anglo-sakson lagérining rusiye bilen sürkilishi we türkiyening tengpung siyasiti

tetqiqatchi jan ajunning témigha munasiwetlik analizi

anglo-sakson  lagérining rusiye bilen sürkilishi we türkiyening tengpung siyasiti

anglo-sakson lagérining rusiye bilen sürkilishi we türkiyening tengpung siyasiti

engliyede rusiyening sabiq jasosi sérgéy skripal we qizi yulyaning «nirwa gazi»bilen öltürülüshidin kéyin tar menidin élip éytqanda anglo-sakson guruhi dep atilidighan amérika bilen engliye, keng menidin élip éytqanda, gherb döletliri bilen rusiye arisida küchlük sürkilish kélip chiqti. bezi döletler rusiyelik jasosining suyiqestke uchrishining keynide rusiyening barliqini ilgiri sürdi.  amérika, kanada, awstraliye, yéngi zilandiye we yawropa ittipaqi döletliri bolup jemiy 25 dölet rusiyege naraziliq bildürüsh meqsitide döletliride turushluq  140tek rusiyelik diplomatni chégradin qoghlap chiqirishti. rusiye tashqi ishlar ministirliqi bu eyibleshlerni qetiy ret qilip, skripalning ölümidin engliye alahide heriket qisimliri qomandanliqi bilen engliye istixbarat idarisining mesul ikenlikini ilgiri sürüp bayanat élan qildi. shimaliy atlantik ehdi teshkilati-nato izchil rusiyege qarshi siyaset yolgha qoyup keldi. döletler öz aldigha rusiyege qarshi ayrim siyaset yolgha qoymidi. nato ezasi bolghan türkiye engliyede rusiyelik jasosning suyiqestke uchrishini eyiblidi, biraq bashqa yawropa döletlirige oxshash rusiyeni biwaste eyiblep türkiyediki rusiyelik diplomatlarni chégradin qoghlap chiqiridighan ishni qilmidi.

rusiyelik jasos skripalning suyiqestke uchrishi sewebidin rusiye bilen gherb döletliri arisida kélip chiqqan sürkilish «soghuq munasiwetler urushi»dewrini esletsimu, dunyaning nöwettiki weziyitini nezerge alghinimizda soghuq munasiwetler urushi dewridin éghiz échish tesrek. chünki rusiyening özige yéqin döletlerni teshkillep soghuq munasiwetler urushi dewridikige oxshash lagér berpa qilishini oylash eqilge taza muwapiq emes. rusiyening qirimni mejburiy zéminigha qoshuwélishi, ukraina kirizisi sewebidin rusiye bilen gherb döletliri arisida sürkilish chiqishi, iqtisadiy urushqa élip baridighan derijidiki iqtisadiy émbargo qatarliq sewebler ikki terep arisidiki sürkilishni téximu kesinleshtürüwetti. engliyediki sabiq rus jasosi skripalning suyiqestke uchrishi terepler arisidiki munasiwetlerni téximu yuqiri pellige kötürüwetti, déyishke bolidu. lékin gherb dunyasi ichidiki ziddiyetler we gérmaniye qatarliq bir qisim yawropa döletlirining rusiyege mötidil siyasetlerni yolgha qoyup kélishini nezerdin saqit qilmasliq lazim.

rusiye bilen gherb döletliri arisida sürkilish dawamlishiwatqan bir peytte, türkiye tengpung tashqi siyaset yolgha qoyup kelmekte. türkiye bu mesilide bir terepke tewe bolushtin bekrek dölet menpeetlirini közde tutqan halda heriket qilmaqta.  skripal weqeside türkiye natodiki ittipaqdashliri bilen hemkarliq ichide heriket qilip kéliwatqan bolsimu lékin rusiyelik diplomatlarni chégradin qoghlap chiqarmidi. mesilen, bu qétim akkuyu yadro éléktr istansisining ulini sélish murasimigha türkiye jumhur reisi rejep tayyip erdoghan bilen rusiye pirézidénti wiladimir puti birlikte qatnashti. akkuyu yadro éléktr istansisi 4 rékatordin teshkil tapidighan bolup, birinchi réaktorni 2023-yili ishqa kirishtürüsh pilanlanmaqta. akkuyu yadro éléktr istansisi 4800 mégawat tok ishlepchiqirip türkiyening énérgiye éhtiyajining %10ni qamdiyalaydighan sewiyege yétidu.

nöwette türkiye rusiye bilen birlikte deslepki qedemde rusiyedin türkiyegiche, ikkinchi basquchta balqan döletlirigiche sozulidighan turuba liniyesi layihesi dawamlashturmaqta. türkiye teripidin yolgha qoyuliwatqan bir qisim énérgiye layiheliri bilen türk énérgiye éqimi layihesi türkiyeni énérgiye bazisigha aylandurush yolida tashlanghan muhim qedemler hésablinidu.

türkiye rusiye bilenla emes yawropa ittipaqi döletliri we amérika bilen hemkarliq munasiwetlirini kücheytishni xalaydu. derweqe, rusiyedin  « S-400  » tipliq hawa mudapie sistémilirini sétiwélish toghrisida kélishim imzalighan türkiye, natogha eza döletlerdin hawa mudapie sistémiliri élish üchünmu qarshi terep bilen muzakire ötküzmekte. türkiye yene italiye we firansiye bilen hawa mudapie sistémisi ishlepchiqirish üchün kélishim imzalidi. türkiye yene « F-35 »tipliq urush ayropilani ishlepchiqirishta muhim rol oynaydighan dölettur.

türkiye bilen natogha eza bir qisim döletlerning fethullahchi térrorluq teshkilati we p k k-y p g mesilisige tutqan pozitsiyesi tamamen perqliq bolmaqta. rusiye bilen qirim, ukraina we ghuta mesilisiide kélishelmigen türkiye, tengpung siyaset yolgha qoyup dölet menpeetlirini chammisining yétishiche qoghdap kelmekte.


خەتكۈچ: rusiye , anglo-sakson , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر