mötidil gherb éhtiyaji

dunya közniki (10)

mötidil gherb éhtiyaji

mötidil gherb éhtiyaji

 

«mötidil gherb éhtiyaji»

 dunya közniki (10)

(piroféssor doktor qudret bulbul)

türkiye awazi radiyosi: «dunyagha nezer» yeni «dunya közniki» namliq pirogrammimizning bügünki sanida enqere yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbulning «mötidil gherb éhtiyaji»témiliq analizini diqqitinglargha sunimiz:

 

tarix ilmi؛ ibret élinghandila andin insaniyet üchün intayin paydiliq ilim bolidu. emma epsuski biz tarixtin ders almaymiz. ötmüshte yüz bergen azablarni ölümlerni we zulumlarni tolimu tiz untup kétimiz.

 

wehshiy gherbtin mötidil gherbke

 

aldinqi bir esirdila bashqa héch nersisini démigendimu, gherb dunyasi ékispalatatsiye qilish meqsiti bilen tarixta yüz bergen barliq urushlardin köp ölüm keltürüp chiqarghan, qan we köz yéshi éqitqan 2 chong dunya urushigha seweb boldi. özliri seweb bolghan 1  - we 2dunya urushidin ibret élishi urushtin kéyin bolsimu ishqa ashti. bolupmu yawropa qimmet qarashlargha yüzlengen siyasetlerni yaritishqa bashlidi. yawropa ittipaqida shekillengen, yawropa hemkarliqi, ortaqliqi, erkinlikliri, kishilik hoquq we démokratiyeni aldinqi pilangha chiqirighan siyasetliri yawropa rayonigha xatirjemlik élip keldi.

mötidil gherbtin wehshiy gherbke

 

biraq bügünki künde yétip kelgen nuqtida dunya qaytidin tehditke mayil bir dunyagha yüzlenmekte. amérika, shimaliy koréye we rusiye teripidin élan qilinghan yéqinqi bayanatlar, goya qarshi terepni yoqutush üchün kimning téximu köp ximiyelik we yadroluq bombilargha ige ikenliki, kimning hemmidin burun étish konupkisigha basalaydighanliqi heqqide bir - birisi bilen musabiqigha chüshüwatqandek körünüshlerge shahit bolmaqtimiz.

gherbtiki kishlik hoquq, erkinlik, köp xilliq, étiqad erkinliki, oxshash bolmighan turmush shekillirige hörmet qilish... qatarliq qimmet qarashlar künsiri téximu nacharlishishiqa bashlimaqta. islamgha we köchmenlerge öchmenlik qilish éqimi künsiri kücheymekte. gérmaniye ichki ishlar ministirliqining sanliq melumatlirigha asaslanghanda, 2017yilidila gérmaniyede musulmanlargha qarita 950 qétim hujum qilish weqesi yüz berdi[1]. yeni bir yilda 950 qétim hujum. sherqte yaki latin amérikida we yaki birer musulman dölette bu huhujmlarning %10 persenti xiristiyan yaki yehudiylargha qarshi yüz berse, dunyaning qandaq inkas qayturidighanliqini texmin qilalaysiz. héch shübhisizki, undaq bolushini qetiy arzu qilmaymiz. chünki gherbtiki öchmenlik we hujumlar bashqa döletler üchün hergizmu ülge bolmasliqi lazim.

gherb dunyasidiki musulmlargha qaritilghan hujumlar epsuski, yalghuz gérmaniyegila xas emes. pütün gherb dunyasi bu xil weqelerni sadasiz shekilde nezerdin saqit qilip kétiwatmaqta. yawropa we amérikida yéqinqi mezgilge qeder bashqa turmush sheklige ige kishiler özlirini bundaq éghir tehdit astida hés qilip baqmighan idi. nurghunlighan gherb döletliri zulumgha uchrighuchilargha, ige chaqisizlargha we panahlanghuchilargha qarita bir tereptin panahlinish hoquqini qéyinlashturiwatqan bolsa, yene bir tereptin, qethullahchi térrorluq teshkilati, p k k, d h k p j gha oxshash öz dölitide her türlük jinayetlerni ötküzgen insaniyetning qatili térrorluq teshkilatlirining ezalirigha qarita özidin panahliq télishi üchün goya teklipname ewetmekchi bolghandek ishlarni qilmaqta. dunyada térrorchilarning bundaq panahjayigha aylanghan bashqa döletlermu barmidu? rastini éytsam, jawabigha qiziqip qiliwatimen.

yene bir tereptin gherbtiki erkinlik söyer, köp xilliqni, démokratiyeni qollaydighanlarning bolsa, barghanche sadasi qisilmaqta. erkinlik söyer, köp xilliqni we démokratiyeni qollaydighan partiyeler bezi döletlerde öz aldigha hakimiyiet qoralmay, birleshme hakimiyetlerni qurushqa mejbur bolmaqta. emdilikte gherbte mötidilliqtin uzaq, öz döletliridiki perqliq kültürge ige kishilerge, qoshnilirigha we rayondiki bashqa döletlerge téximu köp tehdit salalaydighan rehberler aldinqi pilangha chiqmaqta.

 

bir demlik bolsimu tesewwur qilip béqing! pütün insaniyetni yoqutup tashlash qodritige ige yadro we ximiyelik qorallar eger ashu ashqun éqimlarning hökümitige we bashqurushigha ötüp ketse, tinchliq, hemkarliq, adalet, erkinlik, kishilik hoquq dégen términlarning ornini nepret, chetke qéqish, yatlashturush, ayrimchiliq, yoqutup tashlash, qatarliq términlar iglellimesmu? undaq chaghda özige oxshash qarashta bolmighanlarni insan qataridimu körmeydighan radékal gherblik rehberlerning qollirida bu qorallar qandaq ishlitiler?

démiismu buni tesewwur qilishning özimu intayin qorquntchluq, shundaq emesmu?

bu qorallarning 1we 2dunya urushi mezgilide bunche qorqunchluq sewiyede emeslikige qarimastin, qandaq chong weyranchiliqlarni élip kelgenliki hemmimizge ayan.  eger bu qorallarning bügünki yoq qilish iqtidarini oylishidighan bolsaq, eger ashqun éqimlarning alqinigha ötüp ketse, qiyamet qopidighanliqi éniq.

mana bezi heddini bilmesler hazirdin bashlapla «tengrining alqinidin qiyametni tartip élish» yaki «tengrini qiyametke zorlash» dégen témilarda maqalilarni yazmaqta. bügünki künde öz dölitidiki oxshimasliqlarni yoqutush üchün kishilik hoquqlargha, erkinliklerge, alemshumul qimmet qarashlargha zit her türlük belgilimilerni yolgha qoyushni rawa körüwatqanlar, eshu küchler alqingha ötkendin kéyin süküt qilip turlarmu?

biraq tarix hergiz undaq démeydu. yehudiylar irqiy qirghinchiliqidin kéyin, bu xil idiyediki kishilerning öz döliti we rayonini qandaq ateshning ichige atqanliqi hemmimizge melum.

gherbtiki yüzlinish keltürüp chiqiriwatqan tehditler bunche yéqin we jiddiy turughluq iken, mötidil gherb emes, belki mötidil islam heqqidiki talash -tartishliri téximu bek küntertipke élip kélinmekte. (mötidil islam heqqide ayrim toxtilip ötimiz) wahalenki yawropa we amérikidiki radékal özgirishler hemmini endishige salmaqta. bu ashqunluqlar yalghuz munasiwetlik döletlergila emes, pütün dunyagha tehdit bolmaqta.

mana bu nuqtidin yawropada ongchil we solchil partiyelerning awazgha érishish nisbitining töwenlep kétishi, erkinlikni, köp xilliqni we démokratiyeni qollaydighanlarning sadalirining barghanche qisilishini, yalghuz yawropaningla kelgüsige nisbeten qayghuluq dégili bolmaydu. chünki radékal éqimlargha teslim bolghan yawropaning qeyergiche tozup kétleydighanliqini her esirde bir qétim körüp kéliwatimiz. shunglashqa yer sharidiki erkinlik we tinchliq söyer her qaysi éqimlar, dunyaning tinchliqi we mötidil gherbni yaritish üchün birlikte hemkarliship xizmet qilishqa toghra kélidu.

hörmetlik radiyo anglighuchi qérindashlar! yuqirida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbulning meslige munasiwetlik analizini diqqitinglargha sunduq. kéler hepte yene oxshash waqitta, yene bashqa analizlirini diqqitinglargha sunimiz. qayta körüshkiche aman bolghaysiler xeyir xosh!!

(aptori: yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti bashliqi piroféssor doktor qudret bulbul)

 

   

 


[1] - (http://www.spiegel.de)


خەتكۈچ: dunya közniki

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر