идлибтә пурсәтләр вә қийинчилиқлар

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

идлибтә пурсәтләр вә қийинчилиқлар

идлибтә пурсәтләр вә қийинчилиқлар

йеқинқи күнләрдә күнтәртиптики қизиқ темилардин бири болуп келиватқан идлиб мәсилиси үстидә русийәниң сочи шәһиридә чақирилған алий рәһбәрләр йиғинида чариләр оттуриға қойулди, бу идлиб мәсилисигә нисбәтән муһим қәдәм һесаблинатти. 3 милйон 500 миң адәм йашайдиған идлибни әсәд һакимийитиниң һуҗумидин қоғдаш толиму муһимдур. түркийәниң идлиб мәсилисигә тутқан қәтий позитсийәси пүткүл дунйани әндишә салған киризисниң йүз бәрмәсликидә муһим рол ойниди.

түркийә билән русийә оттурисида идлиб мәсилисидә һасил қилинған келишим даирисидә, идлибтә 10-15 километир арилиқида қораллардин халий район бәрпа қилиниш қарар қилинди,шундақла һәм өктичиләр һәмдә әсәд һакимийити еғир типлиқ қораллирини бу райондин елип чиқип кетиду вә террорчиларму бу райондин тамамән тазилиниду. буниңдин сирт, истратегийәлик әһмийәткә игә болған лазиқийә вә дәмәшқни һаләбкә туташтуридиған « M4» вә « M5» ташйоллар қайтидин ишқа кириштүрүлиду. түркийә билән русийә идлиб мәсилисигә бәзибир чариләрни тапқан болсиму, лекин бәзи тосалғулар йәнила мәвҗут.

русийәниң бешини ағритиватқан әң муһим мәсилиләрдин бири сүрийәдики иран йантайақ болуп келиватқан шиә қораллиқ күчләрдур. дәрвәқә сочи алий рәһбәрләр йиғиниға иранниң қатнашмаслиқи сочи келишиминиң тәдбиқлинишида бәзибири қийинчилиқни кәлтүрүп чиқириши мумкин. иран вә әсәд һакимийити сочи келишимини қоллайдиғанлиқлирини җакарлиған болисиму,мәйли иран болсун мәйли әсәд һакимийити болсун идлиб мәсилисигә алаһидә сәзгүр муамилә қилиду. сочи келишиминиң тәдбиқлиниши үчүн русийә чоқум иран йантайақ болуп келиватқан шиә қораллиқ күчлирини қайил қилиши керәк.

сочи келишимидин кейинму әсәд қисимлириниң өктичиләрниң тизгини астидики районларға пат-пат хирис қилип туруши вә идлиб әтрапиға йиғқан қорал-йарағларни һазирғичә қайтуруп кәтмәслики русийәниң идлиб мәсилисини һәл қилишта мәлум дәриҗидә қийиниливатқанлиқини көрситип  бериду.

түркийәгә нисбәтән сочи келишиминиң тәдбиқлинишидики тосалғулардин бири райондики күчләрниң түркийәгә маслишип маслашмаслиқидур. идлиб районидики әң чоң күчләрдин болған вә түркийәму қоллап келиватқан сүрийә мәмликәтлик азадлиқ фиронти байанат елан қилип сочи келишими даирисидә түркийәгә мас қәдәмдә һәрикәт қилидиғанлиқини бирақ русийә, иран вә әсәд һакимийитигә ишәнмәйдиғанлиқини билдүрди.  

түркийәгә нисбәтән йәнә сочи келишиминиң тәдбиқлинишидики зор тосалғулардин бири райондики ашқун күчләрдур. идлиб районидики ашқун тәшкилатларни икки сәпкә айриш мумкин. биринчи сәпни һәйәт таһрир әл шам өз алдиға тәшкил қилидиған болса, иккинчи сәпни чоң-кичик бәзи ашқун күчләр тәшкил қилиду. һәйәт таһрир әл шам күчлириниң идлиб хәлқиниң көңлини утуш үчүн бәзибир ишларни қилиши мумкин. бу күчниң йәнә идиологийәлик тәшвиқатларни елип бериш арқилиқ мөтидил өктичиләр вә түркийә оттурисида мувазинәт сийасити йолға қойуши мөлчәрләнмәктә. дәрвәқә, һәйәт таһрир әл шам күчиниң сочи келишими тоғрулуқ һазирғичә ипадисини билдүрмиди, шуңа  сочи келишиминиң тәдбиқ қилиниши үчүн һәйәт таһрир әл шам күчлирини қораллардин халий районни ташлап чиқип кетиши үчүн қайил қилиш еһтимали бар.

лекин һурраш әд дин гә охшаш техиму ашқун вә бивастә әл-қаидигә «бәйәт»қилған бәзи күчләр сочи келишимини кәскин рәт қилишти. бундақ әһвалда түркийә өзигә йеқин туридиған күчләр билән бирлишип бундақ ашқун тәшкилатларға қарши бәзи қәдәмләрни ташлашқа мәҗбур болуп қелиши мумкин.

сүрийәниң муһим бир қисмини даеш вә п к к – й п г ға охшаш унсурлардин тазилиған түркийәниң сочи келишими вә өзиниң миллий мәнпәәти даирисидә идлиб райониниму мәлум муддәт ичидә ашқун террорчи унсурлардин тазилап чиқидиғанлиқи мөлчәрләнмәктә. түркийәниң террорлуққа зәрбә бериш күришидә идлиб сүрийәликләрниң аманлиқ вә хатирҗәмлик ичидә йашиши үчүн йеңи макан һалитигә келиши мумкин.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر