түркийәниң африқа сийасити

җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

түркийәниң африқа сийасити

түркийәниң африқа сийасити

түркийә «көп йөнилишлик сийасәт чүшәнчиси» бойичә һәрикәт қилғандин буйан, африқа болуп нурғун җайда йеңи ишларни ройапқа чиқарди. африқа сийасити даирисидә болса түркийә нурғун йардәм паалийәтлирини елип барди, депломатийәлик мунасивәтләрни күчәйтип истиратегийәлик утуқларға еришти. түркийәниң «мустәмликчилик»идийәси билән һәрикәт қилмай, африқа дөләтлири билән өз-ара мәнпәәткә тайанған асаста мунасивәт орнитиши түркийәниң африқида нәтиҗигә еришишиниң асаслиқ сәвәблиридин һесаблиниду. җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң алҗрийә, моританийә, сенегал вә мали қатарлиқ дөләтләрдә зийарәттә болуши әмәлийәттә түркийә билән африқа дөләтлири арисидики иқтисадий вә истиратегийәлик һәмкарлиқни күчәйтиш йолида ташланған муһим қәдәмдур.

 

түркийәниң африқа дөләтлири билән болған сода соммиси 15 йил ичидә 6 һәссә ешип 17 милйард 500 милйон долларға йәтти. түркийә ширкәтлириниң африқа дөләтлиригә салған мәблиғи 2003-йили 100 милйон доллар болған болса, 2017-йили 6 милйард 500 милйон долларға чиқти. җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң  бу қетимқи  африқа зийаритидиму нурғун сода келишими имзалништин башқа, дөләтләр арисидики сода мунасивәтлирини күчәйтиш мәқситидә йеңи нишанлар бекитилди. мәсилән, түркийә билән сенегал арисидики 250 милйон долларлиқ сода омумий соммисини 400 милйон долларға йәткүзүш нишан қилинди.

 

түркийәниң африқа сийаситиниң утуқлуқ болушиниң әң чоң сәвәблиридин бири инсаний йардәм сийаситидур. түркийәниң африқа сийасити қандақтур ғәрб дөләтлириниң мустәмликчи идийәси бойичә әмәс, бәлки «өз-ара мәнпәәт йәткүзүш идийәси»гә асасән шәкилләнмәктә. җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған алҗирийәдики вақитида алҗирийәлик бир мухбир әрдоғандин: «түркийә алҗирийәни мустәмликиси дәп қарамду» дәп соал сориди. әрдоған бу соалға: «ундақ болған болса иди, сиз маңа соални фирансузчә әмәс түркчә сориған болаттиңиз?»дәп җаваб бәрди, әрдоғанниң буҗаваби түркийәниң африқа сийаситиниң ғәрб дөләтлириниң мустәмликчи идийәсидин тамамән пәрқлинидиғанлиқи көрситип бериду. түркийәниң миллий ишләпчиқириш омумий қиммитигә нисбәтән дунйа бойичә әң көп инсаний йардәмләрни қилған дөләт болуши түркийәниң инсаний ташқий сийасәткә қанчилик әһмийәт беридиғанлиқини көрситип бериду. ачарлиқ, қурғақчилиқ вә намратлиққа қарши күрәшләрдә актип рол ойнап келиватқан түркийә йәнә урушниң зийаниға учриғучилар билән бимарларғиму йардәм қолини узатмақта.

җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоғанниң рәпиқиси әминә әрдоған түркийәниң инсаний сийаситини мундақ хуласилиди: «қурғақчилиқ африқиниң тәқдири болуши мумкин, бирақ ачарчилиқтин өлүп кетиш һадисилири тәқдири әмәс. африқида сийасий муқимлиқ бәрпа қилиш үчүн хәлқаралиқ тәшкилатлирини сәпәрвәр қилиш  қандақ муһим болса , африқа хәлқиниң өзигә болған  ишәнчисини ашуруш үчүнму күч чиқириш охшашла муһимдур. »

түркийәниң африқа сийасиити даирисидә инсаний йардәм паалийәтлиридин ташқири түркийә армийә баш қоманданлиқ иштаби, иқтисад ишлири министирлиқи, тәрәққийат ишлири министирлиқи, маарип министирлиқи, хәзинә ишлири идариси, коллектип туралғулаштуруш идариси, апәт вә җиддий әһвалларға тақабил туруш идариси, алий маарип киредит вә йуртлар идариси, түркийә қизилай сахавәт җәмийити, баш министирлиққа қарашлиқ  ташқи түркләр вә қериндаш түркий хәлқләр башқармиси вә йунус әмрә вәқписи қатарлиқ орунларму муһим рол ойнимақта. африқида түркийәниң рәсмий орун вә идарә-җәмийәтлири нурғун пилан-лайиһәни ишқа ашурди, буниңға мас һалда түркийәниң аммиви тәшкилатлириму африқиниң бир қисим дөләтлиридә бәзи муһим лайиһәләрни ройапқа чиқарди. қисқиси, түркийә билән бир қисим африқа дөләтлири арисидики мунасивәтләр күчәймәктә.

түркийә ширкәтлири африқа дөләтлиридә болупму қурулуш-бинакарлиқ саһәсидә зор нәтиҗиләрни қолға кәлтүрди. бу нөвәт җумһур рәис рәҗәп таййип әрдоған түркийә қурулуш-бинкарлиқ ширкәтлири тәрипидин қурулуш қилиниватқан җайларни екскурсийә қилди.

түркийәниң африқа сийаситидики йәнә бир муһим мәслә фәтһуллаһчи террорлуқ тәшкилатиға тәвә мәктәп вә орунлар болуп, түркийә африқа дөләтлири билән һәмкарлиқ орнитип бу тәшкилатқа тәвә мәктәпләрни тақиветип түркийә маарип вәқписигә өткүзүвелиш үчүн тиришмақта. түркийә маарип вәқписи тунис, танзанийә, судан, сомали, сенегал, сан томе вә пиринсипи, серралеон, сенегал, нигер, моританийә, мали, конго, гамбийә, чад вә җибути қатарлиқ дөләтләрдики 88 дәк мәктәптә тәлим-тәрбийә хизмәтлири билән шуғулланмақта.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر