dunyaning köz aldida sherqiy ghute qetliami

jan ajunning témigha munasiwetlik analizi

dunyaning köz aldida sherqiy ghute qetliami

dunyaning köz aldida sherqiy ghute qetliami

süriye paytextining sherqige jaylashqan we jobargha oxshash sheher merkizige tewe mehellilerni öz ichige alghan sherqiy ghute rayoni 2013-yildin buyan esed hakimiyiti bilen esedni qollaydighan qoralliq unsurlarning qorshawi astida turmaqta. sherqiy ghute rayoni yéqinqi mezgillerde esed we rusiye ayropilanlirining bombardiman nishanigha aylinip qaldi. 3 kün ichidila bu rayonda 250din artuq  amma öldi, buninggha qarita b d t xewpsizlik kéngishi derhal yighin chaqirip sherqiy ghutede urush toxtitish mesilsiide birdeklik hasil qildi, lékin b d t xewpsizlik kéngishining qarari bilen qandaqtur bu rayonda urush toxtimidi, belki bu rayon we süriyening bashqa jayliridiki qetliamlarning dawamlishishidin bisharet berdi. esed we rusiye ayropilanliri sherqiy ghutediki sehiye orunliri we nawayxanigha oxshash xelqning zörür éhtiyajlirini qamdaydighan jaylarni hujum nishani qilmaqta, bu ehwal rayonning qanchilik éghir tiragédiye ichide ikenlikini körsitip béridu.

astana söhbetliri dairiside idlib rayonida qismen bolsimu toqunush toxtidi. eslide idlibning humus, ghute we dera rayonliridimu toqunushmasliq élan qilinishi kérek idi, biraq nazaret orunliri bolmighanliqi üchün bu rayonlar uningdin quruq qaldi. idlibte toqunushlar bésiqqandin kéyin esed we esedni qollaydighan qoralliq unsurlar sherqiy ghutege merkezleshti. sherqiy  ghutege quruqluqtin hujum qilinishtin ilgiri rusiye we esed ayropilanliri bu rayonni bombardiman qilmaqta, rusiye bilen esed sherqiy ghutede yash-qéri, chong-kichik we er-ayal ayrimastin xelqni qetl qilmaqta, bu ikki küch goya bu rayonni pütünley yoq qiliwétish pilani bardekla heriket qilmaqta. rusiye bilen esedning sherqiy ghutede élip barghan qetliamlirigha qarita b d t xewpsizlik kéngishi yighin chaqirdi. sherqiy ghutede urush toxtitish mesiliside birdeklik hasil qilinghan bolsimu, lékin rusiyening wétosi sewebidin emeliy jehettin urush toxtitish ishqa ashmidi. daésh bilen el-qaide térrorluq teshkilatliri urush toxtitish kélishimi dairisige kirgüzüldi, lékin émbargo qoyidighan méxanizma berpa qilinmidi, bu ehwal b d t xewpsizlik kéngishining sherqiy ghute heqqidiki qararini inawetsiz qilidu.

rusiye resmiy jehette süriyede peqet daésh we el-qaide térrorluq teshkilatlirigha qarshi herbiy heriket qozghap kelmekte, lékin rusiye süriyediki mötidil öktichi küchler bilen amma-eskerler turuwatqan rayonlarni bombardiman qilmaqta. b d t xewpsizlik kéngishi urush toxtitishqa xilapliq qilghuchilarni jazalash méxanizmisi berpa qilmidi, shunga xalighan bu qarargha riaye qilidu, xalimighan xilapliq qilidu. rusiyening sherqiy ghutediki exrer ush sham we jeys el islam guruhlirining hayati tehrir sham unsurliri bilen birlikte heriket qilip kelgenlikini we bu küchlerning urush toxtitish kélishimi dairisige kirgüzülmeydighanliqini élan qilishi b d d  xewpsizlik kéngishining sherqiy ghute qararining süyistémalgha tolimu ochuq ikenlikini chüshendürüp béridu. öz waqtida sherqiy ghutede jeys el islam bilen hayati tehrir sham arisida qanliq toqunushlar yüz bergenidi, shundaqla jeys el islam hayati tehrir shamning nurghun adimini esirge éliwalghanidi. rusiye sherqiy ghute toghruluq bayanat bériwatqan esnada exrer ush sham unsurliri idlib rayonida hayati tehrir sham unsurliri bilen toqonushiwatatti.

shunisi éniqki, rusiye we esed hakimiyetlirining sherqiy ghute rayonida élip barghan hujumlirini qetliam dep atash tolimu muwapiq. sherqiy ghutening nopusi tolimu köp bolup, qorshaw astidiki we biwaste hujum nishanigha élinghan yüz minglarche amma qedemmu qedem öltürülmekte.

rusiye b d t xewpsizlik kéngishining qararidin kéyin «yaxshi niyiti»ni bildürüp qoyush üchün sherqiy ghute rayonida her küni saet 09:00din 14:00kiche «insaniy urush toxtitish»élan qildi. lékin urush toxtitish élan  qilinghan künning özidila esed we chomaqchiliri sherqiy ghutege hujum qilip nurghun kishining jénigha zamin boldi. sherqiy ghutediki ammiwi mudapie merkizining bildürüshiche, esed qisimliri birleshken döletler teshkilatining qarari we rusiyening 09:00din 14:00kiche bolghan ariliqta urush toxtitishni élan qilishining eksiche, sherqiy ghuteni bombardiman qilghan we saet 09:30da sherqiy ghutediki turalghu jaylardin duma, beyt sawa we merj rayonlirigha top oqliri atqan.

türkiye hamiy döletlerdin biri bolush süpiti bilen sherqiy ghutediki toqunushlarni astana söhbetliri arqiliq toxtitishqa tiriship kelmekte. astana söhbetliri arqiliq rusiye we esedning sherqiy ghutediki hujumlirini toxtitish b d t xewpsizlik kéngishi arqiliq toxtitishqa qarighanda téz we asanraq bolidu. türkiye sherqiy ghutediki yaridarlarni dawalash we bu rayongha yardem buyumliri ewetish üchün heriketke ötti.

sherqiy ghutediki échinishliq tiragédiyeler eslide süriyening murekkep weziyiti, rusiye we esedning ehwalidin bekrek, b d t ning qurulmisida saqliniwatqan mesililer seweblik tügimeywatidu.  b d t xewpsizlik kéngishining ezaliri dunyaning tinchliqigha hesse qoshushning ornigha öz menpeetlirining teqezzasi boyiche heriket qilmaqta. belkim hazir bezi endiziler bilen sherqiy ghutediki qetliamlar nsibeten bolsimu bésiqishi mumkin yaki bu endiziler kargha kelmeslikimu mumkin, biraq b d t ning tüzülmisi özgermigiche dunya miqiyasida sherqiy ghutege oxshash nurghun jaydiki échinilishq tiragédiyeler tügimeydu.


خەتكۈچ: esed , daésh , sherqiy ghute , qetliam

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر