iraqta nopuz talishish kürishi

tetqiqatchi jan ajunning témigha munasiwetlik analizi

iraqta nopuz talishish kürishi

iraqta nopuz talishish kürishi

iraqta saylam ötküzülgenlikige 4 ay bolghan bolsimu hökümet qurulmidi. iraqta siyasiy partiyeler birleshme hökümet qurup chiqish üchün zor tirishchanliq körsetmekte. saylamda eng köp awazgha érishken muqteda es sadrining bashchiliqidiki sayrum herikiti hökümet qurush üchün zor qedemlerni tashlidi. sadr herikiti rehbiri muqteda es sadr rehberligidiki sayrum, iraq bash ministiri haydar el ibadi yétekchiligidiki nasr, ammar hekim bashchiliqidiki hikmet, iyad allawi bashchiliq  qilghan wataniye qatarliq partiyeler birleshme hökümet qurup chiqish üchün ittipaqlashqanliqlirini jakarlashti. buningdin sirt bezi sünniy partiyeler we kürt yéngi ewlad herikitimu bu ittipaqqa aktip awaz qoshti. lékin yéngi hökümet kabénti qurulushi üchün 2-qétim kéngesh chaqirghan iraq parlaménti, yéterlik parlamént ezasigha yételmigenliki üchün kéngeshni 15-séntebirge kéchitürdi. iraqning sabiq bash ministiri we qanun döliti birleshmisi rehbiri nuri el maliki we fetih birleshmisi rehbiri hadi amirimu ittipaqlashqanliqlirini jakarlidi. iraq asasiy qanunigha asaslanghanda, eng chong ittipaq gewdisi hökümetni  qurush wezipisige teyinlinidu. buninggha qarighanda sadrning bashchiliqidiki ittipaq gewdisining utup chiqish éhtimali eng yuqiri.

iraq asasiy qanunigha köre yéngi hökümet qurulushi üchün parlaméntta chaqirilidighan tunji kéngeshte sünniylerdin parlamént bashliqi saylinishi kérek idi. parlamént bashliqliqi üchün enbar waliysi muhemmed el halbusi, muawin pirézidént usame en nujeyfi, muhemmed tamim, reshid el azawi, ehmed jeburi we talal ez-zubey qatarliq shexsler namzat bolushi mumkin. iraqtiki kürdistan démokratik partiyesi bilen kürdistan yurtperwerler birliki partiyesi biterep bolushni tallap, parlamént kéngishini bayqut qilish arqiliq parlamént zalini tashlap chiqti.

iraqtiki hökümet qurush musapisi nurghun amilning tesirige uchrimaqta. iraqtiki nurghun qatlam, guruh we éqimning siyasiy, mezheb we étnik jehetlerde perqliq ikenliki melum. shundaqla, amérika qoshma ishtatliri we iran arisidiki riqabetmu iraqning nöwettiki siyasiy weziyitige zor derijide tesir yetküzmekte. iran teripidin qollap kéliniwatqan iraqning sabiq bash ministiri nuri el maliki we hashdi shabi küchliri teripidin qurulghan fetih ittipaqi iraq siyasitide muhim rol oynimaqta. hashdi shabining qoralliq küchke ige bolushimu iran qollap kéliwatqan siyasiy küchke herbiy küch qoshmaqta. iran liwandiki hizbullahqa oxshash bir küch bilen iraqtiki nopuz dairisini kéngeytishning koyida yürmekte.

yene bir tereptin amérika iraqta iranning nopuzini chekleshke küchimekte. amérikaning daéshqa zerbe bérish qisimliri alahide wekili birét makgurkning iraqtiki siyasiy partiyeler we siyasetchiler arisidiki tesiri xélila küchlük. birét maygurkning kürdistan démokratik partiyesi we kürdistan yurtperwerler birliki bilen ötküzgen muzakiriliri netijiside, bu ikki partiyening iran qollap kéliwatqan ittipaq gewdisige qoshulmasliqni qarar qilghanliqi ilgiri sürülmekte. amérika qoshma ishatliri yene iraqtiki sadr herikiti rehbiri muqteda es sadr rehberligidiki sayrun, iraq bash ministiri haydar el ibadi bashchiliqidiki nasr, ammar hekim yétekchiligidiki hikmet we iyad allawi rehberligidiki wataniye qatarliq partiyelerdin teshkil tapqan ittipaq gewdisini qollimaqta. biraq es sadrning amérika toghruluq bergen selbiy bayanatliri, démekki bu munasiwetning dégendek ongushluq bolmaywatqanliqini körsitip béridu. iraqtiki hökümet qurush xizmetlirini téximu muhim qilghan yene bir amil bolsa türkiyening térrorizimgha zerbe bérish heriketliridur. iraqtiki p k k térrorluq teshkilatining nopuzini kücheytishke urunushining eksiche, shimaliy iraqta térrorchilargha toxtawsiz herbiy heriket élip bériwatqan türkiye armiyesi, p k k ning bazilirini bir-birlep weyran qilmaqta. buningdin sirt, sinjar rayonidiki p k k larghimu éghir zerbe bermekte. térrorluq teshkilatining atalmish qomandani türkiye milliy istixbarat teshkilati we türkiye armiyesining ortaq herikiti netijiside yerlik qoralliq uchquchisiz ayropilan arqiliq passip halgha keltürüldi.

iraqtiki  hökümet qurush xizmetliri türkiyening térrorizimgha zerbe bérish xizmetlirigimu tesir körsitidu. iraq hökümiti qurulghan teqdirde türkiyening iraq bilen diplomatik muzakiriliri dairiside p k k térroluq teshkilatigha qarshi herbiy heriketlerning dairisimu kéngiyishi mumkin. bolupmu iraq merkizi hökümetning p k k ning iqtisadiy menbeliri we sinjardiki nopuzigha qarshi heriketke ötüshi üchün türkiyening bésim qilishi texmin qilinmaqta.


خەتكۈچ: iraq

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر