исламда айаллар؛ адаләт, меһрибанлиқ вә һәққанийәт (авазлиқ)

түркийәниң барлиқ җамәлиридә бир туташ оқулидиған җумә хутбилири/ 10 - 2018

исламда айаллар؛ адаләт, меһрибанлиқ вә һәққанийәт (авазлиқ)

исламда айаллар؛ адаләт, меһрибанлиқ вә һәққанийәт

әзиз мумин қериндашлар! җүмә күниңлар мубарәк болсун!

аллаһ таала йуқириқи айәттә мундақ дәйду:

«и инсанлар! шүбһисизки, биз силәрни бир әр вә бир айалдин йараттуқ. бир бириңлар билән тонушишиңлар үчүн силәрни җәмәт вә қәбилиләргә айридуқ. аллаһниң нәзиридә әң қиммәтлик болғиниңлар, аллаһқа асийлиқ қилиштин әң қорқуйдиған (тәқвадар) киишләрдур. шүбһисизки аллаһ һәммини толуқ билгүчидур. һәммә нәрсидин толуқ хәвәрдардур»[1]

пәйғәмбәр әләйһиссалам һәдис шәриптә мундақ дәйду:

«билип қойуңларки, силәрниң айаллириңларниң үстидә һәқ һоқуқиңлар болғанға охшаш айаллириңларниңму силәрниң үстиңларда һәқ - һоқуқи бар»[2]

әзиз қериндашлар! инсанлар әқиллиқ, мәсулийәтчан вә әң шәрәплик мәхлуқ болуш сүпити биләнму аллаһниң нәзиридә йуқири қиммәткә игә. адәм әвладлириниң әр йаки айал болуп, охшаш болмиған иқтидар вә алаһидикләр билән йаритилишида сан санақсиз һекмәтләр бар әлвәттә. шунисиму бир һәқиқәтки, әр вә айал инсан болуш сүпити билән охшаш шәрәпкә игә вә бәндә болуш сүпити биләнму охшаш дәриҗидә мәсулийәтлири бардур. аллаһниң ризалиқиға уйғун шәкилдә турмуш кәчүрүш, дунйаға йахшилиқ, адаләт вә меһри - шәпқәтни йейиш, йаманлиқ, зулум вә наһәқчилиқиларниң алдини елиш үчүн хизмәт қилиш һәм айалларниң һәм әрләрниң вәзиписидур. чунки аллаһ қуран кәримдә «мөмин болуш сүпити билән мәйли әр, мәйли айал, йахши әмәлләрни қилғанла болса җәннәткә кириду вә уларға зәрричилик зулум қилинмайду»[3] дәйду.

әзиз қериндашлар! қуран кәримдә айалларниң җәмийәттики орни, аллаһниң нәзиридики қиммити вә һәқ һоқуқлири үстидә тохтилинған нурғун айәтләр бар. қуран кәрим пүтүн инсанийәтниң аниси һәзрәти һавадин етибарән тарихта өчмәс изларни қалдуруп кәлгән нурғунлиған айаллар һәққидә сөз қилиду. иман вә җасарити билән һәзрәти асийә, иппәт вә сәбирчанлиқ билән һәзрәти мәрйәм, садақәт вә өзини беғишлаш билән һәзрәти һаҗәр қатарлиқ анилиримиз бизләргә үлгә көрситилиду.

пәйғәмбәр әләйһиссаламға түнҗи қетим иман ейтқан вә уни пүтүн күчи билән қоллап - қуввәтлигән киши һәзрәти хәдичә рәзийәллаһу әнһа иди. исламға болған сөйгүси йолида түнҗи шеһит болған киши һәзрәти сумәййә рәзийәллаһу әнһа иди. пәйғәмәр әлйһиссаламниң аилисидин илим, сүннәт вә һекмәтни пүтүн инсанийәт дунйасиға йәткүзгән киши һәзрәти аишә рәзийәллаһу әнһа болған иди.

мана бу тәңдашсиз үлгиләрниң сайисида динимизниң, миллитимизниң вә мәдәнийитимизниң айалларға болған чүшәнчиси давамлиқ уларниң һөрмитини муһапизәт қилишни вә һәқ һоқуқлирини қоғдашни асас қилип кәлмәктә. айалларға нисбәтән қандақла йәрдә қалақ аң вә залим позитисйә болидикән у җаһилийәт дәвриниң қалдуқлиридур.

әзиз мөмин қериндашлар! һәр бир инсан өзиниң әқәллий һәқ һоқиқи билән туғулиду. җинси сәвәбидинла бу һәқ - һоқуқлардин бир инсанни мәһрум қилиш исламғиму вә инсапқиму сиғмайду. қиз болуп қалғанлиқи сәвәбидин бир балиниң туғулишиға қайғуруш, уни хор көрүш, маариптин мәһрум қилиш, кичик вақтида мәҗбур тойини қилиш зулумдур. ваһаләнки 4 қизниң дадиси болған сөйүмлүк пәйғәмбәримиз бизләргә қиз пәзәнтләрниң бизгә нисбәтән рәһмәт вә мәғпирәт вәсилиси икәнлики һәққидә хуш хәвәр бәргән иди. «кимки қиз пәрзәнтлирини йетиштуруш йолида бәзи қейинчилиқларға бәрдашлиқ беридикән, қизлири уни җәһәннәм отидин қоғдайдиған сепил болиду» дегән иди.[4]

шуниңдәк анилирмиз бизниң сөйгү булуқимиз вә дуа дәрвазимиздур. сиңдүргән әмгикиниң һесабини тутмайдиған, һеч қандақ бәдәл күтмәстин, бәхш етишнила билидиған, айақлириниң асти җәннитимиз һесаблинидиған һәр бир ана йахшилиққа вә көйүм - шәпқәткә һәқлиқтур.

қуран кәрим әрләр билән айалларниң аилә қурушиниң, хатирҗәмликкә еришкәнлик болидиғанлиқидин ибарәт бир һәқиқәтни мундақ байан қилип бериду:

«аллаһниң аламәтлириниң бирси шуки, у силәргә йенида һозурлинишиңлар үчүн өз типиңлардин айалларни йаратти һәмдә араңларда муһәббәт вә мәрһәмәт орнатти. шәк- шүбһисизки, пикир йүргүзидиған қәвм үчүн буниңда нурғун аламәтләр бардур»[5]

демәк, айаллиримиз дунйа һайатиниң йүклирини бирликтә көтүргән, ғәм - қайғуларда бирликтә болған ғәмғузарлиримиздур. өйимизни, сөйүнчимизни вә шатлиқимизни ортақлашқан һайатлиқ достимиздур. пәйғәмбәр әләсһиссаламму айаллар билән әрләрни бир пүтүнниң бир бирини толуқлайдиған икки айрим парчиси»[6] дәп тәриплигән болуп, бу арқилиқ бир биримизгә муһәббәт вә ишәнч билән бағлинишнимизни, бир - биримизни қоғдаш вә қоллап - қуввәтлишимизни өгәткән иди. чүнки сағлам вә хатирҗәм бир җәмийәтни чоқум әрләр билән айалларла бирликтә қуруп чиқалайду

мөһтирәм мусулман қериндашлар! бүгүн инсанийәт дунйаси башқа барлиқ мәсилиләрдикигә охшаш айалларниң һәқ һоқуқи мәсилисидиму еғир бир синақтин өтмәктә. дунйаниң нурғунлиған җайлиридики уруш, зораванлиқ вә һаким мутләқлиқниң дәрдини һәммидин бәкрәк айаллар чәкмәктә. азаб - оқубәт ичидә толғуниватқан, түрмиләргә қамиливатқан айаллар йардәмлиримизни күтмәктә.

йәнә бир тәрәптин «айаллар һәққидә аллаһтин қорқуңлар! чүнки силәр уларни аллаһниң аманити сүпитидә алдиңлар вә аллаһниң намини тилға елип никаһлиниш арқилиқ өзүңларға һалал қилидиңлар»[7] дәп буйриған бир пәйғәмбәрниң үммити болуш сүпитимиз билән көпинчә чағларда бу сәзгүрликлиримизгә игә чиқалмай кәлмәктимиз. пүтүн һайати бойи айал кишигә бир қетим болсиму қол селип бақмиған пәйғәмбәрниң изида меңишимиз керәклик икәнликини, айалларға нисбәтән көйүм - шәпқәт билән муамилә қилишимиз лазимлиқини унтуп қилмақтимиз. шуңа әпсуски, зораванлиқ, суйиистемал вә айалларға йүзләнгән җинайәтләр әвҗ алмақта.

бу ечинишлиқ әһвалларға қарита қени әмисә келиңлар! айалларға нисбәтән, көйүм - шәпқәтлик, адаләт вә һәққанийәттин қәтий айрилмайдиған болайли!

«силәрдин әң хәйрилик болғиниңлар, айаллириға әң йахши муамилә қилғанлириңлардур» дегән һәдис шәрипниң роһиға мас мөмин болайли!

айаллиримиздин ибарәт аллаһниң бу аманитини қоғдуғучи мөминләр болуш сүпитимиз билән қуран кәримдики муну дуани қилайли!

и пәрвәрдигаримиз! айаллиримиз вә әвлатлиримиз билән көзлиримизни иллитқин (йорутқин), бизни тәқвадарларниң йол башлиғучиси қилғин!»[8] амин!!!

 


[1] - сүрә һуҗҗират 13айәт

[2] - тирмизи, рада баби 11һәдис

[3] - сүрә ниса, 124айәт

[4] - бухари, закат баби, 10 - һәдис

[5] - сүрә рум, 21айәт

[6] - әбу давуд, таһарәт баби, 94һәдис

[7] - муслим/ һәҗ баби, 147һәдис

[8] - сүрә фурқан, 74айәт



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر