җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоғанниң сайлам байанатнамиси вә ташқи сийасәт

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоғанниң сайлам байанатнамиси вә ташқи сийасәт

җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоғанниң сайлам байанатнамиси вә ташқи сийасәт

җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған һәм өзиниң һәмдә адаләт вә тәрәққийат партийәсиниң сайлам байанатнамисини елан қилди. сайлам байанатнамиси әрдоған вә адаләт вә тәрәққийат партийәсиниң иқтисад, сәһийә вә ички сийасәт болуп нурғун саһәдә бәргән вәдилирини өз ичигә алиду. бу сайлам байанатнамиси ноқул 24-ийундики сайламда җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған қайтидин җумһур рәис болуп сайланған тәқдирдә түркийәниң ташқи сийасәттики нишанлири вә усуллири тоғрулуқму бизгә йип училарни бериду.

түркийәниң ташқи сийаситидә муһим орунда туридиған мәсилиләрдин бири терроризимға зәрбә бериштур. җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған 2016-йили 15-ийулда мәйданға кәлгән һәрбий-сийасий өзгириш қозғашқа урунуш һәрикитидин кейин байанат елан қилип, терроризимға қарши күрәшләрниң түркийәниң ичи биләнла чәклинип қалмай, түркийә сиртидики террорчиларғиму зәрбә беришни нишан қилғанлиқини җакарлиғаниди. дәсләп фират қалқини һәрбий һәрикити қозғап даешни түркийә чеграсидин пүтүнләй тазилиған түркийә армийәси, узун өтмәйла зәйтун шехий һәрбий һәрикити қозғап сүрийәниң африн райониниму п к к –п й д террорчилиридин тазилиди. болупму фират қалқини һәрбий һәрикити түркийәниң терроризимға қарши күрәшидә тутқан йеңичә усулиниң қанчилик тоғра болғанлиқини  түркийә ичидә даеш һуҗумлириниң узунғичә йүз бәрмәслики билән испатлиди. буниңдин ташқири түркийә ичидә қораллиқ сақчи қисимлири вә истихбарат хадимлири нурғун террорлуқ һуҗуминиң алдини алди. зәйтун шехий һәрбий һәрикити арқилиқлму п к к –п й д террорчилириниң аманос тағлири арқилиқ түркийәниң һатай вилайитигә соқунуп кириши тосуп қелинди.

җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған тәрипидин елан қилинған сайлам байанатнамиси даирисидә, 24-ийундики сайламдин кейин чегра сиртида қайтидин һәрбий һәрикәт елип берилидиғанлиқи күтүлмәктә. нөвәттә ирақта террорлуқ тәшкилати п к к ға қарши елип бериливатқан һәрбий һәрикәтләрму сайламдин кейин давамлишидиғандәк туриду. шундақла терроризимға зәрбә бериш һәрикәтлири даирисидә сүрийәниң шималиға җайлашқан районларда п к к- й п г террорчилириға қарши һәрбий һәрикәт қозғаш пиланиму күнтәртипкә кәлди.

сайлам байанатнамисида болупму түркийәниң һечкимниң хоҗайинлиқини қобул қилмайдиғанлиқи вә өзгиләргә хоҗайинлиқ қилиш нийитиниң йоқлиқи тәкитләнди. түркийәниң бу позитсийәси ғәрбтики нурғун дөләтни биарам қилип келиватқан болсиму, пүткүл дунйада вә районимизда дөләт мәнпәәтини чиқиш қилған һалда һәрикәт қилип келиватқан түркийәниң мустәқил ташқи сийасити давамлишиду. болупму җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң түркийәни дунйави күч сүпитидә тәриплиши түркийәниң нишанлирини очуқ көрситип бериду. шуниси ениқки, түркийә һечкимниң хоҗайинлиқини, акилиқини қобул қилмай келиватқанлиқиға охшаш өзгиләрму акилиқ вә хоҗайинлиқ қилиш нийити йоқ. түркийәниң мустәмликини әмәс өз-ара һөрмәт вә баравәрликкә тайанған мунасивәтни асас қилған һалда африқа қитәсидә йолға қойуп келивтқан ташқи сийасити буниңға үлгә болалайду. түркийәниң дөләт омумий ишләпчиқириш қиммитини асас қилған һалда әң көп йардәм паалийәтлирини елип барған дөләт болуши түркийәниң ташқий сийаситиниң инсаний икәнликини көрситип бериду.

түркийәниң актип ташқи сийаситини изчил йолға қойалиши вә тәрәққий қилдуруши үчүн түркийәниң истиратегийәлик әһмийити техиму күчәйтилиши вә беқиндилиқ мунасивәтләрниң мумкинқәдәр аҗизлишиши керәк. дәрвәқә, җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған тәрипидин елан қилинған сайлам байанатнамисида мудапиә санаитиму муһим орунни игиләйду. түркийә 2011-йилдин буйан мудапиә санаәт мәһсулатлири експортини %90 ашуруп, дунйа бойичә әң көп қорал експорт қилған дөләтләр қатаридин орун алди. бу арқилиқ түркийә мудапиә санаитидә сиртқа беқиндилиқни %80тин %30кә чүшүрүп ғайәт зор нәтиҗигә еришти, түркийәниң йеқин кәлгүсидә мудапиә санаитидә техиму тәрәққий қилиши мөлчәрләнмәктә. болупму учқучисиз айропиланларни ишләпчиқиришта зор мувәппәқийәтләрни қолға кәлтүргән түркийә, бу саһәдә дунйаниң диққитини тартмақта. түркийә дунйада учқучисиз уруш айропилани ишләпчиқиралайдиған дөләтләрдин бири болуп қалди. йәнә келип җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң « инсансиз танка ишләпчиқиримиз »дегән сөзи түркийәниң илғар технологийәләрдә йеңи чүшәнчиләрни оттуриға қойалайдиған вә йеңилиқ йариталайдиған муһим күч икәнликиниң испатидур.

түркийә мудапиә санаитидә күчәйсә ташқи сийасәттики нопузиниму күчәйтиду. дост вә иттипақдаш дөләтләргә нисбәтән қорал сетивелишта ишәнчилик шириккә айланған түркийә, хәлқара базарғиму кирди. түркийә нөвәттә африқа, парс қолтуқи вә  оттура асийа дөләтлири, шундақла малайшийаға һәрбий машиниларни експорт қилиду. түркийәниң йәнә «атак»намлиқ тикучарларни вә парахотларни пакистанға сетип бәргәндин сирт, қатарғиму «байрактар»намлиқ учқучисиз айропилан експорт қилиши иқтисадиниң җанлинишида, лайиһә вә тәтқиқат хизмәтлириниң күчийишидә, шундақла ташқи сийасәттә техиму актип болушида муһим рол ойнимақта.  



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر