idlib tügüni

2011 – yildin buyan izchil dawamlishiwatqan süriye kiriziside öktichilerning axirqi qelesige aylinip qalghan idlib tügüni.

idlib tügüni

idlib tügüni

türkiye awazi radiyosi: 2011 – yildin buyan izchil dawamlishiwatqan süriye kiriziside idlib rayoni öktichilerning axirqi qelesige aylandi. idlibtin bashqa yene, idlibning etrapidiki gherbiy we jenubiy heleb bilen birlikte shimaliy hama we shimaliy lazqiyediki türkmen taghliri etrapini qorshap turidighan bu sahe beshshar esed hakimiyitige qarshi urush qiliwatqan öktichilerning qol ilkidiki axirqi rayon hésablinidu.

öktichilerning heleb, sherqiy ghute, dire, kuneytra we shimaliy humus qatarliq rayonlarni qoldin bérip qoyushi idlibtiki öktichilerning mewjudiyitini téximu muhim halgha keltürdi.

«astana basquchi» dairiside nopusi texminen  3 milyongha yetken idlib «toqunushmasliq rayoni» gha daxil qilindi. türkiye rusiye we iran bilen hasil qilghan «astana kélishimi» dairiside shekillendürgen 12 közitish nuqtisi rayonning teqdiri jehettin nahayiti zor ehmiyetke ige.

idlib rayonidiki öktichiler pat - pat özara toqunushmaqta. öktichiler idéologiyelik ixtilaplardin sirt yene, nopuzgha érishish qaynimigha pétip qalmaqta. rayondiki yéqinqi özgirishlerge asasen idlibte «heyet tehrir sham» we «milliy azadliq aldinqi sépi» din ibaret ikki lagérdin söz échish mumkin.

«heyet tehrir sham» amérika qoshma ishtatliri teripidin térrorluq teshkilati dep qarilidu. «milliy azadliq aldinqi sépi» ni bolsa türkiye izchil qollap kelmekte. «heyet tehrir sham» «astana basquchi» ning sirtida qalghan, «milliy azadliq aldinqi sépi» bolsa «astana basquchi» ning bir parchisidur.

idlibte beshshar esed hakimiyiti bilen öktichiler rayongha mudaxile qilish üchün bahane qilip körsitidighan radikal guruppilar bardur. türkiye bolsa siyasiy paaliyetler arqiliq bu guruppilarning bir terep qilinishi üchün dawamliq tirishchanliq körsetmekte.

idlib «astana basquchi» dairiside «toqunushmasliq rayoni» süpitide qobul qilinghan bolushigha qarimay beshshar esed hakimiyiti we ittipaqdashliri idlibni biwasite keng dairilik hujum nishani qilidighanliqliri toghruluq bayanatlarni bérishke bashlidi.

idlibke qilinghusi herqandaq bir herbiy heriket türkiyege nisbeten chong xiris teshkil qilidu. birleshken döletler teshkilati süriye alahide wekili staffan dé mistura bu heqte élan qilghan bayanatida, sherqiy ghute sénariyesi tekrarlanghan teqdirde, sherqiy ghutede insaniy tiragédiyening téximu éghirliship kétidighanliqini tekitlidi.

idlib we etrapidiki öktichilerning bir terep qilinishi türkiyening kontirolluqidiki afrin, eziz, elbab, jerablus qatarliq rayonlarghimu biwasite tehdit salidighan haletni keltürüp chiqiridu.

beshshar esed hakimiyitining mewjut herbiy iqtidari idlibqa qarita keng dairilik bir herbiy heriketning peqet rusiyening maqullushi we heriketke daxil bolushi bilenla ishqa ashidighanliqini körsitidu.

türkiye bilen rusiyening süriye sahesidiki mewjut nopuzliri we ikki dölet otturisidiki munasiwetler, moskwaning enqerege biwasite tehdit salidighan bundaq bir qedemni tashlash éhtimalliqini yoqqa chiqiridu.

biraq rayongha qiliniwatqan hawa bombardimanliri «astana basquchi»arqiliq hasil qilinghan kélishimge qarita ishenchke ziyan yetküzüp, rayonning weziyitini muqimsizlashturmaqta.

idlibke herbiy heriket élip bérilish éhtimalliqigha qarita türkiyening «köztish nuqtiliri» gha aldimizdiki basquchta beshshar esed hakimiyiti bilen beshshar esed hakimiyitini qollighuchi küchler teripidin mudaxile qilinishqa orunulushi mumkin. halbuki, türkiye shekillendürgen 12 herbiy nuqta arqiliq rayongha quruqluqtin hujum qilinishning aldi élinghan.

beshshar esed hakimiyitining idlibke keng kölemlik herbiy heriket qozghashqa herbiy iqtidarining yetmeydighanliqi we bu dairide tamamen bolupmu rusiye bilen irangha béqindi ikenliki hemmige ayan.

rusiye bilen iranning maqulluqidin ötmey turup, rusiyening kontirolluqi astidiki beshshar esed hakimiyitining idlibke hujum qilish qararining emeliyleshmeydighanliqini éytish mumkin. bu nuqtidin élip éytqanda, rusiyening maqulluqidin ötmigen we keng dairilik yardimige érishelmigen teqdirde, beshshar esed hakimiyitining idlibke hujum qilish qararining héchnémige esqaymaydighanliqini körüwalghili bolidu.

türkiye idlib mesiliside ruslar bilen élip bériwatqan muzakiriler arqiliq texminen 3 milyon puqra yashawatqan rayonni chong insaniy palakettin qutquzush üchün nahayiti zor tirishchanliq körsitiwatidu. rusiye we beshshar esed hakimiyitige qarashliq hawa armiyesi qisimlirining rayongha qarshi élip bériwatqan hawa hujumlirigha qarshi süriye hawa tewelikide emeliyet jehettin taqabil turush mumkin bolmighanliqtin, türkiye diplomatik yollar arqiliq hawa hujumlirini imkaniyetning bariche azaytishqa tirishmaqta.

buningdin bashqa yene, radikal teshkilatlarning idlibtiki mewjudiyetlirini azaytip rusiye we beshshar esed hakimiyitining rayongha qarita hawa hujumliri üchün ilgiri sürüwatqan bahanilirining yoqqa chiqirilishigha toghra kélidu.

süriyediki toqunushlargha xatime bérish we «astana basquchi» ning axirliship, siyasiy jehettin ünümlük netijige érishish üchün, türkiyening öktichilerni birleshtürüshi nahayiti zor ehmiyetke ige. shuning bilen bir waqitta, türkiyening beshshar esed hakimiyiti we ittipaqdashlirini idlibke qarita tajawuzchiliq pozitsiyesidin waz kechtürüshi we hawa hujumlirini toxtitishi nahayiti muhimdur.

biraq beshshar esed hakimiyiti idlibtiki öktichilerni yoqitip, herbiy jehettin süriye öktichiliri bilen inqilabiy küchlerni tamamen bir terep qilishni nishan qiliwandek qilidu.

«astana basquchi» we «sochi basquchi» dairiside ishliniwatqan «yéngi asasiy qanun» tüzüsh xizmiti we tashlanghusi bashqa qedemler arqiliqmu beshshar esed hakimiyitige dawamliq bésim ishlitish mumkin.

türkiyege nisbeten idlibni qoghdash, musapirlar éqinidin özini qoghdashtin, «firat qalqini» namliq herbiy heriket rayoni we «zeytun shéxi» herbiy herikiti rayonidiki nopuzighiche, bölgünchi térrorluq teshkilati p k k ning süriyediki gumashtisi p y d/y p g ge qarshi élip bériwatqan  küreshtin süriyening kélechikige alaqidar muzakirilerde söz sahibi bolushqiche keng dairide nahayiti zor ehmiyetke ige.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر