jame we jamaet (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/ 31 - 2018

jame we jamaet (awazliq)

jame we jamaet

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

alemlerge rehmet qilip ewetilgen söyümlük peyghembirimiz sellellahu eleyhi wesellemning dunyadiki axiriqi künliri idi. shu küni etigende késelliki sewebidin mesjidke baralmighan idi. öyining mesjidke qaraydighan derizisidin bamdat namizi oquwatqan sahabilirigha uzunghiche zoqlinip qaridi. hezreti ebu bekir reziyellahu enhuning imamliqida sahabilerning sep tutup, tolimu estayidilliq bilen namaz oquwatqanliqini körüp intayin söyündi. tebessüm qilghan halda allahqa shükri éytti[1].

derweqe bizlerge xatirijemlik, qelbimizge hozur bexish étidighan we bizlerni bir yerge jem qilidighan jame islamning simwoli, birlikimizning we tiriklikimizning ipadisidur. peyghember eleyhissalamning sözi bilen éytqanda, «allahning dergahida eng meqbul jaylardin birsi jamedur» [2]

jame؛ ezanliri bilen insaniyetni nijatliqqa chaqiridighan, méhrabliri bilen küpirliqqa we jahaletke urush élan qilidighan, munber we kürsisi bilen ilim hékmetke bashlaydighan, murini murige térep sep tutqan möminlerning qérindashliqi we ümmet bolush éngini mustehkemleydighan muqeddes jaydur.

jamaet bolsa, ibadet meqsiti bilen allahning hoozorida bir yerge jem bolup, namaz qilidighan möminlerning ortaq namidur.

jamaet؛ medeniyitimizdin chongqur orun alghan diniy bir términdur. epsuslanghan halda shuni éytp ötmekchimizki, barliq diniy qimmet qarashlirimizni we términlirimizni suyiistémal qilghan bir teshkilat, «jamaet» dégen islamiy términnimu burmilap, ayrimchiliqqa yol achidighan shekilde özining mülki qiliwélishqa tirishqan bolup, tewhid we wehdetning simwoli hésablinidighan bu términni pitne pasat, ayrichiliq we xiyanet bilen teng tilgha élinidighan orungha chüshürüp qoydi. wehalenki enenimizde jamaet bolush؛ tewhid éngi bilen qorallinip, wehdetke (yeni birlikke) sazawer bolushni körsitetti. mana bu nuqtidin «jamaet» dégen söz, er-ayal, qéri yash, bay kembeghel méyip yaki salamet bolishidin qetiy nezer, xelqning barliq qisimliridin her yash we her siniptiki musulmanlarni öz ichige alidu.

eziz möminler! jamede bolush we jame jamaiti bolushning bezi qaidisi we edepliri bolidu. möminler qelb dunyasini téximu nurluq halgha keltürush üchün jamege barghinida, allah taalaning «iy adem ewladliri! herqétim mesjidke barghininglarda, güzel we pakiz kéyimliringlarni kéyinglar» [3] dégen ayitining teqqazasi boyiche, beden pakizliqigha qattiq diqqet qilidu. puxta taharet élip, hem pakiz, hem namazning shertiliri bolghan setri ewritini yapidighan kéyimlirini kéyidu. jamide oqulghan namazning 27 hesse téximu peziletlik ikenlikidin xushxewer bergen[4] peyghember eleyhissamning bu xushxewirige nail bolushni xalaydighan möminler, puriqi nachar yémeklerni yégen halda jamige kirishning sünnetke xilap ikenliki bilidu[5]. xoshpuraqlarni chéchip, héchqandaq qérindishini biaram qilmaydighan derijide jamege baridu. jamaetning estayidil namaz qilishigha tosalghu bolidighan ish - heriketlerdin uzaq turidu. bendichilik wezipisini ada qilidighan chaghda, bendilerning heq hoquqigha tajawuz qilip salmasliqqa qattiq diqqet qilidu. peyghember eleyhissalamning jamaet heqqidiki munu agahlandurushini qetiy estin chiqarmaydu؛

«diqqet qiilnglar! heminglar allahqa munajat qilisiler, bir biringlarni biaram qilmanglar»[6]

qimmetlik mömin qérindashlar! wez we xutbiler؛ terbiye merkizi hésablinidighan jamelerning insaniyetni iman, irpan we exlaq peziletke chaqiridighan sadasidur. jamening we jamaet bolushning edepliri bolghangha oxshash xutbe anglashningmu qaidisi bolidu. xutbe oquluwatqan chaghda estadiyidilliq bilen anglash diniy mejburiyettur. yénidiki kishi bilen sözlishish, bashqa ishlarni qilish we yanfuni bilen meshghul bolush kishining xutbining ruhidin uzaqlishishigha, nuqtiliq sözlirini qachurup qoyushqa we sawabidin mehrum bolushigha seweb bolidu. shunga peyghember eleyhissalam herqanaq möminning xutbe esnasida qandaq estayidil bolushi kérekliki heqqide toxtilip, «jüme küni imam xutbe oquwatqan chaghda, yénidikiler bilen sözleshken kishigimu hetta, <jim bol!> dégen kishi xatalashqan bolidu»[7] dégen idi.

eziz qérindashlar! namazlirimizni jamaet bilen oqushqa gheyret qilip, jamilirimizni janliq tutayli! peyghember eleyhissalam bilen nurlanghan saadet esridikige oxshash bügünki kündimu aile boyiche jamege barayli! perzentlirimizni jamege adetlendüreyli!

kepsizlikini bahane qilip, ularni jamedin uzaqlashturushning ornigha jamening we jamaet bolushning qimitini chüshendüreyli! edeplirini ögiteyli! meyli er, meyli ayal, biz barliq musulmanlar chin qelbimiz bilen baghlanghan jamilirimizge hörmitimizni ashurayli! wez sözliniwatqan yaki quran oquluwatqan peytte, jan dilimiz bilen qulaq salayli! bolupmu jüme namizining meqbul bolushining shertliridin birsi bolghan xutbining eslide namizimizning bir parchisi ikenlikini untumayli! pütün diqqitimizni xutbige merkezleshtüreyli! sözlerning eng güzilini anglap, uninggha toluq emel qilghuchilardin bulayli! her daim allahning hozorida we ibadet halitide ikenlikimizni chongqur hés qilghan halda turmush kechürüshke tirishayli!

allah hemmimizni heqiqy mömilerge xas adet we xaraktér bilen qorallandursun amin!

 


[1] - buxari, ezan babi, 46hedis. muslim namaz babi 98 - hedis

[2] - muslim mesjid babi, 288hedis

[3] - süre eraf 31 ayet

[4] - muslim mesjidler babi, 51 - hedis

[5] - buxari itsam 24hedis

[6] - ebu dawut, tatawwu 25hedis

[7] - buxari jüme babi 36 hedis


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر