истанбулдики алий рәһбәрләр йиғини вә сүрийә

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

истанбулдики алий рәһбәрләр йиғини вә сүрийә

истанбул алий рәһбәрләр йиғини вә сүрийә

истанбулда фирансийә, германийә, русийә вә түркийә қатарлиқ дөләтләр алий рәһбәрләр йиғини өткүзди. йиғинда сүрийәдә тинчлиқ бәрпа қилиш үчүн асасий қанун комитети қурушқа охшаш муһим қарарлар чиқирилди. йиғинда сүрийә тоғрулуқ муһим қарарлар чиқирилған болсиму, лекин сүрийәдә йәнила вәзийәт җиддий һаләттә турмақта. сүрийә-ирақ чеграсида даеш вә й п г террорлуқ тәшкилатлири оттурисида тоқунуш йүз бәрмәктә, сүрийә-түркийә чеграси линийәсидә й п г террорчилири пат-пат түркийә тәрәпкә оқ чиқирип түркийәни аварә қилмақта, түркийә армийәси й п г террорчилириниң базилирини бомбардиман қилмақта, идлиб районидики һәр қайси гуруһлар оттурисида тоқунуш йүз бәрмәктә. бу әһваллар сүрийәдә тинчлиқ бәрпа қилишниң унчивела асан әмәсликини вә нурғун хизмәтләрни ишләш лазимлиқини көрсиитп бериду.

истанбулда көрүшкән 4 дөләтниң рәһбәрлири сүрийәдә тинчлиқ бәрпа қилиш үчүн муһим қарарларни чиқарди. узундин буйан кеңәш қилип келиниватқан сүрийә асасий қанун комитети қуруп чиқиш пиланиниң бу қетимқи йиғинда күнтәртипкә келиши сүрийәниң кәлгүсигә мәлум дәриҗидә тәсир көрситиду. йеңи асасий қанун түзүп чиқиш пилани сүрийәдә тинчлиқ бәрпа қилиш үчүн муһим қәдәм һесабланмисиму, лекин сүрийә мәсилисини түптин һәл қилалмайду. асасий қанун түзүп чиқилғандин кейин сүрийә хәлқиниң авазиға қойулиду, лекин буни ишқа ашуруш унчивела асан әмәс. милйонларчә сүрийәлик һелиһәм өзгә дийарларда йашимақта, йәнә милйонларчә сүрийәлик йурт-маканлирини ташлап өзгә мәмликәтләргә көчүп кәтти, униң үстигә әсәд һакимийити сүрийә хәлқигә паспорт беришни тохтивәтти, бу қийинчилиқлар сүрийәдә йеңи асасий қанунни әл райиға синаш паалийитиниң оңушлуқ елип берилишида зор тосалғуларни пәйда қилиду. истанбулда чақирилған алий рәһбәрләр йиғинида йәнә, идлибтә оқ чиқиришни тохтитиш келишимини давамлаштуруш, террорчиларға қарши изчил һәрбий-һәрикәт елип бериш қатарлиқ мәслиләр үстидиму пикир бирлики һасил қилинди. дәрвәқә, п й г террорлуқ тәшкилатидәк сүрийәниң земин пүтүнликигә тәһдит шәкилләндүрүватқан гуруһларға зәрбә бериш хизмәтлиридә түркийә зор нәтиҗигә еришти.

әмди сүрийәниң вәзийитидә мәйданға кәлгән өзгиришләргә қайтип келәйли: сүрийә-ирақ чеграсида й п г билән даеш террорлуқ тәшкилатлири  оттурисида тоқунуш йүз берип кәлмәктә. й п г террорлуқ тәшкилати америка, италийә вә фирансийәгә охшаш дөләтләрниң йантайақ болуши арқисида, йәнә бир террорлуқ тәшкилати даешниң чаңгилидики һаҗин линийәсигә бирнәччә ай илгири һуҗум қозғиди. районда мәйданға кәлгән боран-чапқун апитидин пайдиланған даеш, й п г террорчилири нәччә ай урунуп аран қолға киргүзгән районни бир нәччә күн ичидила тартивалди. даешниң мәлум дәриҗидә күчийишигә әгишип, даеш террорчилири қайтидин ирақ чеграсиға йеқинлап кәлди, ирақ даирилири даешниң һуҗумиға қарши бәзи тәдбирләрни алди, һашди шаби күчлири болса районға әвәтилди. даешниң күчийишигә қарита, районға запас қошун әвәткән й п г террорчилири хәлқараниң йардимигә еришип турупму даешниң илгирилишигә тосалғу болалмиди. даешқа қарши күрәш қилишни баһанә қилип, салаһийитини қанунлуқ қиливалған й п г тәшклатиниң даешни толуқ йоқ қилиш нийитиниң бар йоқлиқини билиш толиму тәс, һәтта  й п ниң бундақ нийитиниң барлиқи гуманлиқ.

сүрийәниң шәрқий җәнубида й п г террорлуқ тәшкилати билән даеш оттурисида йүз бәргән тоқунушларда й п г террорчлири нисбәтән пассип орун чүшүп қалди, даеш үстүнликни игилиди. даештин зәрбә йигән й п г террорчилири сүрийәдә шималида түркийә әскәрлиригә кичик көләмдә һуҗум қозғап кәлмәктә, түркийә армийәси болса п й г террорчилириға тәвә базиларни бомбардиман қилмақта. әйн әл әрәбниң ғәрибидики чегра линийәсидики төпиликләрдә түркийәгә тәһдит шәкилләндүрүватқан й п г қораллиқ күчлиригә, түркийә топчи қисми еғир зәрбиләрни бәрмәктә. буниңдин сирт, тал абйад чегра линийәсидә түркийә әскәрлири билән й п г террорчилири оттурисида тоқунуш йүз бәрди. әтиси тәкрар әйн әл әрәбниң ғәрибидә һуҗум нишани қилинған й п г базилиридин түркийә чеграсидики һәрбий машиниларға танкаатарлар етилди. й п г террорчилири бу қетимқи һуҗумини көрүнүшкә елип тарқатти. бу һадисиләрдин кейин, й п г ниң һаҗин районида даешқа қарши елип барған һуҗумини, түркийәниң бомбардиманлири сәвәбидин тохтатқанлиқини җакарлиши, әмәлийәттә й п г ниң даешни пилани вә мәқсити даирисидә вастигә айландурувалғанлиқини көрситип бериду.

идлибтиму йеңи өзгиришләр мәйданға кәлди. сочи келишими түрткисидә идлибниң һуҗумға учраш еһтимали төвәнлиди, һәтта йоқ болди. өткән һәптә идлиб районида һәйәт тәһрир уш-шам террорлуқ тәшклати билән нурәддин зәнги қораллиқ күчлири оттурисида тоқунуш йүз бәрди. сүрийәлик өктичиләрниң һәйәт тәһрир уш шамға қарши елип барған һуҗумлириниң узун давамлишиши, идлиб райониниң вәзийитиниң толиму мурәккәп икәнликини көрситип бериду. сүрийәдә тинчлиқ бәрпа қилиш үчүн идлибтә узун муддәтлик оқ чиқиришни тохтитишни ишқа ашуруш толиму муһимдур.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر