сода ишлирида немиләргә диққәт қилиш лазим? (авазлиқ)

түркийәниң барлиқ җамәлиридә бир туташ оқулидиған җумә хутбилири/ 09 - 2018

сода ишлирида немиләргә диққәт қилиш лазим? (авазлиқ)

сода ишлирида немиләргә диққәт қилиш лазим?

 

 

әзиз мумин қериндашлар! җүмә күниңлар мубарәк болсун!

аллаһ таала йуқириқи айәттә мундақ дәйду:

«өлчәм вә таразиға һилә ишләткәнләрниң вай һалиға! улар кишиләрдин бир нәрсә алғанда, толуқ өлчәп тартип алиду. өзлири башқиларға бир нәрсә бәргәндә болса, кәм тартиду»[1]

пәйғәмбәр әләйһиссалам һәдис шәриптә мундақ дәйду:

«бизни алдатқучи биздин әмәс»[2]

аллаһниң пәйғәмбири турмуш еһтийаҗини қамдаш үчүн бәзидә мәдинә базариға баратти. елим - сетим қиливатқан кишиләрни көздин кәчүрүп, улар билән сөһбәтлишәтти. бир күни йәнә шундақ базарда айлинип кетиватқинида, бир буғдай сатқучиниң дуккини униң диққитини тартти. үсти қуруқ көрүнгән буғдай тағириниң астиға қолини салди. бирақ тағарниң асти тәрипи ундақ әмәс иди. униң бармақлири нәм болған иди. пәйғәмбәр әләйһиссалам сатқучидин нәмниң сәвәбини сориди. сатармән буғдайниң йамғур сәвәбидин нәм тартип қалғанлиқини ейтти. шуниң билән пәйғәмбәр әләйһиссалам униңға «ундақта инсанларниң көрүши үчүн нәм болған қисмини үстигә қойишиң керәк әмәсму?» дәп сориди вә уни агаһландуруп: «бизни алдатқучи биздин әмәс»[3] деди.

әзиз мөмин қериндашлар! динимизда кишиниң башқиларға муһтаҗ болуп қалмай турмуш кәчуриши вә аилә әзалириниң еһтийаҗини қамдиши асастур. бу мәқсәт билән һалал вә тоғра йолдин пул тепиш, ишләш вә сода ишлири билән шуғуллиниш мәдһийәгә лайиқ әмәл болуп һесаблиниду. аллаһниң разилиқи, бәндиләрниң һәққи вә һәлал һарам нәзәргә елинмиған һәр қандақ елим -сетим исламда мәний қилиниду. чүнки хутбиниң бешидила оқуған айәтләрдә аллаһ таала бу нуқтини алаһидә тәкитләйду.

«өлчәм вә таразиға һилә ишләткәнләрниң вай һалиға! улар кишиләрдин бир нәрсә алғанда толуқ өлчәп тартип алиду. өзлири башқиларға бир нәрсә бәргәндә болса, кәм тартиду»[4]

әзиз қериндашлар! инсанийәткә хатирҗәм, өлчәмлик вә һәққанийәт асасидики бир турмуш йолини сизип бәргән ислам динимиз, илим сетим вә тиҗарәт әхлақиға даирму нурғунлиған пиринсипларни бәлгиләп бәргән. шүбһисизки, тиҗарәт әхлақиниң әң муһим пиринсипи, тапавәтниң һалал болишидин ибарәттур. мусулман пәқәтла дунйа мәнпәәти үчүн әмәс, техиму бәк қиммәтлик болған ахирәткә мәбләғ селишни алдинқи пиланға қойиду вә тапавитигә һарам арилишип қалмаслиқиға алаһидә көңүл бөлиду. аллаһ һарам қилған нәрсиләрни елип сатмайду. һалал болмиған йоллардин бай болушқа урунмайду. наһәқ тапавәттин, өсүмдин, қараңғу базарчилиқтин, хәлқниң мал мүлкигә қол тәккүзүштин вә баҗ оғрилаштин узақ туриду. биравни йоқутушни, рәқибини езип ташлашни ойлишидиған монополчи вә пурсәтпәрәс қарашни қәтй қобул қилалмайду. шәхсийәтчиликни әмәс, ихласмәнликини өзигә пәзиләт билиду. «қериндашлиримму пайда алсун» дегән аң билән һәрикәт қилиду.

тиҗарәт әхлақиниң йәнә бир муһим пиринсипи болса, тоғра вә дурус болуштур. елим - сетимда учуқ ашкара болуш, йалғанчилиқ, һилә нәйрәң вә алдамчилиқтин узақ туруштур. чүнки пәйғәмбәр әләйһиссалам һәдис шәриптә «дурус вә ишәнчилик тиҗарәтчи, пәйғәмбәрләр растчиллар вә шеһитлар билән биргә болиду»[5] дәп көрсәтмә бәргән.

әзиз қериндашлар! тоғра сөзлүк вә ишәнчилик бир инсан болуш мөмин болушниң муһим тәқәззаси һесаблиниду. мөмин һалалдин тепиш үчүн тәр төкиду. басқан һәрбир қәдимини ибадәт билидиған аңға игә болған болиду. әҗдадлиримизму дәл бу аң билән һәрикәт қилған болғачқа «аһийлик» (йәни, мусулман һөнәрвән - касиплар уйушмиси) әнәнисини барлиққа кәлтүргән. базарларда қанунға риайә қилғиниға охшаш, әхлаққиму уйғун муамилә қилинишини ишқа ашурған. һәр бир устиниң, һөнәрвән, санаәткар, тиҗарәтчи вә касипниң иқтидарлирини ашурупла қалмастин, уларни гүзәл әхлақ вә мәнивий байлиқ билән зиннәтлигән. шуңа тарихта мусулман тиҗарәтчиләрниң сода әхлақидин тәсирлинип, исламни қобул қилған нурғун хәлқләр барлиққа кәлгән.

пәйғәмбәр әләйһиссалам һәдис шәриптә «бир мусулманниң әйиблик мални, әйибини демәстин сетиши һалал әмәс» дегән болуп, сетиливатқан малниң әйибини йошуруш, инсанларниң бир биригә болған ишәнчисини шундақла елим сетимниң бәрикитини набут қилиду. гәрчә қисғинә муддәт пайда алғандәк қилсиму, узун мәзгилни көзлигән содигәргә нисбәтән бундақ қилмиш зийандин башқа нәтиҗә бәрмәйду. бу хил аңға игә мөмин пайда елиш үчүн удулла кәлгән һәммә йолни тоғра көрмәйду. вақитлиқ дунйалиқ мәнпәәтни мәңгүлүк ахирәтниң саадитигә тегишмәйду. башқисиниң зийан тартиши бәдилигә пайда елишқа урунмайду. алдаш характерлиқ еланлар вә наһәқ риқабәтләр арқилиқ базарни бузушқа тиришмайду.

әзиз қериндашлар! тиҗарәт ишлиримизда диққәт қилишқа тегишлик йәнә бир муһим нуқта, сода ишлиримизниң аллаһқа бәдичилик вә ибадәт қилишимизға тосқунлуқ қилмаслиқидур. бу һәқтә аллаһ қуран кәримдә мундақ дәйду: «шундақму кишиләр барки, уларни нә сода, нә елим сетим аллаһни зикри қилиштин, намазни топтоғра ада қилиштин вә закат бериштин тосуп қалалмайду»[6]

әпсуски, иҗтимаий турмушимизда, һалалдин тепиш сәзгүрлики, қанаәт, кәмтәрлик, дурустлуқ вә инсапқа охшаш пәзиләтлиримизниң күнсири аҗизлап кетиватқанлиқини көрмәктимиз.

қени әмисә келиңлар! һәммимиз бирликтә бу өзгиришләрни тосуп қилиш үчүн өз турмишимизни көздин кәчүрүп бақайли! тапавитимизни тоғрулуқ вә сәмимийәт үстигә қуруп чиқайли! һалалға, йахшиға вә пак ишларға мәбләғ салайли! һарамға йаманлиққа вә сахтипәзликкә сөрәйдиған йолларни тақайли! аллаһниң ризаси үчүн тапидиған вә тапқинини хәйрилик ишлар үчүн сәрп қилидиған мөминләрдин булайли!

аллаһ һәммимизни исламниң һәқиқий руһиға игә қилип, тапавити һалал, әхлағлиқ вә тапқан тәргәнлирини аллаһниң аманити дәп билидиған шундақла аманәтни аллаһниң ирадисигә уйғун йәргә сәрп қилидиған мөминләрдин қилсун, амин!

 

 


[1] - сүрә мутәффифин, 1-3 айәтлири

[2] - муслим, иман баби 164- вә дарими, сеһир баби 10һәдис

[3] - муслим, иман баби 164- вә дарими, сеһир баби 10һәдис

[4] - сүрә мутәффифин, 1-3 айәтлири

[5] - тирмизи, сеһир баби, 4һәдис

[6] - сүрә нур, 37айәт



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر