türkiye – amérika munasiwetliri qeyerge kétip baridu? (awazliq)

küntertip we analiz 2019 – 01

türkiye – amérika munasiwetliri qeyerge kétip baridu? (awazliq)

türkiye – amérika munasiwetliri qeyerge kétip baridu?

küntertip we analiz 201901

türkiye amérika munasiwetliri qeyerge kétip baridu?

hörmetlik radiyo angliuchi qérindashlar! töwende siyaset, iqtisad we jemiyet tetqiqati fondi jemiyiti «SETA» teripidin teyyarlanghan «türkiye amérika munasiwetliri qeyerge kétip baridu?» témiliq analizni diqqitilargha sunimiz.

 

***** ** ** ** **** ***

 

yéqinqi ikki hepitidin buyan yüz bergen bash qaydurghuch weqeler 2019yilining türkiye - amérika munasiwetliri nuqtisidin jiddiy xewplerge shundaqla yaxshi pursetlergimu ige bir yil bolidighanliqini körsitip bermekte. bu jehettin hem «S400» bashqurulidighan bomba, hem «F35» tipliq urush ayropilani meslisi hemde süriyede shekilliniwatqan yéngi dinamik küchler, ikki dölet otturisidiki alaqe we hemkarliq munasiwetlirining kelgüsini belgileydighan muhim amil hésablinidu. 

türkiye amérika munasiwetliri yéqinqi yillardin buyan dawamliq bir töwenlep, bir yuqiri örleshler bilen küntertipke kelmekte. yéqinqi 4 yil ichide y p g qatarliq nurghunlighan perqliq kirizislerge düch kelgen munasiwetler 2 heptidin buyan yüz bergen ilgirileshler bilen oxshash bolmighan bir nuqtigha yétip keldi.

deslepte «S400» bashqurulidighan bomba mesilisining 2019yilidiki türkiye amérika munasiwetlirining tüp menbesige aylinidighanliqi tilgha éliniwatqan bir mezgilde, amérika hökümiti wetenperwer bashqurulidighan bomba sistémilirini sétip béridighanliqini jakarlidi. bu ehwal elwette nurghun éniqsizlarnimu öz qoynigha alghan déyishke bolidu. amérika tashqi ishlar ministirliqi teripidin élan qilinghan mezkur bayanattin kéyin ikki terep otturisida deslepte téxnika we maliye mesililirini boylap bir sodilishish basquchining bashlinidighanliqi melum. biraq bu sétip bérish qararining türkiyening «S400» bashqurulidighan bomba sétiwélishigha qarita amérika terep birer telepte bolamdu yaki bolmamdu bu téxiche namelum. eger amérika wetenperwer bashqurulidighan bomba sistémisini sétip bérish üchün türkiyening «S400» bashqurulidighan bomba sistémisini sétiwalmasliqini shert qoshsa, ikki dölet otturisida bu mesliside qaytidin bir yirikchilikning yüz bérish éhtimali intayin yuqiri. bolupmu téxi yéqindila türkiye pulini tölep bolghan «F35» tipliq ayropilanlarni tapshurup bérish mesilisini «400» bashqurulidighan bomba sistémisi meslisige baghlash kérek, dégen qarashlar üstünlükke ige bolup qalsa we amérika hökümiti shundaq birer qarar maqullisa, bumu yirikchilikning bashlinishgha yene bir seweb bolushi mumkin.

türkiyening «S400» bashqurulidighan bomba sétiwélish mesiliside otturigha chiqishi mumkin bolghan yene bir éhtimalliq amérikida «CAATSA» dep bilinidighan we bu arqiliq rusiye bilen mudapie sanaiti saheside hemkarliq ornatqan döletlerge émbargo yürgizish qararini ijra qilidighan ishlarmu kélip chiqishi mumkin. türkiyening «S400» bashqurulidighan bomba sétiwélish jehette hazirghiche élan qilip kéliwatqan bayatlirigha qarimastin, amérika terepte bu jehette otturigha chiqqan pikirler amérika hökümitining türkiyening bixeterlik endishlirini toluq chüshenmigenlikini körsitip béridu.

amérika hökümiti wetenperwer bashqurulidighan bomba sistémisi sétip bérish qararidin kéyin ikkinchi bir muhim bayanatni élan qilip, süriyedin amérika eskerlirining chékinidighanliqini jakarlidi. gerche bu ehwal buningdin ilgirimu küntertipke kelgen bolsimu, biraq qararning maqullinish waqti we élan qilinish shekli amérikida jiddiy dawalghushlarni peyda qildi. deslepte dölet mudapie ministiri mattis andin daéshqa qarshi küresh alahide wekili mik gurk wezipliridin istépa berdi. pirézidént tramp teripidin maqullanghan bu qarardin kéyin, ikki dölet munasiwetlirining kelgüsi üchün muhim pursetler otturigha chiqti. daéshqa qarshi küreshte hemkarliqni kücheytish arqiliq amérikining rayondin ayrilidighan chaghda türkiye bilen ishqa ashuridighan maslishishchanliqi ottura mezgilde her ikki dölet üchün muhim hemkarliq sahesini peyda qilishi mumkin.  trampning erdoghan bilen ötküzgen söhbitidin kéyin tiwittér hésblidin élan qilghan uchurlirida, transpurt yaridimi we maslishishni tilgha élishi, belki süriyede muqimliq, andin syasiy hel qilish charisi basquchlirini ishqa ashurushta küchlük hemkarliqlarni yaritishi mumkin. biraq bu qararning ijra qilish basquchida türkiye bilen hemkarlashmasliq bolsa, özara kütülgen arzular jehette pikir oxshimashliqlarni peyda qilip, éghir yirikchiliklernimu keltürüp chiqirishi mumkin.   rayonda herbiy jehettin aktip orun élip kéliwatqan döletlerdin bashqa yene, rayonning muqimliqi we bixeterlikige jiddiy tehditlerni shekillendüriwatqan térrorluq teshkilatlirining teng birla waqitta aldinqi seplerde mewchut bolup turishi éghir xeplernimu öz ichige alidu. bolupmu y p g ning ikki dölet otturisidiki hemkarliqtin biaram boluwatqanliqi we buzghunchiliq xaraktérliq rol oynash éhtimalliqi sezgür mesililernimu keltürüp chiqiralishi mumkin. shunglashqa bu xewplerge nisbeten ikki dölet otturisida ochuq hemkarliq, herbiy heriketlerde maslishish we ikki paytext otturisida mustehkem, ünümlük bir alaqe qanili qurulishi zor ehmiyetke ige hésablinidu.

hörmetlik radiyo anglighuchi qérindashlar kéler hepte yene oxshash waqitta, yene bashqa analizlar bilen körüshkiche aman bolghaysiler.  xeyr xosh!

 

 


خەتكۈچ: küntertip we analiz

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر