исрап؛ һәм диний, һәм әхлақий һалакәттур (авазлиқ)

түркийәниң барлиқ җамәлиридә бир туташ оқулидиған җумә хутбилири/ 07 - 2018

исрап؛ һәм диний, һәм әхлақий һалакәттур (авазлиқ)

исрап؛ һәм диний, һәм әхлақий һалакәттур

әзиз мумин қериндашлар! җүмә күниңлар мубарәк болсун!

аллаһ таала йуқириқи айәттә мундақ дәйду:

«улар (йәни мөминләр) хираҗәт қилғанда, исрап қилмайду, бехиллиқму қилмайду. бу иккисиниң оттурисида йол тутиду» (сүрә фурқан, 67 – айәт)

пәйғәмбәр әләйһиссалам һәдис шәриптә мундақ дәйду:

«кибирләнмәңлар вә исрапчилиқ қилмастин, йәңлар, ичиңқлар, кейиңлар вә сәдиқә қилиңлар» (бухари) 

әзиз қериндашлар! мәдинидә қаттиқ иссиқ вә қәһәтчилик болған күнләрниң бирси иди. пәйғәмбәр әләйһиссалам һәзрити әбу бәкир вә һәзрити өмәр рәзәйәллаһу әнһумларниң һәмраһлиқида саһибиләрдин бирсиниң өйигә зийарәткә барди. саһаби бу қиммәтлик меһманларниң зийаритидин аҗайип хошалланған иди. чүнки пәйғәмбәр әләйһиссаламниң униң өйи вә беғини зийарәт қилиши униңға нисбәтән рәһмәт вә бәрәкәтниң вәслиси иди. меһманларни бир дәрәхниң сайисиға башлап, шу пәйтә қол илкидә бар болған вә техи йеңила үзгән хормилири билән соғуқ суни дасқанға қойди. пәйғәмбәр әләйһиссалам хорма йәп, су ичкәндин кейин аллаһ шүкри ейтип дуа қилди. арқидинла: «сөрүн бир сайизарлиқ, ләззәтлик хорма вә соғуқ су... аллаһ билән қәсәмки, қийамәт күни бу барлиқ немәтләр үчүн җавабкарлиққа тартилимиз» деди. (тирмизи)

пәйғәмбәр әләйһиссалам йоқсуллуқ әвҗ алған әнә шундақ мәзгилдиму немәтләр үчүн берилидиған һесабни әскә елип башқиларғиму әскәртмәктә иди. мәйли намратлиқ йаки байашатлиқ болушидин қәтий нәзәр немәтни қәдирләшни вә исрапчилиқтин қечишни тәлим бәрмәктә иди. чүнки динимизда исрап һарамдур. исрап؛ немәтниң игиси болған аллаһниң «әррәзақ, йәни ризиқландурғучи» дегән сүпитигә һөрмәтсизликтур. шуңлашқа аллаһ қуран кәримдә мөминләрни тәриплигәндә, «улар хираҗәт қилғанда, исрап қилмайду, бехиллиқму қилмайду. бу иккисиниң оттурисида йол тутиду» дегән иди. (сүрә фурқан, 67 – айәт)

пәйғәмбәр әләйһиссаламму һәдис – шәриптә «кибирләнмәңлар вә исрапчилиқ қилмастин, йәңлар, ичиңқлар, кейиңлар вә сәдиқә қилиңлар» (бухари) дейиш арқилиқ истемал қилишниңму бир әхлақий усули барлиқини тилға алған иди. 

әзиз қериндашлар! исрап؛ қол илкимиздики немәт вә имканийәтләрни өлчәмсиз ишлитиш, соруп чечиш, һеч түгимәйдиғандәк аңсизларчә хираҗәт қилиштур.

исрап؛ аллаһ бәхиш әткән немәтләргә тузкурлуқ қилиш болуп, пәқәтла дасқинмиз биләнла чәклинип қалмайдиған кәң мәнилик бир терминдур.

мәсилән؛ әқилдин ибарәт катта немәтниң инсанни иман вә һекмәткә елип баралмаслиқи, инсанға нисбәтән әң чоң исраптур. бу қисиғинә өмримизниң дунйа вә ахирәтликимизгә пайдиси болмиған беһөдә ишларға исрап қилиниши вақитни исрап қилиш болйикйи охшаш, зийанлиқ адәтләр билән зеһинимиз вә бәдинимизни хәвпкә еттиришму саламәтликниң исрап қилинишидур. шуниңдәк биз игә болған илим, билим вә тәҗрибиләрни инсанийәтниң хәйрилик ишлири үчүн ишләтмәсликму билимниң исрапидур. 

өзимиз йаритилған вә шуниңдин узуқлинидиған бу тупрақни, һайатлиқ мәнбәйимиз болған су вә һәр бир нәпәс елиш үчүн биз еһтийаҗлиқ болған бу һавани рәһимсизләргә болғаш тәбиәтниң исрапидур. 

кәлгүси әвладларға ават, техиму йашиғили болидиған бир муһит қалдурушимиз керәклик туруп, бизгә аманәт  қилинған йәр йүзини йаманлиқларниң увисиға айландуруп қойишимиз болса, каинатниң исрапидур.

әзиз қериндашлар! азабланған һалда шуни билдүрмәкчимизки, бүгүнки күндә тулуқ мәниси билән ейтқанда бир исрапчилиқ дунйасида йашаватимиз. бузуп - чечиш турмушимизниң һәммила саһәисни қоршавиға еливалған әһвалда турмақта. пүтүн инсанийәт техиму көп пул тепишқа вә техиму бәк истемал қилишқа тәшвиқ қилинмақта. һайатниң мәниси хираҗәт қилиш дәп чүшинивилинған бүгүнки дунйада әлвәттә бизниңму естемал қилиш еңимиз тизла зидиләнмәктә. бир нан ариси билиқ билән бир күнлүк қорсиқимизни тойғузғили болидиған дөлитимиздә, һәр күни тәхминән 5 милйон нан әхләткә етилмақта.  һәр йили 18 милйон тонна мивә вә көктатни исрап қилғанлиқимиз түпәйли әхләт тағлири шәкилләнмәктә.  буниң нәтиҗисидә бир йилдила 214 милйард лирайимизла әмәс, өз нөвитидә йәнә сиңдүргән әмгәк, төккән тәрлиримиз вә байлиқимиз, әң муһими кәлгүсимиз вәйран болмақта. 

һалбуки, дунйада йигүдәк бир парчә нан, ичидиғанға бир тимим су тапалмиғанлиқи үчүн һәр  йили 10 милйонлиға йеқин инсан һайатидин айрилмақта. бундақ әһвалда чарисиз, мәһрум езилгән, йоқсулларниң үмиди болуватқан бизләрниң йәлкимиздә исрапқа қарши күрәш қилиш вәзипимиз бар. дөлитимиздә башланған исрапқа қарши күрәш сәпәрвәрликини һәммәйлән бирликтә қоллап – қуввәтлишимиз лазим. 

әзиз қериндашлар! аллаһниң бизгә ата қилған немәтлириниң һәм имтеһан, һәм аманәт икәнликини қәтий унтумайли! немәтниң бизни дунйа вә ахирәтниң бәхтийарлиқиға ериштурүши үчүн алаһидә көңүл боләйли! һәр бир ишимизда инсаплиқ, өчәмлик вә мәйдани рошән, қәтий болайли!  йәп ичиштә, кейим кейиштә вә чиқимлиримизда, еһтийаҗимиздин ашуривитиштин вә маркапәрәсликтин  сақлинайли! соруп – чечишниң күнисири инсанни намратлиққа иттирдиғанлиқини вә аллаһниң разилиқидинму узақлаштуридиғанлиқини әқлимиздин чиқармайли!

һөрмәтлик қериндашлар хутбимизни пәйғәмбәр әләйһиссалам өгәткән муну дуа билән ахирлаштурмақчимиз:

«и рәббимиз! бүтүн ишлиримиздики исрапхорлиқимизни, өлчәмсизликимизни, җаһиллиқимизни, хаталиримизни вә биздинму бәк сән йахши билидиған һәр түрлүк әйиб нуқсанлиримизни әпу қилғин!

и рәббимиз! мәйли қәстәнлик, мәйли чахчақ билән болсиму, өткүзгән хаталиқлиримизни, билип йаки билмәй садир қилған гунаһлиримизни мәғпирәт қилғин!» амин! (муслим



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر