җамә вә җамаәт (авазлиқ)

түркийәниң барлиқ җамәлиридә бир туташ оқулидиған җумә хутбилири/ 31 - 2018

җамә вә җамаәт (авазлиқ)

җамә вә җамаәт

әзиз мумин қериндашлар! җүмә күниңлар мубарәк болсун!

аләмләргә рәһмәт қилип әвәтилгән сөйүмлүк пәйғәмбиримиз сәлләллаһу әләйһи вәсәлләмниң дунйадики ахириқи күнлири иди. шу күни әтигәндә кесәллики сәвәбидин мәсҗидкә баралмиған иди. өйиниң мәсҗидкә қарайдиған дәризисидин бамдат намизи оқуватқан саһабилириға узунғичә зоқлинип қариди. һәзрәти әбу бәкир рәзийәллаһу әнһуниң имамлиқида саһабиләрниң сәп тутуп, толиму әстайидиллиқ билән намаз оқуватқанлиқини көрүп интайин сөйүнди. тәбәссүм қилған һалда аллаһқа шүкри ейтти[1].

дәрвәқә бизләргә хатириҗәмлик, қәлбимизгә һозур бәхиш етидиған вә бизләрни бир йәргә җәм қилидиған җамә исламниң символи, бирликимизниң вә тирикликимизниң ипадисидур. пәйғәмбәр әләйһиссаламниң сөзи билән ейтқанда, «аллаһниң дәргаһида әң мәқбул җайлардин бирси җамәдур» [2]

җамә؛ әзанлири билән инсанийәтни ниҗатлиққа чақиридиған, меһраблири билән күпирлиққа вә җаһаләткә уруш елан қилидиған, мунбәр вә күрсиси билән илим һекмәткә башлайдиған, мурини муригә терәп сәп тутқан мөминләрниң қериндашлиқи вә үммәт болуш еңини мустәһкәмләйдиған муқәддәс җайдур.

җамаәт болса, ибадәт мәқсити билән аллаһниң һоозорида бир йәргә җәм болуп, намаз қилидиған мөминләрниң ортақ намидур.

җамаәт؛ мәдәнийитимиздин чоңқур орун алған диний бир терминдур. әпсусланған һалда шуни ейтп өтмәкчимизки, барлиқ диний қиммәт қарашлиримизни вә терминлиримизни суйиистемал қилған бир тәшкилат, «җамаәт» дегән исламий терминниму бурмилап, айримчилиққа йол ачидиған шәкилдә өзиниң мүлки қиливелишқа тиришқан болуп, тәвһид вә вәһдәтниң символи һесаблинидиған бу терминни питнә пасат, айричилиқ вә хийанәт билән тәң тилға елинидиған орунға чүшүрүп қойди. вәһаләнки әнәнимиздә җамаәт болуш؛ тәвһид еңи билән қораллинип, вәһдәткә (йәни бирликкә) сазавәр болушни көрситәтти. мана бу нуқтидин «җамаәт» дегән сөз, әр-айал, қери йаш, бай кәмбәғәл мейип йаки саламәт болишидин қәтий нәзәр, хәлқниң барлиқ қисимлиридин һәр йаш вә һәр синиптики мусулманларни өз ичигә алиду.

әзиз мөминләр! җамәдә болуш вә җамә җамаити болушниң бәзи қаидиси вә әдәплири болиду. мөминләр қәлб дунйасини техиму нурлуқ һалға кәлтүруш үчүн җамәгә барғинида, аллаһ тааланиң «ий адәм әвладлири! һәрқетим мәсҗидкә барғиниңларда, гүзәл вә пакиз кейимлириңларни кейиңлар» [3] дегән айитиниң тәққазаси бойичә, бәдән пакизлиқиға қаттиқ диққәт қилиду. пухта таһарәт елип, һәм пакиз, һәм намазниң шәртилири болған сәтри әвритини йапидиған кейимлирини кейиду. җамидә оқулған намазниң 27 һәссә техиму пәзиләтлик икәнликидин хушхәвәр бәргән[4] пәйғәмбәр әләйһиссамниң бу хушхәвиригә наил болушни халайдиған мөминләр, пуриқи начар йемәкләрни йегән һалда җамигә киришниң сүннәткә хилап икәнлики билиду[5]. хошпурақларни чечип, һечқандақ қериндишини биарам қилмайдиған дәриҗидә җамәгә бариду. җамаәтниң әстайидил намаз қилишиға тосалғу болидиған иш - һәрикәтләрдин узақ туриду. бәндичилик вәзиписини ада қилидиған чағда, бәндиләрниң һәқ һоқуқиға таҗавуз қилип салмаслиққа қаттиқ диққәт қилиду. пәйғәмбәр әләйһиссаламниң җамаәт һәққидики муну агаһландурушини қәтий әстин чиқармайду؛

«диққәт қиилңлар! һәмиңлар аллаһқа мунаҗат қилисиләр, бир бириңларни биарам қилмаңлар»[6]

қиммәтлик мөмин қериндашлар! вәз вә хутбиләр؛ тәрбийә мәркизи һесаблинидиған җамәләрниң инсанийәтни иман, ирпан вә әхлақ пәзиләткә чақиридиған садасидур. җамәниң вә җамаәт болушниң әдәплири болғанға охшаш хутбә аңлашниңму қаидиси болиду. хутбә оқулуватқан чағда әстадийидиллиқ билән аңлаш диний мәҗбурийәттур. йенидики киши билән сөзлишиш, башқа ишларни қилиш вә йанфуни билән мәшғул болуш кишиниң хутбиниң руһидин узақлишишиға, нуқтилиқ сөзлирини қачуруп қойушқа вә савабидин мәһрум болушиға сәвәб болиду. шуңа пәйғәмбәр әләйһиссалам һәрқанақ мөминниң хутбә әснасида қандақ әстайидил болуши керәклики һәққидә тохтилип, «җүмә күни имам хутбә оқуватқан чағда, йенидикиләр билән сөзләшкән кишигиму һәтта, <җим бол!> дегән киши хаталашқан болиду»[7] дегән иди.

әзиз қериндашлар! намазлиримизни җамаәт билән оқушқа ғәйрәт қилип, җамилиримизни җанлиқ тутайли! пәйғәмбәр әләйһиссалам билән нурланған саадәт әсридикигә охшаш бүгүнки күндиму аилә бойичә җамәгә барайли! пәрзәнтлиримизни җамәгә адәтләндүрәйли!

кәпсизликини баһанә қилип, уларни җамәдин узақлаштурушниң орниға җамәниң вә җамаәт болушниң қимитини чүшәндүрәйли! әдәплирини өгитәйли! мәйли әр, мәйли айал, биз барлиқ мусулманлар чин қәлбимиз билән бағланған җамилиримизгә һөрмитимизни ашурайли! вәз сөзлиниватқан йаки қуран оқулуватқан пәйттә, җан дилимиз билән қулақ салайли! болупму җүмә намизиниң мәқбул болушиниң шәртлиридин бирси болған хутбиниң әслидә намизимизниң бир парчиси икәнликини унтумайли! пүтүн диққитимизни хутбигә мәркәзләштүрәйли! сөзләрниң әң гүзилини аңлап, униңға толуқ әмәл қилғучилардин булайли! һәр даим аллаһниң һозорида вә ибадәт һалитидә икәнликимизни чоңқур һес қилған һалда турмуш кәчүрүшкә тиришайли!

аллаһ һәммимизни һәқиқй мөмиләргә хас адәт вә характер билән қоралландурсун амин!

 


[1] - бухари, әзан баби, 46һәдис. муслим намаз баби 98 - һәдис

[2] - муслим мәсҗид баби, 288һәдис

[3] - сүрә әраф 31 айәт

[4] - муслим мәсҗидләр баби, 51 - һәдис

[5] - бухари итсам 24һәдис

[6] - әбу давут, татавву 25һәдис

[7] - бухари җүмә баби 36 һәдис



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر