pul amanet qoyushning ehmiyiti

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «pul amanet qoyushning ehmiyiti» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz.

pul amanet qoyushning ehmiyiti

pul amanet qoyushning ehmiyiti

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «pul amanet qoyushning ehmiyiti» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz!

yéqinqdin buyanqi türkiye iqtisadigha qilinghan ighwager hujumlar, pul amanet qoyushning bir dölet iqtisadida qanchilik  muhim orunda turidighanliqini körsitip béridu. chünki, amanet pullar iqtisadiy éshishning achquchi bolghan sélinmilarning asasiy menbesi hésablinidu. bu ehwalmu, türkiyening iqtisadiy sahede duch kelgen herqandaq bir xewpni yéngelishi we mesilining tesirini bir terep qilalishi üchün, amanet qoyushning intayin muhim ikenlikini namayan qilip béridu. yene bir tereptin, iqtisadiy jehette tereqqiy qiliwatqan döletler qataridin orun éliwatqan türkiyening kirimi yuqiri döletler tizimlikige kirishi üchünmu pul amanet qoyush kem bolsa bolmaydighan ishtur. tereqqiy tapqan döletlerning iqtisadidiki amanet pullarning milliy ishlepchiqirish omumiy qimmiti ichidiki péyining nahayiti yuqiri bolushi, elwette tasadipiyliq emes. bu döletlerdiki amanet pullarning köplüki, iqtisadiy güllinishning sijilliqini kapaletke ige qilish nuqtisidin nahayiti muhim orunda turidighanliqini choqum eskertip ötüsh kérek.

nöwette tereqqiy qiliwatqan döletlerde eng köp uchrawatqan ehwallardin birini, iqtisadiy éshish nishanlirigha yetküzidighan sélinma maliyesini kapaletke ige qilidighan yéterlik amanet pullarning bolmasliqi shekillendüridu. halbuki, ünümni yuqiri kötürüp, sijil éshishni kapaletke ige qilishning eng muwapiq yoli sélinmilarni bésip ötidu. sélinma qozghatquchi küch rolini oynighan éshish qurulmisi ishlepchiqirishta ünümni yuqiri kötüridu we sighdurushchanliqni kücheytidu. bundaq ehwalda éshish sijil haletke kélidu we küchlük, mustehkem iqtisadiy qurulma otturigha chiqidu. biraq, shundaq bir heqiqet barki, bu sélinmilarni az miqdardiki amanet pullar bilen ishqa ashurush mumkin emes. démek, bu döletlerning sélinmilirigha meblegh tépishigha toghra kélidu, shuning bilen, uni sirttin qerz élish bilen yoli bilen hel qilidu. bashqiche qilip éytqanda, bir dölet iqtisadida amanet pulning az bolushi sirttin qerz élishning asasiy seweblirining birini teshkil qilidu. sirttin qerz élish qizil reqemni chillaydu. shuning bilen, dölet iqtisadi daimliq hésabat qizil reqimi maliyesidin ibaret bir mesilige duch kélidu. mana bu mesililerning hemmisini yéngishning perde arqisida shübhisizki amanet pul yatidu.

yene bir tereptin, amanet pullar döletlerning tashqi qerz, qizil reqem dégendek mesililirige chare bolghandin sirt, layihelerni maliye bilen teminleshning eng ishenchlik yoli bolushtek nahayiti jezbidar bir tallash süpitide turidu. chünki, tashqi qerz pilan – layihelerni maliye bilen teminleshte köplep qollinilidighan usullarning biri bolsimu, amanet pullargha sélishturghanda iqtisadqa xewp élip kélish éhtimalimu bar. éniq qilip éytqanda, bir döletning maliye éhtiyajini teminleshte ishenchliklik we iqtisadiy musteqilliq söz témisi bolghinida, imkaniyetning yétishiche sirttin qerz almasliqqa tirishish paydiliqtur.

döletler nuqtisidin amanet qoyulghan pul nisbitining milliy kirim ichidiki péyigha qarilidighan bolsa, tereqqiy tapqan döletlerde bu payning yuqiri ikenlikini éytishimiz mumkin. bolupmu gérmaniyeni amanet pul mesilisini iqtisadiy siyasetlirige nahayiti yaxshi maslashturup bashqurghan we iqtisadiy utuqlirining arqisida yolgha qoyghan amanet pul pirinsipi yatidighan bir dölet déyishke bolidu.

qisqiche qilip éytqanda, nöwette dunyada soda urushliri dawamlishiwatqan, amérika qoshma ishtatliri dunya iqtisadlirigha qarshi qoruqchi siyasetlerni yürgüzüp émbargolarni yolgha qoyuwatqan, dunya soda hejimi tariyish xewpige duch kéliwatqan, éniqsizliqlar hökümran orungha ötken bir xil halet mewjut. buningdin bashqa xelqara zapas pul birliki bolghan dollarning, dunya maliye sistémisida yaratqan hökümranliq ornidin amérika tashqi siyasitide bir jaza wasitisi süpitide paydilinishi, dunya iqtisadidiki xewplerning künséri éship bériwatqanliqini körsitip béridu.

bundaq ehwalda, bashta iqtisadiy gülliniwatqan döletlerning bu xil dunyawi xewplerning körülgüsi tesirlirige qarimay, öz küchige tayinip iqtisadiy éshishni dawamlashturush üchün, küchlük, saghlam we sijil amanet pul siyasetlirini yolgha qoyushigha herqandaq chaghdikidinmu bekrek éhtiyaj tughulmaqta.


خەتكۈچ: amanet , iqtisad , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر