azadliqning yangraq sadasi (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/ 16 - 2018

azadliqning yangraq sadasi (awazliq)

 

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

allah taala yuqiriqi ayette mundaq deydu:

«allah terepke chaqiridighan, salih emeller bilen shughullinidighan we "men shubhisizki musulmanlardinmen" dégendinmu güzel sözlük kishi bolamdu?»[1]

peyghember eleyhissalam hedis sheripte mundaq deydu:

«insanlar eger ezan oqushning we birnchi septe namazgha turushning sawabini bilse idi, shundaq qilishqa aldirap özara chek tashlashqan bolatti»[2]

hörmetlik qérindashlar!  «allahu ekber! allahu ekber!» dégen bu sada, bu ezan eslide azadliq we erkinlikning simwoli shundaqla yangraq sadasi bolupmu hésablinidu. u öz nöwitide yene ezan oqulup turidighan sheherning erkinliki we musteqilliqini jakarlaydu. shunglashqa merhum ataqliq islam shairi mehmet akif ersoy öz misralirida:

bu ezanlar ki, shahadettur, hulidur dinimning.

menggü yangirishi lazim üsitide yürtumning.

déyish arqiliq bu heqetlerni tilgha alghan idi. 

yene shunimu tekitlesh kérekki, erkinlik imanning jümlisidin bolup, heqiqiy erkinlik we azadliq pani dunyaning esiri emes, belki hökümrani bolushtin ibarettur. mana bu «allahu ekber! allahu ekber!» dégen sada, bu yangraq ezan dunyadiki insanlarning hemmini her daim alemlerning pewrerdigarighila qul bolushqa yeni insaniy qulluqlardin azad bolushqa chaqiriq qilidu.

eziz qérindashlar, «allahu ekber! allahu ekber!» ning sadasi her küni 5 qétim meschit munarlirimizda yangrighan chaghida rebbimizning testiqi süpitide möminlerni uninggha itaet qilishqa we ibadet qilishqa chaqiridu.

«dunya ishliridin silkininglar! bendichilikning teqezzasi bolghan namaz üchün qiyamda turunglar!» dep nida qilidu. islamning bu yangraq sadasi goya pütün waqitlarning del qelbidin étilip chiqidu. chaqiriqigha awaz qoshqanlarning qolliridin tutup, yekke halitidin jamaet halitige, ümitsizliktin ümüdwarliqqa élip kélidu.

eziz qérindashlar! rehmet elchisi peyghembirimiz sellellahu eleyhi wesellem, öz wezipisini tamamlap bolghandin kéyin bizge menggülük söygü - muhebbitini miras qaldurup, bu dunya bilen widalashqan idi. sahabiliri uninggha tüzzükkine bir qanmighan idi. shularning ichide peyghember eleyhissalamning «muezzinler shahi» dep teriplishige sazawer bolghan hebeshistanliq bilal reziyellahu enhumu bar idi. u peyghember eleyhissalamning wapatigha qattiq azablanghanliqitin, medenide turéwirishke berdashliq bérelmidi. «emdi peyghember eleyhissalamdin kéyin ezan éytmaymen, hergizmu éytmaymen» déginiche peyghember diyaridin kétip qaldi. biraq tomur tomurlirighiche séngip ketken peyghember eleyhissalamning söygüsi uni yene medenige kélishke mejbur qildi. medenige kirginide bamdat namizi bolush aldida turatti. u udullah rawzigha peyghember eleyhisalamning qebri béshigha bérip bolishigha yighlidi. qelbidiki pütün sighinishlirini köz yashliri bilen nemlidi. shu esnada peyghember eleyhissalamning newriliri hesen bilen huseyn reziyellahu enhu mesjidke kirip keldi we bilalning ezan oqup bérishini telep qildi. bilal reziyellahu enhumu ularning telipini qobul qilip, peyghember eleyhissalamning dewridikige oxshashla mesjit témining üstige chiqip, ezan oqushni bashlidi. bilal reziyellahu enhuning peyghember eleyhissalamning dewiride yangrighan sadasining medine asminida qaytidin yangrishi pütün medinini lerzige saldi. goya tarix qaytidin janlanghandek boldi. pütün sheher höngrep yighlashqa bashlidi. boquldap yighlap kétiwatqan medine ahalisi shu küni hayatidiki eng azabliq künlerdin birni tekrar bashtin kechürgendek idi.

hörmetlik qérindashlar! bu weqe bizge möminlerge nisbeten ezanning ehmiyiti, menisi we bermekchi bolghan signalini namayan qilip béridu. ezan her qétim oqulghanda we her qétim oqulghan jayda, tesewwurimizda goya tünji qétim bilal reziyellahu enhu ezan oqughan künge oxshash chongqur meniler, choshqun héssiyatlar we eslimilerni janlanduridu. buning birla sherti ezangha chin yürektin qulaq salghan we uning menisini chongqur qelb bilen chüshünüshke tirishqan bolishimiz lazim.

derweqe ezan؛ bilal hebeshining namaz üchün soqqan yürikining éghizidin tökülgen sadasidur.

ezan؛ tewhidning simwoli, islamning söz we sada bilen ipade tépishidur.

ezan؛ musulmanning qelbi, eqli, rohi we bedinini tengla heriketke ötküzidighan eng türtkilik chaqiriqtur. yeni xuddi süre fussiletning 33- ayitide «allah terepke chaqiridighan, salih emeller bilen shughullinidighan we "men shubhisizki musulmanlardinmen" dégendinmu güzel sözlük kishi bolamdu?» déyilginige oxshash ulugh kitabimiz quranda teriplengen eng güzel chaqiriqlarning birsidur.

hörmetlik qérindashlar! ezan insangha tughulishidin ta ölgenge qeder hemrah bolidu. dunyagha tünji közini achqan buwaqning qulaqlirigha ezan oqulidu. her bir mömin hayatqa merhaba déginide ezan arqiliq rebbining ismi bildürilidu. goya tünji meniwiy waksin urulghan bolidu. mana bu nuqtidin élip éytqanda ezan barliq meniwiy kirlarning, yamanliqlarning we azghunluqlarning hayati boyiche u yéngi tughulghan bowaqtin uzaq turishi üchün qilinghan dua hésablinidu.

ezan؛ islamning sherep simwolliridin biridur, hedis - sheripte peyghember eleyhissalamning «insanlar eger ezan oqushning we birnchi septe namazgha turushning sawabini bilse idi, shundaq qilishqa aldirap özara chek tashlashqan bolatti» (buxarining ezan babi – 9 hedis) dégen sـözlirimu ezanning neqeder muhim ehmiyiti barliqini tekitlep béridu.

ezan؛ islam ümmitining simwoli we ortaq bayliqidur.

ezan؛ tilliri, ten renggi, irq we milletliri néme bolushidin qetiy nezer pütün islam dunyasini birla sadagha merkezleshtürüp birleshtüridu. möminlerni bir gümbezning astida murini -murige tirep, bir sepke tizish arqiliq hemmeylenni bap – barawer qilidu. köpinchi waqtimizda dunyaning ishliri bilen boghulup qiliwatqan biz musulmanlarni allahning huzurida sep tutushqa, chushqun keypiyatqa chömülüshke chaqiridu, bu chaqiriqini her daim yingilap «heyye elesselah! heyye elel felah! (yeni kélinglar namazgha, kélinglar nijatliq terepke)» dep chaqirip turidu.

hörmetlik qérindashlar! bu her küni 5 qétim yangraydighan qutluq sadagha ruku we sejde bilen jawap qayturidighan kiishler néme dégen bextlik insanlar he?! bu azadliqning sadasigha her küni 5 qétim «mana i rebbimiz! sangila bash égimiz, sénila ulughlaymiz, sendin bashqa ilah yoqluqigha we muhemmed eleyhissalamning peyghemberlikige, nijatliq we bextiyarliqning mushu chaqiriqqa awaz qoshushimizgha baghliq ikenlikige ishinimiz we shahit bolimiz» déyeligenlerge bext yar bolsun. amin!

 

[1] - süre fussilet  33 - ayet

[2] - buxari, ezan babi  9  - hedis


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر