süre shuera heqqide qisqiche chüshenche

quran we süriliri bilen tonushtingizmu? - 38 (awazliq)

süre shuera heqqide qisqiche chüshenche

quran we süriliri bilen tonushtingizmu? (38)

quran we süriliri bilen tonushtingizmu? (83)

türkiye awazi radiyosi: hörmetlik radiyo anglighuchi qérindashlar ésinglarda bolsa kérek, «quran we süriliri bilen tonushtingizmu?» namliq pirogrammimizning aldinqi bölimide silerge süre furqanning nazil bolghan waqti we qisqiche tarixiy arqa körinishini anglatqan iduq. bügünki bölümide bolsa, süre shueraning atilishi, nazil bolghan waqti we qisqiche tarixiy arqa körinishini anglitimiz.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

süre shuera heqqide qisqiche chüshenche

atilishi:

sürining ismi uning «oَalshُّعَrَaء yَtَّbِعُهُmُ alْghَaoُonَ»  «shairlargha gumrahlar egishidu» dégen 224 ـ ayitidin ilinghan.

 nazil bolghan waqti:

sürining mezmuni we bayan uslubi bilen süre heqqide qilinghan riwayetler uning ottora mekke dewride nazil bolghanliqini chushendüridu. ibni abbas reziyellahu enhu «tahe sürisidin kiyin waqie sürisi, andin shuera sürisi nazil bolghan» deydu. (ruhul meani, 19 ـ jild, 64 ـ bet) démek shunisi éniqki, tahe sürisi ömer reziyellahu enhu islamgha kirishtin ilgiri nazil bolghan idi.    

sürining tarixiy arqa körinishi we tématik mezmunliri:

mekke kupparliri peyghember eleyhissalamning tebligh, eskertishlirige qarshi, bar küchi bilen inkarchiliq qilip, xilmu xil bahane - seweplerni körisitiwatatti. bezide «bizge birer möjize körsetmiseng, peyghemberlikingge qandaq ishinimiz?» déyishse, yene bezide "shair", "sihriger"  dep baha bérip, peyghember eleyhissalamning telqin, telimatlirini yoqqa chiqirishqa urinatti. yene bezide «uninggha peqet jemiyitimizdiki bir qisim gödek yashlar yaki töwen tebiqidiki namratlar egishiwatmamdu?! nawada uning telimatlirida rastinla birer jan bolidighan bolsa, bizning ésil, kattilirimiz we sheyixlirimiz uni qobul qilghan bolmamti?!» déyish arqiliq peyghember eleyhissalamning chaqiriqlirini töwen körsetmekchi bolatti. peyghember eleyhissalam ulargha intayin munasip delillerni körsitish arqiliq eqide jehettiki azghunluqini we tewhid bilen axiretning heqlikini yetküche chüshendürüp hérip kétiwatsimu, emma ular tersaliqning yéngi ـ yéngi yollirini axturup harmaytti. del mana bu ish peyghember eleyhissalamning rohini puchilap, éghir derijide ghem ـ qayghugha salatti. bu süre mana shundaq weziyette nazil qilinghan idi. shunga söz béshi «i muhemmed! sen ulargha nimanche qayghurup kitisen? ularning iman éytmasliqining sewebi qandaqtur séning möjize körsetmigenlikingdin emes, belki shunche chüshendürsimu chüshengili unimaydighan jahil, tersaliqidindur hemde qatqan boyunlirini mejbur itaetke égip qoyidighan birer möjize telep qiliwatqanliqidindur. peyti kélip shundaq möjize körsitilgen chaghda ulargha chüshündürüliwatqan ishlarning neqeder berheq ikenlini ayan bolidu» déyish bilen bashlanghan. bu muqeddimidin kiyin sürining 10 ـ rukusigha qeder «heqqaniyetning telebkarliri bolsa, zéminning hemmila etrapida heqiqetni körsitip turidighan mujize, alametlerni uchritip turidu we shu arqiliq heqni tunup yétidu. emma menmenchiler héch nersini körelmeydu we imanmu éytmaydu. ulargha ne kainattiki alametler, ne peyghemberlerning möjiziliri kar qilmaydu. ular hemishe allahning azabi yopurlup kélip, ularni öz qoynigha almighuche jahalet we zalaletliride mehkem turup kelgen» dégen mezmun uzulmey dawam qilidu. hemde shuninggha munasiwetlik bolghan tarixtiki yette xil qewmning ehwali bayan qilinidu. ularningmu xuddi mekke müshriklirige oxshash menmenlik, tersaliq bilen ish tutuqanliqi éytip bérilidu. bu tarixiy bayanlar arqiliq mundaq bir qanche ish eskertilidu.

**** ***** ****** *******

1 ـ «alametler ikki xil bolup, biri zéminning hemmila etrapida keng yéyilip turghan herqandaq bir eqil igisi shularni körüsh arqiliq peyghemberning heqke chaqiriwatqan yaki chaqirmaywatqanliqini tetqiq qilip biliwalalaydighan alametlerdür. yene biri, pirewn we uning qewmi körgen, nuhning qewmi, ad qewmi, semud qewmi, lut qewmi we "eshabul eyke" qatarliq qewler körgen alametlerdur. emdi kupparlar bulardin zadi qaysini körüshni xalaydighanliqini qéni özliri tallap baqsun» déyilidu.

2 ـ «hemmila dewrdiki kupparlaning iddiyisi daim bir xilla bolup kelgen. ularning körsitidighan pakit, itirazlirimu, iman éytmasliq üchün oydurup chiqidighan héle ـ neyreng, bahane ـ seweplirimu bir xil bolup kelgen. netijide ularning körgen aqiwetlirimu oxshash boldi. shuningdek, del buning eksiche barliq peyghemberlerning telimatlirimu, exlaqiy obrazining reng ـ puraqlirimu, qarshi küchlerge delil, pakit küsitish usullirimu shundaqla allahning ulargha bolghan merhemetlirimu oxshash bir xilla bolup kelgen. mana bu her ikki xil ornek tarixta mewjut. kupparlar uni körüsh arqiliq öz tesewwurining zadi qaysisigha oxshaydighanliqini, shundaqla muhemmed sellellahu eleyhi wesellemning obrazida zadi qaysi xil teswirning alametliri mewjutliqini obdan bilip yételeydu» déyilidu.

3 ـ «allah intayin küchlük, ghalip, hemmige qadir zattur, intayin mihribandur. tarixta uning ghezipining we rehmitining misali nahayiti nurghun. kishiler özlirini uning rehmitige heqliq qilamdu yaki ghezipige heqliq qilamdu? buni emdi özliri qarar qilsun» dep qayta qayta tekrarlinidu.

sürining axirqi rukusida, bu barliq timilar yighinchaqlinip, «eger rastinla birer alamet körmekchi bolsanglar, néme üchün halak qilinghan qewler körgendek alametlerni körishte mehkem turiwalisiler? öz tilinglardiki bu qurangha qaranglar, muhemmed sellellahu eleyhi wesellemge qaranglar we uning hemrahlirigha qaranglar. ejiba birer sheytan yaki jinning mushundaq kalami bolarmu? ejiba bu kalamni otturigha qoyghuchi silerge sihrigerge oxshash köriniwatamdu? muhemmed sellellahu eleyhi wesellemning sepdashliri silerge xuddi shairlarning meshrepdashliridek tuyiliwatamdu? tersaliqinglar bilen öchmenlikinglar bashqa bir mesile. qéni siler qelbinglarning heqiqiy sadasini, zadi néme dep guwahliq bériwatqanliqini tingshap baqmamsiler? nawada qelbinglar sihrigerlik bilen shairliqning undaq bolmaydighanliqini sözlep béridiken, shuni bilip qoyunglarki, siler qattiq zulum qiliwatqan bolisiler. aqiwette zalimlargha tigishlik aqiwetni körmey qalmaysiler» déyilidu.

**** ******** ***

hörmetlik qérindashlar waqit munasiwiti bilen «quran we süriliri bilen tonushtingizmu?» namliq pirogrammimizni mushu yerde toxtitimiz. inshaallah pirogrammizning kéler heptilik bölimide süre nemelning atilishi, tarixiy arqa körinishi, nazil bolush sewepliri we mezmunini anglitimiz.

kéler hepte yene oxshash waqitta diqqitinglar anglitishimizda bolsun. xeyr xosh.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر