidighan bolghachqa uyerni qoghdash üchün eng köp shéhit bergen bir dölet hésaplinidu. chanaqqele bilen teng, belki baghri yanghan millitimiz eng köp mersiyelerni oqughan, yüriki eng köp titrigen yerdur. téxi 15 yashqimu tolghan qizlirimiz yollirigha qarap köz yéshi tökken bir dölettur. dastanlirimizning we dert pighanlirimizning qanchilighan nesiller boyiche yüreklirimizge oyiwetken öchmes iznaliri belki yemen üchün pida qilghan shéhitlirimizning sanining köplikidin bolsa kérek. shunga chanaqqele bilen yemen qelb tarilirimizni her daim bashqiche titritip kelmekte. 

merwemu ene shu dölettin, yemenning paytexti sana shehiridin, her bir yashqa oxshash öz kelgüsini izdewatqan peytte, 2014yili yüz bergen ichki urush uning kelgüsini zülmetke toldurushqa bashlaydu. hakimiyetni aghdurmaqchi bolghanlar qoralliq bolup, adimiyliq untulghan, ne yashlar, ne ularning kelgüsi eske élinmaydighan ehwalgha uchraydu.  

2015yili dölitini basqan zülmetlik malimanchiliq ichidin kelgüsige nezer salghinida, merwening yolini yoritidighan bir ümit nuri parlaydu. türkiye sirtidiki qérindash milletler bashqarmisining oqush mukapat puli bilen türkiyede oqush teklipnamisni tapshurup alidu. amérikining «Fulbright», gérmaniyening «Daad» we engliyening «Chevening» oqush yardem pulliri yemendiki ichki urush sewebidin toxtilghan bir weziyette türkiyening oqush yardem pullirini toxtatmasliqi merwe bilen birge 150 neper yemenlik oqughuchigha ümit we kelgüsi üchün birdin bir chiqish yoli bolup qalidu.

türkiyege bérish, oqushini tamamlap, memlikitige qaytip, bétap bolghan dölitige dawa bolush arzulirigha chömilidu. bir terepte ulughwar ümitliri yene bir terepte achchiq heqiqetler. dölitidiki ichki urush seewbidin sanadiki elchixanilar taqilip ketken. köpinchi elchixanilar jiddige yötkilip ketken, bixeterlik sewebidin ayropilan qatnashlirimu toxtap ketken ehwalgha uchraydu. türkiyege baralishi üchün aldi bilen wiza alalishi lazim. buning birla charisi jiddige yötkelgen türkiye elchixanisigha qurughluq bilen yétip bérish idi. biraq tuqunushtiki oxshash bolmighan guruppilarning kontirolluqi astidiki yollarda dawamlishiwatqan bombardiman, étishishlar we tekshürüsh pontikiliri arisidin saq salamet ötüp seudi erebistan chégrasigha yétip bérish mumkin emestek idi. seudi erebistan chégrasigha yétip barghan teqdirdimu seudi erebistangha kérelishining héch bir kapaliti yoq idi. charisizlik ichidin chare izdeshke bashlighan yashlar axiri sanada özara uchriship, jiddediki türkiye elchixanisi bilen alaqe ornitidu. biraq wiza élish üchün pasportlirini jiddige yetküzüshtin bashqa chare qalmaydu. axiri ularning ichidin bir oghul oqughuchi hemmeylenning pasportini toplap jiddige bérishqa teyyar bolidu. yashlar chong ümit bilen pasportlirini toplaydu. biraq ümitliri uzungha barmaydu. chunki u yash bombardimanlar arisidin saq salamet ötüp jiddige yétip bérishqa jüret qilalmay waz kéchidu. barliq ümitler öchken eshundaq zulmetlik bir peytte, «kim bar?» déyilginide ong soligha qarimastin «mana men bar!» déyeleydighan bir ang bilen merwe otturigha chüshidu. toplanghan pasportlarni jiddige élip bérishqa teyyar ikenlikini bildüridu.

**** ***** ***** ** **

merwening bu qararidin ailisi qattiq endishige chüshidu. niyitidin yandurushqa tirishidu. eger bek barimen dep turiwalsa, xewpi azraq bolsun üchün yalghuz öziningla pasportini élip bérishi kéreklikini telep qilidu. biraq merwe oqush yardem puligha érikshen bashqa oqughuchilarning teqdrining pütünley özige qarashliq ikenlikini bilgenliki üchün qararidin qetiy waz kechmeydu.  oqughuchilar we aililiri tiz heriket qilip, 90 pasportni toplaydu. oqughuchilarning bir qismi bilen alaqilishish mumkin bolmaydu. qalghan bir qismi merwening bu seperni ongushluq tamamliyalighan teqdirdimu bunche pasportlarni élip seudi erebistangha kirelishige közi yetmen pasportlirini bermeydu. türkiye bash elchisi fazli chorman merwening bu qararidin qattiq xoshallanghanliqini, biraq bu ishining neqeder xiyim - xetiri barliqini qayta qayta chüshendüridu. eger tekshürülgen teqdirde yénidin unche köp pasportning chiqishi hayatigha xewp yetküzidighanliqini tekitleydu. bu xil xewplerge qarita merwening türkiyede oqush yardem puligha érishkenliki we bashqa oqughuchilarningmu pasportini toplap wiza élishqa élip kélidighanliqi heqqide türkiye elchixanisi namidin mektup yollap bérledeydighanliqini éytidu.

shundaq qilip merwe ailisining we bashqa oqughchlarning aililirining dualirigha bilen seperge atlinidu. ikki kün boyiche seudi erebistan chégrasigha qarap seper qilidu. alghan dualarning berkiti bilen yol boyiche birer toqunushning arisida qalmaydu. nurghunlighan tekshürüsh ponkitliridin ötidu. yemenning kültürining teqezzasi boyiche qiz oqughuchi anche inchikilik bilen tekshürülmeydu. etigen saet 10 etrapida yemen tamozhniisgha yétip kélidu. biraq aldida intayin uzun öchretni köridu. eger bu öchretni saqlisa shu küni uninggha nöwet kélishi mumkin emes idi. u derhal yemen tamuzhna mesullirigha derdini éytip aran dégende tamuzhnidin ötidu. yelkisidiki somikisi we ichide 90 oqughuchining pasporti bilen seudi erebistan tamuzhnisigha piyade méngip kirmechi bolidu. 

«mehremsiz kérelmeysen» dégen sada bilen seudi erebistan tamuzhnisida ishliri teslishidu. tamuzhna xadimliri merwening sözlirige ishengili unimaydu. achchiqlap héch qandaq ish qilip bérelmeydighanliqlirini, etisi qayta kélishini tapilaydu. chölning otturisida yalghuz bir qiz némimu qilalisun? merwe derhal türkiye bash elchisi bilen alaqe ornitidu. elchilik mesilini chüshendürüp bir faks yollap béridu. seudi erebistanliq mesullar qizning yénida dadisi, akisi, qérindishi yaki yoldishi bolmay turup, yeni mehremsiz halda seudi erbisatgha kirishige ruxset qilalmaydighanliqini éytidu. merwe hej üchün barmaydighanliqini we seudi erebisanda 3 kündin artuq turmaydighanliqini, wiza ishlirini tügütüpla tizdin yemenge qaytmisa bolmaydighanliqini qanchilghan qétim chüshendürüpmu ularni qayil qilalmaydu. 9 saetlik tirishchanliqtin kéyin resmiyitige mehrem süpitide bir erning ismini yézip bérip, axiri merwening seudi erebisangha kirishige ruxset qilinidu.

türkiye elchixanisi xadimliri merweni ajayip xoshalliq we hayajan bilen qarshi alidu. 3 küngiche bésip ishlesh arqiliq pasportlarning wiza resmiyetlirini tamamlaydu. lékin merwege nisbeten qéyinchiliq buningliq bilen tügimigen idi. chünki qaytish yolimu xuddi kélish yoligha oxshashla xeterlik idi. qaytidighan chaghda olturghan aptobusi bir köwrükte partlashtin bir qanche minut ilgiri aran qutulup qalidu. aptobus yol arisi we chéghir yollardin méngip, bezide uzun uzun waqitqiche saqlashlar netijiside axiri sanagha yétip baridu.

merwe hazir yildirim beyazit uniwérsitétida méning oqughuchum. uning hemrahliri bolghan bashqa oqughuchilarmu öz dölitige töhpe qoshush üchün türkiyede oqushlirini netijilik dawamlashturmaqta. 

men bu hékayini özliri haqaret qilish derijiside tenqidlerni qilghanda héch ish bolmaydighan, edepsizlikliri tüpeyli jazalashqimu heqliq bolup qalghan turughluq kichikine bir tenqidni kötürelmey, «way! bu dölet emdi yashighi bolmaydighan halgha kélip qaldi» dep waysaydighanlargha béghishlaymen. 

yuqirida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultiti bashliqi piroaféssor doktor qudret bulbul teripidin teyyarlanghan «yemenlik merwe» témiliq analizini anglidinglar. kéler hepte qayta körüshkiche aman bolghaysiler, xey xosh!


خەتكۈچ: küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر