israp؛ hem diniy, hem exlaqiy halakettur (awazliq)

türkiyening barliq jameliride bir tutash oqulidighan jume xutbiliri/ 07 - 2018

israp؛ hem diniy, hem exlaqiy halakettur (awazliq)

israp؛ hem diniy, hem exlaqiy halakettur

eziz mumin qérindashlar! jüme küninglar mubarek bolsun!

allah taala yuqiriqi ayette mundaq deydu:

«ular (yeni möminler) xirajet qilghanda, israp qilmaydu, béxilliqmu qilmaydu. bu ikkisining otturisida yol tutidu» (süre furqan, 67 – ayet)

peyghember eleyhissalam hedis sheripte mundaq deydu:

«kibirlenmenglar we israpchiliq qilmastin, yenglar, ichingqlar, kéyinglar we sediqe qilinglar» (buxari) 

eziz qérindashlar! medinide qattiq issiq we qehetchilik bolghan künlerning birsi idi. peyghember eleyhissalam hezriti ebu bekir we hezriti ömer rezeyellahu enhumlarning hemrahliqida sahibilerdin birsining öyige ziyaretke bardi. sahabi bu qimmetlik méhmanlarning ziyaritidin ajayip xoshallanghan idi. chünki peyghember eleyhissalamning uning öyi we béghini ziyaret qilishi uninggha nisbeten rehmet we bereketning weslisi idi. méhmanlarni bir derexning sayisigha bashlap, shu peyte qol ilkide bar bolghan we téxi yéngila üzgen xormiliri bilen soghuq suni dasqangha qoydi. peyghember eleyhissalam xorma yep, su ichkendin kéyin allah shükri éytip dua qildi. arqidinla: «sörün bir sayizarliq, lezzetlik xorma we soghuq su... allah bilen qesemki, qiyamet küni bu barliq németler üchün jawabkarliqqa tartilimiz» dédi. (tirmizi)

peyghember eleyhissalam yoqsulluq ewj alghan ene shundaq mezgildimu németler üchün bérilidighan hésabni eske élip bashqilarghimu eskertmekte idi. meyli namratliq yaki bayashatliq bolushidin qetiy nezer németni qedirleshni we israpchiliqtin qéchishni telim bermekte idi. chünki dinimizda israp haramdur. israp؛ németning igisi bolghan allahning «errezaq, yeni riziqlandurghuchi» dégen süpitige hörmetsizliktur. shunglashqa allah quran kerimde möminlerni teripligende, «ular xirajet qilghanda, israp qilmaydu, béxilliqmu qilmaydu. bu ikkisining otturisida yol tutidu» dégen idi. (süre furqan, 67 – ayet)

peyghember eleyhissalammu hedis – sheripte «kibirlenmenglar we israpchiliq qilmastin, yenglar, ichingqlar, kéyinglar we sediqe qilinglar» (buxari) déyish arqiliq istémal qilishningmu bir exlaqiy usuli barliqini tilgha alghan idi. 

eziz qérindashlar! israp؛ qol ilkimizdiki német we imkaniyetlerni ölchemsiz ishlitish, sorup chéchish, héch tügimeydighandek angsizlarche xirajet qilishtur.

israp؛ allah bexish etken németlerge tuzkurluq qilish bolup, peqetla dasqinmiz bilenla cheklinip qalmaydighan keng menilik bir términdur.

mesilen؛ eqildin ibaret katta németning insanni iman we hékmetke élip baralmasliqi, insangha nisbeten eng chong israptur. bu qisighine ömrimizning dunya we axiretlikimizge paydisi bolmighan béhöde ishlargha israp qilinishi waqitni israp qilish bolyikyi oxshash, ziyanliq adetler bilen zéhinimiz we bedinimizni xewpke éttirishmu salametlikning israp qilinishidur. shuningdek biz ige bolghan ilim, bilim we tejribilerni insaniyetning xeyrilik ishliri üchün ishletmeslikmu bilimning israpidur. 

özimiz yaritilghan we shuningdin uzuqlinidighan bu tupraqni, hayatliq menbeyimiz bolghan su we her bir nepes élish üchün biz éhtiyajliq bolghan bu hawani rehimsizlerge bolghash tebietning israpidur. 

kelgüsi ewladlargha awat, téximu yashighili bolidighan bir muhit qaldurushimiz kéreklik turup, bizge amanet  qilinghan yer yüzini yamanliqlarning uwisigha aylandurup qoyishimiz bolsa, kainatning israpidur.

eziz qérindashlar! azablanghan halda shuni bildürmekchimizki, bügünki künde tuluq menisi bilen éytqanda bir israpchiliq dunyasida yashawatimiz. buzup - chéchish turmushimizning hemmila saheisni qorshawigha éliwalghan ehwalda turmaqta. pütün insaniyet téximu köp pul tépishqa we téximu bek istémal qilishqa teshwiq qilinmaqta. hayatning menisi xirajet qilish dep chüshiniwilinghan bügünki dunyada elwette bizningmu éstémal qilish éngimiz tizla zidilenmekte. bir nan arisi biliq bilen bir künlük qorsiqimizni toyghuzghili bolidighan dölitimizde, her küni texminen 5 milyon nan exletke étilmaqta.  her yili 18 milyon tonna miwe we köktatni israp qilghanliqimiz tüpeyli exlet taghliri shekillenmekte.  buning netijiside bir yildila 214 milyard lirayimizla emes, öz nöwitide yene singdürgen emgek, tökken terlirimiz we bayliqimiz, eng muhimi kelgüsimiz weyran bolmaqta. 

halbuki, dunyada yigüdek bir parche nan, ichidighangha bir timim su tapalmighanliqi üchün her  yili 10 milyonligha yéqin insan hayatidin ayrilmaqta. bundaq ehwalda charisiz, mehrum ézilgen, yoqsullarning ümidi boluwatqan bizlerning yelkimizde israpqa qarshi küresh qilish wezipimiz bar. dölitimizde bashlanghan israpqa qarshi küresh seperwerlikini hemmeylen birlikte qollap – quwwetlishimiz lazim. 

eziz qérindashlar! allahning bizge ata qilghan németlirining hem imtéhan, hem amanet ikenlikini qetiy untumayli! németning bizni dunya we axiretning bextiyarliqigha érishturüshi üchün alahide köngül boleyli! her bir ishimizda insapliq, öchemlik we meydani roshen, qetiy bolayli!  yep ichishte, kéyim kéyishte we chiqimlirimizda, éhtiyajimizdin ashuriwitishtin we markaperesliktin  saqlinayli! sorup – chéchishning künisiri insanni namratliqqa ittirdighanliqini we allahning raziliqidinmu uzaqlashturidighanliqini eqlimizdin chiqarmayli!

hörmetlik qérindashlar xutbimizni peyghember eleyhissalam ögetken munu dua bilen axirlashturmaqchimiz:

«i rebbimiz! bütün ishlirimizdiki israpxorliqimizni, ölchemsizlikimizni, jahilliqimizni, xatalirimizni we bizdinmu bek sen yaxshi bilidighan her türlük eyib nuqsanlirimizni epu qilghin!

i rebbimiz! meyli qestenlik, meyli chaxchaq bilen bolsimu, ötküzgen xataliqlirimizni, bilip yaki bilmey sadir qilghan gunahlirimizni meghpiret qilghin!» amin! (muslim


خەتكۈچ: jume xutbiliri

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر