islamda ayallar؛ adalet, méhribanliq we heqqaniyet (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/ 10 - 2018

islamda ayallar؛ adalet, méhribanliq we heqqaniyet (awazliq)

islamda ayallar؛ adalet, méhribanliq we heqqaniyet

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

allah taala yuqiriqi ayette mundaq deydu:

«i insanlar! shübhisizki, biz silerni bir er we bir ayaldin yarattuq. bir biringlar bilen tonushishinglar üchün silerni jemet we qebililerge ayriduq. allahning neziride eng qimmetlik bolghininglar, allahqa asiyliq qilishtin eng qorquydighan (teqwadar) kiishlerdur. shübhisizki allah hemmini toluq bilgüchidur. hemme nersidin toluq xewerdardur»[1]

peyghember eleyhissalam hedis sheripte mundaq deydu:

«bilip qoyunglarki, silerning ayalliringlarning üstide heq hoquqinglar bolghangha oxshash ayalliringlarningmu silerning üstinglarda heq - hoquqi bar»[2]

eziz qérindashlar! insanlar eqilliq, mesuliyetchan we eng shereplik mexluq bolush süpiti bilenmu allahning neziride yuqiri qimmetke ige. adem ewladlirining er yaki ayal bolup, oxshash bolmighan iqtidar we alahidikler bilen yaritilishida san sanaqsiz hékmetler bar elwette. shunisimu bir heqiqetki, er we ayal insan bolush süpiti bilen oxshash sherepke ige we bende bolush süpiti bilenmu oxshash derijide mesuliyetliri bardur. allahning rizaliqigha uyghun shekilde turmush kechürüsh, dunyagha yaxshiliq, adalet we méhri - shepqetni yéyish, yamanliq, zulum we naheqchiliqilarning aldini élish üchün xizmet qilish hem ayallarning hem erlerning wezipisidur. chunki allah quran kerimde «mömin bolush süpiti bilen meyli er, meyli ayal, yaxshi emellerni qilghanla bolsa jennetke kiridu we ulargha zerrichilik zulum qilinmaydu»[3] deydu.

eziz qérindashlar! quran kerimde ayallarning jemiyettiki orni, allahning neziridiki qimmiti we heq hoquqliri üstide toxtilinghan nurghun ayetler bar. quran kerim pütün insaniyetning anisi hezreti hawadin étibaren tarixta öchmes izlarni qaldurup kelgen nurghunlighan ayallar heqqide söz qilidu. iman we jasariti bilen hezreti asiye, ippet we sebirchanliq bilen hezreti meryem, sadaqet we özini béghishlash bilen hezreti hajer qatarliq anilirimiz bizlerge ülge körsitilidu.

peyghember eleyhissalamgha tünji qétim iman éytqan we uni pütün küchi bilen qollap - quwwetligen kishi hezreti xediche reziyellahu enha idi. islamgha bolghan söygüsi yolida tünji shéhit bolghan kishi hezreti sumeyye reziyellahu enha idi. peyghemer elyhissalamning ailisidin ilim, sünnet we hékmetni pütün insaniyet dunyasigha yetküzgen kishi hezreti aishe reziyellahu enha bolghan idi.

mana bu tengdashsiz ülgilerning sayisida dinimizning, millitimizning we medeniyitimizning ayallargha bolghan chüshenchisi dawamliq ularning hörmitini muhapizet qilishni we heq hoquqlirini qoghdashni asas qilip kelmekte. ayallargha nisbeten qandaqla yerde qalaq ang we zalim pozitisye bolidiken u jahiliyet dewrining qalduqliridur.

eziz mömin qérindashlar! her bir insan özining eqelliy heq hoqiqi bilen tughulidu. jinsi sewebidinla bu heq - hoquqlardin bir insanni mehrum qilish islamghimu we insapqimu sighmaydu. qiz bolup qalghanliqi sewebidin bir balining tughulishigha qayghurush, uni xor körüsh, maariptin mehrum qilish, kichik waqtida mejbur toyini qilish zulumdur. wahalenki 4 qizning dadisi bolghan söyümlük peyghemberimiz bizlerge qiz pezentlerning bizge nisbeten rehmet we meghpiret wesilisi ikenliki heqqide xush xewer bergen idi. «kimki qiz perzentlirini yétishturush yolida bezi qéyinchiliqlargha berdashliq béridiken, qizliri uni jehennem otidin qoghdaydighan sépil bolidu» dégen idi.[4]

shuningdek anilirmiz bizning söygü buluqimiz we dua derwazimizdur. singdürgen emgikining hésabini tutmaydighan, héch qandaq bedel kütmestin, bexsh étishnila bilidighan, ayaqlirining asti jennitimiz hésablinidighan her bir ana yaxshiliqqa we köyüm - shepqetke heqliqtur.

quran kerim erler bilen ayallarning aile qurushining, xatirjemlikke érishkenlik bolidighanliqidin ibaret bir heqiqetni mundaq bayan qilip béridu:

«allahning alametlirining birsi shuki, u silerge yénida hozurlinishinglar üchün öz tipinglardin ayallarni yaratti hemde aranglarda muhebbet we merhemet ornatti. shek- shübhisizki, pikir yürgüzidighan qewm üchün buningda nurghun alametler bardur»[5]

démek, ayallirimiz dunya hayatining yüklirini birlikte kötürgen, ghem - qayghularda birlikte bolghan ghemghuzarlirimizdur. öyimizni, söyünchimizni we shatliqimizni ortaqlashqan hayatliq dostimizdur. peyghember eleshissalammu ayallar bilen erlerni bir pütünning bir birini toluqlaydighan ikki ayrim parchisi»[6] dep teripligen bolup, bu arqiliq bir birimizge muhebbet we ishench bilen baghlinishnimizni, bir - birimizni qoghdash we qollap - quwwetlishimizni ögetken idi. chünki saghlam we xatirjem bir jemiyetni choqum erler bilen ayallarla birlikte qurup chiqalaydu

möhtirem musulman qérindashlar! bügün insaniyet dunyasi bashqa barliq mesililerdikige oxshash ayallarning heq hoquqi mesilisidimu éghir bir sinaqtin ötmekte. dunyaning nurghunlighan jayliridiki urush, zorawanliq we hakim mutleqliqning derdini hemmidin bekrek ayallar chekmekte. azab - oqubet ichide tolghuniwatqan, türmilerge qamiliwatqan ayallar yardemlirimizni kütmekte.

yene bir tereptin «ayallar heqqide allahtin qorqunglar! chünki siler ularni allahning amaniti süpitide aldinglar we allahning namini tilgha élip nikahlinish arqiliq özünglargha halal qilidinglar»[7] dep buyrighan bir peyghemberning ümmiti bolush süpitimiz bilen köpinche chaghlarda bu sezgürliklirimizge ige chiqalmay kelmektimiz. pütün hayati boyi ayal kishige bir qétim bolsimu qol sélip baqmighan peyghemberning izida méngishimiz kéreklik ikenlikini, ayallargha nisbeten köyüm - shepqet bilen muamile qilishimiz lazimliqini untup qilmaqtimiz. shunga epsuski, zorawanliq, suyiistémal we ayallargha yüzlengen jinayetler ewj almaqta.

bu échinishliq ehwallargha qarita qéni emise kélinglar! ayallargha nisbeten, köyüm - shepqetlik, adalet we heqqaniyettin qetiy ayrilmaydighan bolayli!

«silerdin eng xeyrilik bolghininglar, ayallirigha eng yaxshi muamile qilghanliringlardur» dégen hedis sheripning rohigha mas mömin bolayli!

ayallirimizdin ibaret allahning bu amanitini qoghdughuchi möminler bolush süpitimiz bilen quran kerimdiki munu duani qilayli!

i perwerdigarimiz! ayallirimiz we ewlatlirimiz bilen közlirimizni illitqin (yorutqin), bizni teqwadarlarning yol bashlighuchisi qilghin!»[8] amin!!!

 


[1] - süre hujjirat 13ayet

[2] - tirmizi, rada babi 11hedis

[3] - süre nisa, 124ayet

[4] - buxari, zakat babi, 10 - hedis

[5] - süre rum, 21ayet

[6] - ebu dawud, taharet babi, 94hedis

[7] - muslim/ hej babi, 147hedis

[8] - süre furqan, 74ayet


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر