ailide shepqet we nazaket tili (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/43 - 2018

ailide shepqet we nazaket tili (awazliq)

ailide shepqet we nazaket tili

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

allah taala quran kerimde mundaq deydu:

allahning alametliridin birsi shuki, u siler üchün öz tipinglardin ayallarni yaratti, taki ularning yénida hozurlinishinglar üchün hemde aranglarda muhebbet we merhemet ornatti. shek- shübhisizki, pikir yürgüzidighan qewm üchün buningda nurghun alametler bar»[1]

peyghember eleyhissalam hedis - sheripte mundaq deydu:

«silerning eng xeyrilik bolghininglar ailisige eng xeyrilik bolghuchilardur. menmu aranglarda ailisige eng xeyrilik bolghuchilardinmen»[2]

hemmeylenki melumki, islam jahiliyet dewrige tewe her türlük yaman söz we adetler yoqalghan, iman we güzel exlaq hakim bolghan bir saadet dewrini berpa qilip bergen idi. islamning tunji xitab obyékti bolghan sahabiler yaxshi xuy méjez, güzel sözlük, xalis niyetlik insanlardin teshkil tapqan ilghar zatlar idi. ularning arqisidin kelgen nesillerge we bügünki dewrdiki bizlerge eng yarishidighinimu sahabe kiramlarni ülge qilish, ularning quran bilen kamaletke yetken we sünnet bilen yughurulghan turmush terzini dewrimizde yashnitish, güzel exlaqi we méhri shepqetlik muamilisini özimizge rehber qilishtin ibarettur. 

derweqe sözning eng güzilige eng yéqindikilimiz heqliqtur. nazaket we xushpiilliqa shundaqla eng arzuluq söygü we hörmetke layiq bolghan ailimizdur. shunga peyghember eleyhissalam hedis sheripte: «silerning eng xeyrilik bolghininglar ailisige eng xeyrilik bolghuchilardur. menmu aranglarda ailisige eng xeyrilik bolghuchilardinmen»[3] dégen idi.

peyghember eleyhissalamning öz ailisi bilen yaxshiliq we éhsan asasida qurup chiqqan rishtisini bizge ülge qilip körsetkenliki tolimu muhim ehmiyetke ige. chünki aile bir ömür böyi söygü, xatirijemlik we ishenchke tolidighan eng semimiy muhit bolup hésablinidu.

eziz mömin qérindashlar! allah taala aile arqiliq bizlerge chong dada, jong ana, ata ana, ayal, perzent, newre we qérindash bolushni német qilip bergen. aile ana qelbning güzellikidur we dada öyning berikitidur. er - ayal otturisidiki söygü we sadaqetning chongqurliqidur. ewladning ata anisigha körsetken hörmiti, merhemetning kenglikidur.

quran kerimde allah taa ailige oxshash qimmetlik bir xezinining ehmiyitini tekitlep, «allahning alametliridin biri shuki, u siler üchün öz tipinglardin ayallarni yaratti, taki ularning yénida hozurlinishinglar üchün hemde aranglarda muhebbet we merhemet ornatti. shek- shübhisizki, pikir yürgüzidighan qewm üchün, buningda nurghun alametler bar»[4] deydu.

éniqki, bextiyar bir aile, söygü we pidakarliq bilen qurilidu. adalet we wijdan bilen mewjutliqi mustehkemlinidu. ülpet we köyüm - shepqet bilen qoghdilinidu. zor qéyinchiliqqa duch kelgen chaghlardimu köngül alidighan bir ikki éghiz söz ailini bir birige mehkem baghliyalaydu. chong kichik her bir jan igisige hörmet qilish hakim orungha ötken bir ailide, rehmet yangraydu, qopalliq we zorawanliq sükütke patidu.  ailining er - ayal her bir ezasi köyümchan bolghan ailide, ima qilip bolsimu azar béridighan, köngülini renjitidighan ish bolmaydu. chünki peyghember eleyhissalammu pütün hayati boyiche héch kishini azarlap baqqan emes. ayallirigha nisbeten daim sebirchan, nazuk, xoshpiil muamile qilghan. hetta hedis sheripte: «héch bir mömin ayalidin nepret qilmaydu. uning birer ishini yaxturmisa, choqum razi bolidighan bashqa bir ishi bolidu»[5] déyish arqiliq bizlerni özara maslishishqa we insapliq bolushqa dewet qilghan idi.

eziz qérindashlar! xeyrilik bir mömin hayatning japa musheqqitini birlikte tartqan, derdige ortaq bolghan, xoshalliqigha hemrah bolghan aile ezalirining qimmitini bilidu. ularning allahning németliri bolghangha oxshash allahning amanitimu ikenlikini bilidu. mömin bolushning, yeni «qolidin we tilidin bashqilar xatirijem bolalaydighan mömin»[6] bolushning aldi bilen öz ailiisdin bashlinidighanliqini qetiy untumaydu. 

xeyrilik bir ayal, nékahlanghan chaghda bergen wedisige sadiq bolidu. ehdige wapa qilidu. yaxshi bir dada, ailiside adil we shepqetlik bolghanliqi üchün söyülidu. aile ezaliri bilen yaxshiliq yolida her daim qelb birliki ichide, murini murige térep mangidu. chünki aile ichidiki xoshalliq we xatirijemlik saghlam bir rishte bilen menggülük halgha kélidu.

söyümlük peyghembrimiz: «allahqa we axiretke iman éytqan kishi xeyrilik gep qilsun, bolmisa süküt qilsun»[7] dégen hedisi arqiliqmu möminlerge her daim xeyrilik söz qilishni we xeyrilik ishlarning arqidin yügürüshni ögetken idi. bu nesihetlerning xitab obyékti bolghan bizlerning wezipimiz, xushchiray, xush sözlük bolush, rexmet éytish we teqdirleshlerni ailimizdin ayimasliqtin ibarettur.

eziz mömin qérindashlar! qéni emise achchiqi we tatliqi bilen hayat sepirimizni birlikte dawamlashturghan ailimizning qimmitini qaytidin hés qilayli!  ayallirimiz we ewladlrimizgha nisbeten shepqetlik we nazaketlik muamile qilayli! pitning achchiqida chapanni otqa tashlimayli! azarlimayli! özimizmu aghrinip yürmeyli! eksiche herqandaq ehwalda hemmeylenge méhri shepqet, exlaq - pezilet bilen muamile qilishni özimizge belge qilayli! ailidiki biaramliqlarning sewebchisi emes, xushalliqning we xatirijemlikning kapaliti bolayli!

allah taala quran kerimde bizge ögetken munu duani télimizdin chüshürmeyli!

«i perwerdigarimiz! ayallirimiz we ewlatlirimiz bilen közlirimizni illitqin, bizni teqwadarlarning imami qilghin»[8] amin

 

[1] - süre rum, 21ayet

[2] - tirmizi, menaqib, 63hedis

[3] - tirmizi, menaqib, 63hedis

[4] - süre rum, 21ayet

[5] - muslim, reda, 61hedis

[6]  - muslim, iman, 65hedis

[7]  - ebu dawud, edeb, 112we 123 hedislerge qaralsun

[8]  - süre furqan, 74ayet


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر