ирақта нопуз талишиш күриши

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

ирақта нопуз талишиш күриши

ирақта нопуз талишиш күриши

ирақта сайлам өткүзүлгәнликигә 4 ай болған болсиму һөкүмәт қурулмиди. ирақта сийасий партийәләр бирләшмә һөкүмәт қуруп чиқиш үчүн зор тиришчанлиқ көрсәтмәктә. сайламда әң көп авазға еришкән муқтәда әс садриниң башчилиқидики сайрум һәрикити һөкүмәт қуруш үчүн зор қәдәмләрни ташлиди. садр һәрикити рәһбири муқтәда әс садр рәһбәрлигидики сайрум, ирақ баш министири һайдар әл ибади йетәкчилигидики наср, аммар һәким башчилиқидики һикмәт, ийад аллави башчилиқ  қилған ватанийә қатарлиқ партийәләр бирләшмә һөкүмәт қуруп чиқиш үчүн иттипақлашқанлиқлирини җакарлашти. буниңдин сирт бәзи сүнний партийәләр вә күрт йеңи әвлад һәрикитиму бу иттипаққа актип аваз қошти. лекин йеңи һөкүмәт кабенти қурулуши үчүн 2-қетим кеңәш чақирған ирақ парламенти, йетәрлик парламент әзасиға йетәлмигәнлики үчүн кеңәшни 15-сентәбиргә кечитүрди. ирақниң сабиқ баш министири вә қанун дөлити бирләшмиси рәһбири нури әл малики вә фәтиһ бирләшмиси рәһбири һади амириму иттипақлашқанлиқлирини җакарлиди. ирақ асасий қануниға асасланғанда, әң чоң иттипақ гәвдиси һөкүмәтни  қуруш вәзиписигә тәйинлиниду. буниңға қариғанда садрниң башчилиқидики иттипақ гәвдисиниң утуп чиқиш еһтимали әң йуқири.

ирақ асасий қануниға көрә йеңи һөкүмәт қурулуши үчүн парламентта чақирилидиған тунҗи кеңәштә сүннийләрдин парламент башлиқи сайлиниши керәк иди. парламент башлиқлиқи үчүн әнбар валийси муһәммәд әл һалбуси, муавин пирезидент усамә ән нуҗәйфи, муһәммәд тамим, рәшид әл азави, әһмәд җәбури вә талал әз-зубәй қатарлиқ шәхсләр намзат болуши мумкин. ирақтики күрдистан демократик партийәси билән күрдистан йуртпәрвәрләр бирлики партийәси битәрәп болушни таллап, парламент кеңишини байқут қилиш арқилиқ парламент залини ташлап чиқти.

ирақтики һөкүмәт қуруш мусаписи нурғун амилниң тәсиригә учримақта. ирақтики нурғун қатлам, гуруһ вә еқимниң сийасий, мәзһәб вә етник җәһәтләрдә пәрқлиқ икәнлики мәлум. шундақла, америка қошма иштатлири вә иран арисидики риқабәтму ирақниң нөвәттики сийасий вәзийитигә зор дәриҗидә тәсир йәткүзмәктә. иран тәрипидин қоллап келиниватқан ирақниң сабиқ баш министири нури әл малики вә һашди шаби күчлири тәрипидин қурулған фәтиһ иттипақи ирақ сийаситидә муһим рол ойнимақта. һашди шабиниң қораллиқ күчкә игә болушиму иран қоллап келиватқан сийасий күчкә һәрбий күч қошмақта. иран ливандики һизбуллаһқа охшаш бир күч билән ирақтики нопуз даирисини кеңәйтишниң койида йүрмәктә.

йәнә бир тәрәптин америка ирақта иранниң нопузини чәкләшкә күчимәктә. американиң даешқа зәрбә бериш қисимлири алаһидә вәкили бирет макгуркниң ирақтики сийасий партийәләр вә сийасәтчиләр арисидики тәсири хелила күчлүк. бирет майгуркниң күрдистан демократик партийәси вә күрдистан йуртпәрвәрләр бирлики билән өткүзгән музакирилири нәтиҗисидә, бу икки партийәниң иран қоллап келиватқан иттипақ гәвдисигә қошулмаслиқни қарар қилғанлиқи илгири сүрүлмәктә. америка қошма ишатлири йәнә ирақтики садр һәрикити рәһбири муқтәда әс садр рәһбәрлигидики сайрун, ирақ баш министири һайдар әл ибади башчилиқидики наср, аммар һәким йетәкчилигидики һикмәт вә ийад аллави рәһбәрлигидики ватанийә қатарлиқ партийәләрдин тәшкил тапқан иттипақ гәвдисини қоллимақта. бирақ әс садрниң америка тоғрулуқ бәргән сәлбий байанатлири, демәкки бу мунасивәтниң дегәндәк оңушлуқ болмайватқанлиқини көрситип бериду. ирақтики һөкүмәт қуруш хизмәтлирини техиму муһим қилған йәнә бир амил болса түркийәниң терроризимға зәрбә бериш һәрикәтлиридур. ирақтики п к к террорлуқ тәшкилатиниң нопузини күчәйтишкә урунушиниң әксичә, шималий ирақта террорчиларға тохтавсиз һәрбий һәрикәт елип бериватқан түркийә армийәси, п к к ниң базилирини бир-бирләп вәйран қилмақта. буниңдин сирт, синҗар районидики п к к ларғиму еғир зәрбә бәрмәктә. террорлуқ тәшкилатиниң аталмиш қомандани түркийә миллий истихбарат тәшкилати вә түркийә армийәсиниң ортақ һәрикити нәтиҗисидә йәрлик қораллиқ учқучисиз айропилан арқилиқ пассип һалға кәлтүрүлди.

ирақтики  һөкүмәт қуруш хизмәтлири түркийәниң терроризимға зәрбә бериш хизмәтлиригиму тәсир көрситиду. ирақ һөкүмити қурулған тәқдирдә түркийәниң ирақ билән дипломатик музакирилири даирисидә п к к терролуқ тәшкилатиға қарши һәрбий һәрикәтләрниң даирисиму кеңийиши мумкин. болупму ирақ мәркизи һөкүмәтниң п к к ниң иқтисадий мәнбәлири вә синҗардики нопузиға қарши һәрикәткә өтүши үчүн түркийәниң бесим қилиши тәхмин қилинмақта.


خەتكۈچ: ирақ

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر