түркийә билән америкиниң мунбич мәсилисидә келишиши

җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

түркийә билән америкиниң мунбич мәсилисидә келишиши

түркийә билән америкиниң мунбич мәсилисидә келишиши

түркийә билән америка арисида йеқинқи мәзгилләрдә нурғун мәсилидә ихтилап йүз бәрмәктә. болупму америкиниң фәтһуллачи террорлуқ тәшкилатиниң һәрбий-сийасий өзгириш қозғашқа урунуш қилмишидин кейин пенсилванийә иштатида панаһлиниватқан фәтһуллаһ гүләнни түркийәгә қайтуруп бәрмәслики вә п к к ниң сүрийәдики гумаштиси болған й п г террорлуқ тәшкилатиға изчил йантайақ болуп иттипақдеши елан қилиши түркийә-америка мунасивәтлиригә еғир дәриҗидә зийан салмақта. түркийә терроризимға зәрбә бериштә йеңичә йол вә идийәни қобул қилип бу даиридә фират қалқини вә зәйтун шехи һәрбий һәрикити елип бериш билән биргә, сүрийә мәсилисини һәл қилиш үчүн башлиған астана сөһбәтлири даирисидә сүрийәниң идлиб районида 12 көзитиш нуқтиси қуруп чиқти, бу әһвал түркийәниң райондики нопузини күчәйтти. түркийә зәйтун шехи һәрбий һәрикити елип бериш арқилиқ й п г террорлуқ тәшкилатини райондин толуқ тазилиди, бу әһвал түркийәниң мунбич мәсилисидә техиму актип һәрикәт қилишиға пурсәт йаритип бәрди.

әркин сүрийә армийәси мунбични сүрийәдә ички уруш партлап узун өтмәйла қолға киргүзгәниди, лекин 2014-йили даеш мунбични ишғал қиливалди. 2016-йили америка башчилиқидики хәлқара иттипақдаш қисимлири террорлуқ тәшкилати й п г ниң йадросини тәшкил қилидиған сүрийә демократчилар қисимлири билән һәмкарлишип мунбич райониға һәрикәт қозғиди. түркийәниң бу ишқа қаттиқ наразилиқ билдүрүшигә қарита, америка түркийә һөкүмитигә даеш райондин тазиланғандин кейин п й г қораллиқ унсурлириниң фиратниң шәрқигә чекинип чиқидиғанлиқи вә районға әрәбләрни орунлаштуруш тоғрисида вәдә бәрди. америка мәсуллири й п г террорчилириниң мунбичтин чекинип чиққанлиқлирини дәп келиватқан болсиму, лекин террорчилар райондин чекинип чиқмиди. буниңдин башқа, америка мунбич районида мунбич һәрбий кеңиши қуруп чиқти, бу һәрбий кеңәш әмәлийәттә п й г террорчилириға хизмәт қилатти. мунбич һәрбий кеңиши рәсмийәттә мустәқил болсиму, п к к террорлуқ тәшкилатиниң мунбич райониға бивастә тәйинлигән җәмил мәзлум вә исмаил дәрик мунбич һәрбий кеңишигә қоманданлиқ қиливатқанлиқи мәлум. районида хәвәр ишливатқан нурғун журналист п к к- й п г террорлуқ тәшкилатиниң райондики мәктәпләрдә идеологийәси тәшвиқ қиливатқанлиқини билдүрмәктә.

мунбичниң йәрлик аһалилири й п г террорлуқ тәшкилатидин биарам болмақта. түркийәму й п г терролуқ тәшкилатиниң мунбич районини башқурушидин биарам боливатқанлиқини күнтәртипкә елип кәлмәктә. дәрвәқә, мунбич районидики й п г зулумидин қачқан миңларчә киши фират қалқини һәрбий һәрикити нәтиҗисидә азад қилинған районларға берип маканлашмақта. мунбич районидики қәбилиләр вә йәрлик хәлқ й п г террорлуқ тәшкилатиниң йашларни мәҗбурий мәшиққә селиш билән биргә қийин-қистақ қилишиға наразилиқ билдүрүп нурғун қетим намайиш өткүзди. мәхпий һәрикәт қилидиған вә суйиқәстләр билән й п г қораллиқ унсурларниң җенини еливатқан әл қийам һәрикити мунбичтә қурулғаниди. 

зәйтун шехи һәрбий һәрикитидин кейин түркийә мунбич тоғрулуқ байанат берип бәзи тәййарлиқларни қилди. түркийә мәсуллири билән америка мәсуллири мунбич мәсилиси үстидә музакирә өткүзүшкә башлиди. америкиниң сабиқ ташқи ишлар министири рекс тиллерсонниң түркийә зийарити даирисидә мунбич мәсилисигә чарә тепиш үчүн түркийә-америка һәмкарлиқ һәйити қурулғаниди. рекс тиллерсон вәзиписидин елип ташланғандин кейин мунбич мәсилиси бир мәзгил күнтәртиптин чүшүп қалди, лекин узун өтмәйла майк помпйониң ташқи ишлар министири болуши билән мунбич мәсилиси қайтидин күнтәртипкә кәлди. түркийә-америка һәмкарлиқ һәйити мунбич мәсилисини һәл қилиш үчүн 3 басқучлуқ пилан түзүп чиқти. пилан даирисидә й п г террорчилириниң мунбич районидин чекинип чиқидиғанлиқи, түркийә билән америкиниң мунбичта ортақ назарәт мәркизи қуруп чиқидиғанлиқи вә мунбич районда йәрлик күчләр тәрипидин тәшкил тапидиған һакимийәт тәшкил қилинидиғанлиқи билдүрүлди.

түркийә билә америка арисида мунбич мәсилисидә бирдәклик һасил қилиниши әмәлийәттә икки дөләт арисидики сүркилишиниң пәсийишигә пайдиси тегиду. лекин мунбич мәсилисигә мунасивәтлик бир нәччә нуқта икки дөләт арисида бекитилгән йол хәритиси вә икки дөләт мунасивәтлиригә дуел елан қилиш болиду. йол хәритиси әмәлийләштүрүлмигән тәқдирдә йәни  й п г террорчилири мунбичтин чекинип чиқмиған тәқдирдә икки дөләт мунасивәтлиридә йеңи киризис пәйда болиду. мәсилән, америка мунбич һәрбий кеңишиниң мустәқил орган икәнликини билдүргән болсиму, лекин бу орган бивастә қәндилдики терролуқ тәшкилати тәрипидин башқурулмақта. йәнә бир мәсилә, й п г террорчилири фиратниң шәрқидә һәрикәт қилмақта. түркийә йол хәритисиниң мунбичтә ишқа ешишини вә й п г террорлуқ тәшкилатиниң тизгини астидики районлардиму әмәлийлишишини арзу қилмақта. дәрвәқә, й п г террорлуқ тәшкилатиниң фиратниң шәрқидә һәрикәт қилиши түркийәниң дөләт бихәтәрликигә бивастә тәһдит елип кәлмәктә. америка мунбичтә әмәлийләштүрүлгән йол хәритисиниң фиратниң шәрқидиму әмәлийлишишгә қарши чиқиши мумкин. болупму, шәрқий сүрийәдә й п г террорлуқ тәшкилати тәрипидин контрол қилиниватқан нефит базилири нуқтисидин америка бундақ бир йол хәритисиниң әмәлийлишишини арзу қилмаслиқи мумкин.

түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу билән америка ташқи ишлар министири майк помпйо мунбич мәсилисидә келишип икки дөләт мунасивәтлирини йахшилаштурушқа пурсәт йаритип бәргән болсиму, лекин йол хәритисини әмәлийләштүрүш мәсилиси һәр икки дөләт үчүн бүйүк синақ болуп қалиду.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر