miyit uzutush némilerni telep qilidu? (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/40 - 2018

miyit uzutush némilerni telep qilidu? (awazliq)

miyit uzutush némilerni telep qilidu?

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

allah taala yuqiriqi ayette mundaq deydu:

«herqandaq jan égisi ölümni tétiydu, andin bizning dergahimizgha qaytidu»[1]

peyghember eleyhissalam hedis - sheripte mundaq deydu: «musulmanning musulman üstide 5 heqqi bolidu. salamgha jawab bérish, késel bolghanda ziyaritige bérish, jinaze namizigha qatnishish, méhmangha chaqirghanda qobul qilish we chüshkürginide uninggha allahtin rehmet télesh»[2]

eziz qérindashlar! hayat ilahiy bir lutuf bolghangha oxshash, ölümmu qéchip qutulghili bolmaydighan bir heqiqettur. dunyagha kelgen her qandaq insan teqdir qilinghan ömrini tamamlighanda choqum ölidu. insan meyli qeyerde bolsun, meyli qanchilik qachsa qachsun, meyli qanchilik chare izdise izdisun, ölüm yenila uni tapidu[3].

ölüm dunyadin, ata anidin, yar burader, perzentliridin ayrip qoyidighandek qilsimu, eslide u, möminlerni allahning hozurida söygen kishiliri bilen qayta uchrashturushning yene bir atilishidur. allahqa bolghan bendichlikini layiqida orundighanlar üchün xatirijemlik we bextiyarliqqa tolghan yéngi bir ebidiy hayatning iptidasidur.

mömin bolush süpitimiz bilen qizindashlirimizni axiretke uzatqinimizda, qilishqa tégishlik diniy we insaniy bir türküm mesuliyetlirimiz bar. bularning aldinqi qatardikisi, sakrattiki qérindishimizni yalghuz qoymasliq, axiriqi tiniqighiche uninggha hemrah bolush, u angliyalaydighan shekilde kelime teyyibeni ünlük öqup bérish arqiliq ruhini allahqa tapshuridighan chéghida kelime shahadet bilen tapshurushigha yardemchi bolushtur. chünki peyghember eleyhissalam bir hediste, «ölüsh aldidiki kishige <la ilahe illallah> (allahtin bashqa ilah yoq) déyishni telqin qilinglar» dégen idi[4].

eziz mömin qérindashlar! yéqinidin ayrilghan kishining qelbide azab, közide yash bolidu. peyghember eleyhissalammu böwek öghli ibrahim wapat bolghanda, köz yéshi qilghan idi. biraq ölümning ibretlik eshu heqiqetlirige düch kelginide, peyghember eleyhissalamning mubarek éghizidin munu sözler tökülgen idi:

«köz yashqa tolidu, qelb azab chékidu. biraq biz rebbimiz razi bolidighan nersidin bashqa nersini éytmaymiz. allah bilen qesemki, i ibrahim! biz séning wapating sewebidin heqiqeten azabliniwatimiz»[5]

derheqiqet, hayatnimu we mamatnimu yaratquchi allahtur. mömin qelbige chüshken azab qanche yéngi we qanche chong bolsa bolsun, peryat, pighan chékish yaki isyankarliq qilmastin, bir küni choqum jennette uchrishishqa bolghan ümit bilen allahning hökmige razi bolidighan we allahtin sebirchanliq téleydighan bolidu. allah taalaning quran kerimdiki «biz allahqa aitmiz we axiri uninggha qaytimiz»[6] dégen ilahiy xitabigha bolghan qetiy ishench bilen qelblirining derdige dawa, azablirigha melhem tapidu.

eziz qérindashlar! wapat bolghan kishining arqidin qilishqa tégishlik wezipilerdin birsi uni yuyup képenleshtur.  qandaqla kishi wapat qilsa, uning yéqin - yoruqlirigha, dost - xolum - qoshna we bashqa musulmanlargha xewer qilinidu. eng yéqin tughqini yaki u özi teyinligen kesp ehli kishi teripidin méyiti yuyilidu. wapat qilghuchining qerzi bolsa, mumkin qeder jinaze namizi qilinishtin ilgiri, u qaldurup ketken mallar bilen tölinidu. wesiyet qaldurghan bolsa, kéchikturulmestin ishqa ashurulidu. 

wapat qilghuchi qérindishimizning jinaze namizigha qatnishish, pani dunyadin ebediy dunyagha uzutush aldida, rebbimizdin uninggha meghpiret télesh, choqum ada qilishqa tégishlik yene bir weezipimizdur. peyghember eleyhissalam bu heqte: «jinaze namizi oqughininglarda, wapat bolghuchigha semimiy bir shekilde dua qilinglar»[7] dégen idi.

derweqe, azablar ortaqlashqansiri aziyidu. wapat bolghuchining yiqinlirigha teziye bildürüsh, sebir taqet télesh imaniy qérindishliqning teqezasidur. teziye kéchiktürülmesliki lazim. teziye bildürgen chaghda wapat qilghuchining yéqinlirini narazi qilidighan söz we heriketlerdin uzaq turush lazim. peyghember eleyhissalam bir hedis - sheripte «wapat qilghuchining yaxshiliqlirini eske élinglar, yamanliqlirini tilgha élishtin qéchinglar»[8] dégen idi.

eziz mözmin qéridashlar! yéqinini yoqutup qoyüp, azab ichide turuwatqan jinaze igilirining teziyege kelgenlerge aware bolup, tamaq sunishi munasip emes. belki uruq - tughqan we qoshnlirining jinaze igilirige we yoqlap kelgüchilerge tamaq sunishi sünnettur. chünki mute urushidin kéyin peyghember eleyhissalam jiyeni jafer reziyellahu enhuning shéhit bolghanliq xewiri yétip kelgende, «jeferning ailisi üchün tamaq teyyarlighin, chünki ularning béshigha ularni meshghul qilidighan ehwal keldi»[9] dégen idi.

eziz musulman qérindashlar! peyghember eleyhissalam «temni qachuridighan nersini, yeni ölümni köp yad étinglar»[10] dégen bolup, éniqki, ölümningmu wez éytidighan, nesihet qilidighan we agahlanduridighan bir tili bolidu. jinaze murasimliri, wapat qilghuchigha dua qilishimizgha wesile bolghangha oxshash, öz nöwitide yene, özimizge nezer sélishimizgha we hayatimizni qaytidin közdin kechürishimzgimu sharait yaritip béridu. bir küni choqum ömür sermayimiz tögeydu. zerreichilik bolsimu qilghan emellirimiz bedilini köridu. bizler mömin bolush süpitimiz bilen rebbimizge nisbeten daim yaxshi gumanda bolumiz. uning epu meghpiritini we rehmitini ümit qilimiz.  ölümning imanliq qelbimizge ebiydilik baharning ümidini tikidighanliqigha ishinimiz. hemde yene, islamning toghra yolidin ayrilmasliqqa, hayatimizni siratel musteqim üstide yashashqa tirishchanliq körsitimiz. shundaq qilalighandila ölüm allahning bizge yollighan wisal salami we bextiyarliqning ebidiylik yurtigha achqan ishikige aylinidu.  

 


[1] - süre enkebut, 57ayet

[2] - buxari jinaze babi, 2hedis

[3] - süre nisa, 78we süre jüme, 8ayetlerge qaralsun

[4] - musilim, jinaze babi, 2hedis

[5] - muslim, fezail, 62hedis

[6] - süre beqere, 156ayet

[7] - ebu dawud, jinaze babi, 54hedis we ibin maje, jinaze babi, 23hedis

[8] - ebu dawud, edeb babi, 42hedis we tirmizi, jinaze babi, 34hedis

[9] - tirmizi, jinaze babi, 21hedis

[10] - nesaiy, jinaze babi, 3hedis


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر