dozaxqa aylanghan jennet: sherqiy ghute

beshshar esed hakimiyiti demeshiqning erebche neshr qilinghan jughrapiye kitablirida «yer yüzidiki jennet» dep atalghan eng güzel rayoni-ghute rayonigha toxtimay rehimsizlerche hujum qilmaqta.

dozaxqa aylanghan jennet: sherqiy ghute

türkiye penjirisidin ottura sherqqe nezer (9)

türkiye awazi radiyosi: beshshar esed hakimiyiti demeshiqning erebche neshr qilinghan jughrapiye kitablirida «yer yüzidiki jennet» dep atalghan eng güzel rayoni-ghute rayonigha toxtimay rehimsizlerche hujum qilmaqta. kishining «sherqiy ghute xelqi, heleb xelqi we idlib xelqi, qisqisi süriye xelqi qatillar bilen qandaq yashawatqandu?» dégüsi kélidu.

bu yazmimiz yéziliwatqan waqitta bizge yétip kelgen xewerlerde körsitilishiche, yéqinqi üch kün ichidila sherqiy ghutege qilinghan yüzlerche hawa bombardimanida, 250 din artuq adem jénidin ayrilip, 800 din artuq adem yarilanghan. nahayiti epsuski bu sanning éshish mumkinchiliki élan qiliniwatqan xewerlerdin melum. bu hujumlar pütkül dunyaning köz aldida, yene kélip, sherqiy ghute astana kélishimige asasen rusiyening kapaliti astida «toqunushmasliq», «jiddiychilikni peseytish rayoni» qilip élan qilinghan ehwal astida yüz bergen boldi.

türkiyening «zeytun shéxi herbiy herikiti» toghrisida «puqralargha ziyankeshlik qildi» dégen töhmetni bazargha sélip, dunyada warang-churung peyda qilghanlar, rusiye, süriye beshshar esed hakimiyiti we amérikagha kelgende «gas we kor» boluwélip, «üch maymun oyuni» oynimaqta. xuddiy bosniye-gértségowina bilen iraqta ölgen balilar we yarilanghanlar musulman bolghanliqi üchün héchqandaq qimmiti bolmighinidek.

b d t ning nahayiti bichare we charesiz bash katipi jughrapiye kitabliridiki sherqiy ghute toghrisida éytilghan «yer yüzidiki jennet» dégen namni bilmestinla, rayondiki qorshaw astida bombardimangha duch kelgen ghute xelqini «yür yüzidiki dozaxta yashawatidu» dédi. ghutede qorshaw astida turuwatqan xelq bolsa, özlirining «ölümni saqlawatqanliqliri» ni éytmaqta. chünki ghute xelqi beshshar esed hakimiyitining bombardimanidin qutulsimu, qorshaw astida acharchiliq we késellik sewebidin ölidu. beshshar esed hakimiyiti buningdin burun heleb we idlibtikige oxshash, doxturxanilarni bombardiman qilmaqta.

özi üchün «ming bir kéche» hékayiliri yézilghan ellame abbasiylar xelipisi harun reshid dewride paytext bolghan sheher-raqqeni amérika yer bilen yeksan qilghanda dunyadin awaz chiqmighangha oxshash, buningghimu héchqandaq awaz chiqmidi.

ghute dep atilidighan rayon, süriye paytexti demeshiqni shimaldiki qasiyum égizlikini hésabqa almighanda, sherq, gherb we jenubtin qorshap turidighan oymanliqlar we tarixiy boyiche yéshil bostanliqliri bilen meshhurdur. demeshiqni her jehettin teminleydighan ghute ashliq nuqtisidinmu dunyada tupriqi eng munbet rayon dep qarilidu. qedimki ereb jughrapiyeshunasliri bu rayonni deryaliri, méwe derexliri we bostanliqliri bilen meshhur, demeshiqtiki yuqiri tebiqe kishilirining sarayliri bilen bézelgen, dunyadiki pewquladde güzel jaylardin biri dep teswirleydu. nam-sheripi üchün kitablar yézilghan ghute bügünki künde yuqiri sewiyede sheherleshken bolsimu, ichki urushtin burun demeshiq xelqining bahar peslide dala seylisi qilidighan jayliridin biri idi. demeshiqni otturidin ikkige ayriydighan barada deryasi bilen qanallar bu yerdin késip ötidu. osmanli impériyesining axirqi mezgilliride 50 ming bolghan nopusi, bügünki künde 400 ming etrapida dep texmin qilinidu. nopusining töttin biri urush sewebidin rayondin ayrilghanliqi üchün sherqiy ghutede 300 ming etrapida nopus bar dep perez qilinmaqta. nurghun qimmetlik arxiologiye yadikarliqliri bilen sahabilerning maziri bar ghute, quddusni pethi qilghan salahiddin eyyubi nahayiti yaxshi köridighan jay idi.

2011-yili beshshar esed hakimiyitige qarshi bashlanghan ichki urushta eng muhim qarshiliq körsitish merkezliridin biri bolghan we demeshiqqe yéqin bolushi sewebidin istratégiyelik ehmiyetke ige sherqiy ghute, 2013-yili apréldin bashlap, beshshar esed hakimiyitining qorshawi astida turmaqta. beshshar esed hakimiyiti hem zembirek hemde hawa bombardimani bilen sherqiy ghutege izchil hujum qilghandin bashqa, rayongha yémek-ichmek we insanperwerlik yardemlirining kirgüzülüshini cheklimekte. sherqiy ghutede bezide bir-biri bilen toqunushup turidighan ikki öktichi guruppa üstünlükte turuwatqan bolup, bularning biri «feylakur rehman» (rahman qismi) qismi erkin süriye armiyesige tewe. bu qisimgha beshshar esed hakimiyitidin ayrilghan yüz béshi abdunasir shamir rehberlik qilidu. bularning qolidiki eng ilghar qoral bolsa, «BGM-71 TOW» tipliq amérikada yasalghan tanka atarlardur. yene biri «jeyshul islam» (yéngi islam armiyesi) bolup, sherqiy ghutediki eng qattiq qarshiliq körsetküchilerdin hésablinidu. bu qisim erkin süriye armiyesige tewe emes bolup, seudi erebistanning qollishi astidiki «el jebhetul islamiyye» qismigha qaraydu. bu qisimning qolida her xil bashqurulidighan bombilar bar. bularning paytext demeshiqqe qilghan bashqurulidighan bomba hujumliri, beshshar esed hakimiyitining sherqiy ghuteni qattiq bombardiman qilishigha seweb bolmaqta.

qorshaw astidiki rayonning sirtqi dunya bilen alaqe ornitidighan peqetla ikki yoli bar. biri, dumadiki wafidin tekshürüsh nuqtisi. bu tekshürüsh nuqtisining bir teripini beshshar esed hakimiyiti qisimliri, yene bir teripini «el jeyshul islam» qismi kontrol qilidu. ghezze bilen misir otturisidiki tonéllargha oxshash, demeshiqning bashqa jaylirigha tutishidighan yer asti tonéllar bar. biraq, kéyinki künlerde bu tonéllar beshshar esed hakimiyiti teripidin étiwétildi.

2017-yili séntebirdin buyan b d t insanperwerlik yardem teshkilatlirining rayongha kirishige qoyulghan cheklime xélila qattiqlashturuldi. 2017-yili noyabir éyi bilen dékabirda b d t insanperwerlik teshkilatlirining rayongha bir qétim kirishige ruxset qilinishi, rayonda qismen bolsimu xatirjemlik peyda qilghan idi. mal bahasi demeshiqqe sélishturghanda hessilep ösüp ketken sherqiy ghutede, kishiler künige bir wax tamaq yéyeleydu. texminen 300 ming kishi yémek-ichmekke mohtaj boluwatqan ghutede, bolupmu xelqning asasliq ikki éhtiyaji bolghan nan bilen gürüchni tapqili bolmaydu. yéterlik derijide ozuqlinalmaywatqan kichik balilarning ölüm nisbiti nahayiti yuqiri. késellerni rayondin chiqarghili bolmighachqa, janliridin ayrilmaqta.

sherqiy ghute uzun waqittin béri waril we wakuum bombiliri qatarliq her xil ximiyelik qorallar bilen bombardiman qiliniwatidu. yéqinqi künlerde, b d t ning tizimigha élinghan alte doxturxana qattiq weyranchiliqqa uchridi. uzun dawamlashqan qorshaw sewebidin dora-dermek we zörür éhtiyajliq yémek-ichmek buyumliri tépilmaydu. beshshar esed hakimiyiti rayonni qorshaw astigha élish bilen, ottura dewrdiki urush téxnikisini ijra qilip, peqet we peqet ikki tallash yolini qoydi. yeni mundaqche éytqanda, ya rayondiki guruppilarning pütünley teslim bolushi yaki bombardiman, acharchiliq weyaki késellik bilen rayondiki pütkül xelqning ölüshi. mana bular zamaniwi we medeniy bolghan xelqara jemiyetning köz aldida yüz bériwatidu.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر