сүрийәдә чоң күчләрниң нопуз талишиш күриши

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

сүрийәдә чоң күчләрниң нопуз талишиш күриши

сүрийәдә чоң күчләрниң нопуз талишиш күриши

сүрийәдә районлуқ вә хәлқаралиқ күчләрниң күриши сүрийәдики ички уруштин бәкрәк гәвдилик болмақта. әсәд һакимийитиниң 2011-йили хәлқниң арзу-тәләплирини рәт қилип сүрийәни демократийәләштүрүшниң орниға сүрийәни уруш патқиқиға сөрәп кириши сәвәбидин сүрийә районлуқ вә хәлқаралиқ күчләрниң нопуз талишиш сәһнисигә айлинип қалди. уруш мәйданиға айлинип кәткән сүрийә бир тәрәптин ички уруш вә террорлуқ һуҗумлириға сәһнә боливатқан болса, йәнә бир тәрәптин дөләтләр арисидики нопуз талишиш күриши вә «шайкилар»арисидики тоқунушқа сәһнә болмақта. русийә, америка, әнглийә вә фирансийәгә охшаш чоң күчләрдин сирт иран, сәуди әрәбистан, қатар, исраилийәгә охшаш районлуқ күчләрму сүрийәдә нопуз тикләшкә тиришмақта.

хәлқарадики чоң күчләр билән районлуқ күчләр сүрийәдә тәсир даириси йаритиш вә нопузини күчәйтиш үчүн шайкилардин пайдиланмақта. русийә әсәд һакимийитини һәрбий, дипломатийә вә сийасий җәһәттин изчил қоллап кәлмәктә, иранму әсәд билән бир сәптин орун алмақта. русийә һава вә қуруқлуқ армийәлиригә тәвә қисимлардин сирт, русийәлик нурғун «маашлиқ»әскәрму сүрийәдә «вәзипә»өтимәктә. иран болса әсәдни маддий вә мәниви җәһәттин қоллаш биләнла болди қилмай, адәм күчи биләнму тәминлимәктә. иран сүрийәдә һизбуллаһ, афған фатимиййун қораллиқ унсурлири, ирақлиқ нуҗәба һәрикити вә пакистанлиқ зәйнәбиййун қораллиқ унсурлиридин пайдиланмақта. иран бу унсурлардин сирт хәлқ муһапизәт қораллиқ қисимлири нами астида нурғун сүрийәликниму ишқа салмақта. иран сүрийәдә чәт әллик «шайкилар»дин сирт, өзиниң инқилаб муһапизәтчи қисимлириниму җәңгә салмақта. русийә билән иранниң йәнә сүрийәниң нурғун шәһиридә һәрбий базилири вә айродурумлири бар.

сүрийәдә иран вә русийәдин сирт америка, фирансийә вә әнглийә әскәрлириму «вәзипә»өтимәктә. ғәрб лагери тәрипидин тәшкил қилинған бу күчләр даешқа зәрбә беришни баһанә қилип п й г террорчилириға йантайақ болмақта. террорлуқ тәшкилати п й г башчилида қурулған сүрийә демократчи күчлири билән сүрийәниң ғәрбий шималидики мунбичтин шәрқий җәнубтики әбу кәмалғичә созулған линийәни контрол қилмақта. америка билән фирансийәниң бу җайларда 25гә йеқин һәрбий базиси бар. шундақла әнглийә билән америкиниң сүрийәниң җәнубидики тәләф районида җәмий 2 һәрбий базиси мәвҗут. бу районда магавир әл савра қораллиқ унсурлири билән бирликтә һәрикәт қилмақта. дәсләп сүрийә өктичилирини қоллиған сәуди әрәбистан, нөвәттә  террорлуқ тәшкилати й п г башчилиқидики сүрийә демократчи күчлирини қоллимақта. сәуди әрәбистан башчилиқидики әрәб дөләтлириниң сүрийә демократчи күчлири тәрипидин контрол қилинған җайларға әскәр әвәткәнлики тоғрисида хәвәрләр тарқалмақта.

сүрийәдә йәнә түркийә әскәрлириму вәзипә өтимәктә. түркийә идлибтики тоқунушсиз районларни контрол қилиш мәқситидә 9 көзитиш базиси қуруп чиқти. бу районларда җәмий 12 көзитиш базиси қуруп чиқиш пиланланмақта. түркийә йәнә фират қалқини вә зәйтун шехи һәрбий һәрикәтлири қозғап даеш вә п й г террорчилиридин тазиланған районларда әскәр турғузмақта. сүрийә хәлқигә нисбәтән бихәтәр һаләткә кәлгән африн, әзиз, әл-баб вә җәраблус районлириниң аманлиқини түркийә алаһидә һәрикәт қисимлири тәрипидин тәрбийәләнгән сүрийә сақчи тәшкилати хадимлири қоғдимақта. сүрийә сақчи тәшкилати сүрийә өктичилири тәрипидин қурулған болуп хәлқара тәрипидин етирап қилиниду вә сүрийә вақитлиқ һөкүмитигә қарайду. шундақла сүрийәдә қурулған миллий армийәму сүрийә вақитлиқ һөкүмитигә қарашлиқтур. қатар болса «қатар киризиси»дин илгири сүрийә өктичилирини қоллиған иди, бирақ кейинчә муһасирә астида қалған қатарниң сүрийәдики нопуз даириси тарийип кәтти.

сүрийәдә исраилийәму өзиниң мәнпәәтиниң койида йүрмәктә. исраилийә 1967-йили сүрийәдики голан төпиликини ишғал қиливелип хәлқара қанунға хилаплиқ қилғаниди. 2011-йили сүрийәдә ички уруш партилғандин кейин исраилийә голан төпиликидики нопузини техиму күчәйтти. иранниң сүрийәдә шайкилирини көпәйтип күчлүк нопузға еришивелишидин биарам болған исраилийә, пат-пат сүрийәдики иран вә һизбуллаһқа тәвә базиларни бомбардиман қилмақта.

әсәд һакимийити 2011-йили хәлқиниң арзу-тәләплирини қандурушниң орниға рәт қилип сүрийәни уруш патиқиға сөрәп кириши сәвәбидин сүрийә хәлқара вә райондики чоң дөләтләрниң нопуз талишиш сәһнисигә айлинип қалди. игилик һоқуқидин айрилип қалған сүрийә әмәлийәттә бир нәччә районға парчилинип кәтти. лекин сүрийәдики урушни ноқул хәлқара вә райондики чоң дөләтләрниң нопуз талишиш күриши нуқтисидин тәһлил қилиш йүзәкилик болиду. чүнки сүрийәдә һелиһәм ички уруш давамлашмақта.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر