сүрә шуәра һәққидә қисқичә чүшәнчә

қуран вә сүрилири билән тонуштиңизму? - 38 (авазлиқ)

сүрә шуәра һәққидә қисқичә чүшәнчә

қуран вә сүрилири билән тонуштиңизму? (38)

қуран вә сүрилири билән тонуштиңизму? (83)

түркийә авази радийоси: һөрмәтлик радийо аңлиғучи қериндашлар есиңларда болса керәк, «қуран вә сүрилири билән тонуштиңизму?» намлиқ пирограммимизниң алдинқи бөлимидә силәргә сүрә фурқанниң назил болған вақти вә қисқичә тарихий арқа көринишини аңлатқан идуқ. бүгүнки бөлүмидә болса, сүрә шуәраниң атилиши, назил болған вақти вә қисқичә тарихий арқа көринишини аңлитимиз.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

сүрә шуәра һәққидә қисқичә чүшәнчә

атилиши:

сүриниң исми униң «оَалшُّعَрَаء йَтَّбِعُهُмُ алْғَаоُонَ»  «шаирларға гумраһлар әгишиду» дегән 224 ـ айитидин илинған.

 назил болған вақти:

сүриниң мәзмуни вә байан услуби билән сүрә һәққидә қилинған ривайәтләр униң оттора мәккә дәвридә назил болғанлиқини чушәндүриду. ибни аббас рәзийәллаһу әнһу «таһә сүрисидин кийин вақиә сүриси, андин шуәра сүриси назил болған» дәйду. (руһул мәани, 19 ـ җилд, 64 ـ бәт) демәк шуниси ениқки, таһә сүриси өмәр рәзийәллаһу әнһу исламға кириштин илгири назил болған иди.    

сүриниң тарихий арқа көриниши вә тематик мәзмунлири:

мәккә куппарлири пәйғәмбәр әләйһиссаламниң тәблиғ, әскәртишлиригә қарши, бар күчи билән инкарчилиқ қилип, хилму хил баһанә - сәвәпләрни көриситивататти. бәзидә «бизгә бирәр мөҗизә көрсәтмисәң, пәйғәмбәрликиңгә қандақ ишинимиз?» дейишсә, йәнә бәзидә "шаир", "сиһригәр"  дәп баһа берип, пәйғәмбәр әләйһиссаламниң тәлқин, тәлиматлирини йоққа чиқиришқа уринатти. йәнә бәзидә «униңға пәқәт җәмийитимиздики бир қисим гөдәк йашлар йаки төвән тәбиқидики намратлар әгишиватмамду?! навада униң тәлиматлирида растинла бирәр җан болидиған болса, бизниң есил, каттилиримиз вә шәйихлиримиз уни қобул қилған болмамти?!» дейиш арқилиқ пәйғәмбәр әләйһиссаламниң чақириқлирини төвән көрсәтмәкчи болатти. пәйғәмбәр әләйһиссалам уларға интайин мунасип дәлилләрни көрситиш арқилиқ әқидә җәһәттики азғунлуқини вә тәвһид билән ахирәтниң һәқликини йәткүчә чүшәндүрүп һерип кетиватсиму, әмма улар тәрсалиқниң йеңи ـ йеңи йоллирини ахтуруп һармайтти. дәл мана бу иш пәйғәмбәр әләйһиссаламниң роһини пучилап, еғир дәриҗидә ғәм ـ қайғуға салатти. бу сүрә мана шундақ вәзийәттә назил қилинған иди. шуңа сөз беши «и муһәммәд! сән уларға ниманчә қайғуруп китисән? уларниң иман ейтмаслиқиниң сәвәби қандақтур сениң мөҗизә көрсәтмигәнликиңдин әмәс, бәлки шунчә чүшәндүрсиму чүшәнгили унимайдиған җаһил, тәрсалиқидиндур һәмдә қатқан бойунлирини мәҗбур итаәткә егип қойидиған бирәр мөҗизә тәләп қиливатқанлиқидиндур. пәйти келип шундақ мөҗизә көрситилгән чағда уларға чүшүндүрүливатқан ишларниң нәқәдәр бәрһәқ икәнлини айан болиду» дейиш билән башланған. бу муқәддимидин кийин сүриниң 10 ـ рукусиға қәдәр «һәққанийәтниң тәләбкарлири болса, земинниң һәммила әтрапида һәқиқәтни көрситип туридиған муҗизә, аламәтләрни учритип туриду вә шу арқилиқ һәқни тунуп йетиду. әмма мәнмәнчиләр һеч нәрсини көрәлмәйду вә иманму ейтмайду. уларға нә каинаттики аламәтләр, нә пәйғәмбәрләрниң мөҗизилири кар қилмайду. улар һәмишә аллаһниң азаби йопурлуп келип, уларни өз қойниға алмиғучә җаһаләт вә залаләтлиридә мәһкәм туруп кәлгән» дегән мәзмун узулмәй давам қилиду. һәмдә шуниңға мунасивәтлик болған тарихтики йәттә хил қәвмниң әһвали байан қилиниду. уларниңму худди мәккә мүшриклиригә охшаш мәнмәнлик, тәрсалиқ билән иш тутуқанлиқи ейтип берилиду. бу тарихий байанлар арқилиқ мундақ бир қанчә иш әскәртилиду.

**** ***** ****** *******

1 ـ «аламәтләр икки хил болуп, бири земинниң һәммила әтрапида кәң йейилип турған һәрқандақ бир әқил игиси шуларни көрүш арқилиқ пәйғәмбәрниң һәқкә чақириватқан йаки чақирмайватқанлиқини тәтқиқ қилип биливалалайдиған аламәтләрдүр. йәнә бири, пирәвн вә униң қәвми көргән, нуһниң қәвми, ад қәвми, сәмуд қәвми, лут қәвми вә "әсһабул әйкә" қатарлиқ қәвләр көргән аламәтләрдур. әмди куппарлар булардин зади қайсини көрүшни халайдиғанлиқини қени өзлири таллап бақсун» дейилиду.

2 ـ «һәммила дәврдики куппарланиң иддийиси даим бир хилла болуп кәлгән. уларниң көрситидиған пакит, итиразлириму, иман ейтмаслиқ үчүн ойдуруп чиқидиған һелә ـ нәйрәң, баһанә ـ сәвәплириму бир хил болуп кәлгән. нәтиҗидә уларниң көргән ақивәтлириму охшаш болди. шуниңдәк, дәл буниң әксичә барлиқ пәйғәмбәрләрниң тәлиматлириму, әхлақий образиниң рәң ـ пурақлириму, қарши күчләргә дәлил, пакит күситиш усуллириму шундақла аллаһниң уларға болған мәрһәмәтлириму охшаш бир хилла болуп кәлгән. мана бу һәр икки хил орнәк тарихта мәвҗут. куппарлар уни көрүш арқилиқ өз тәсәввуриниң зади қайсисиға охшайдиғанлиқини, шундақла муһәммәд сәлләллаһу әләйһи вәсәлләмниң образида зади қайси хил тәсвирниң аламәтлири мәвҗутлиқини обдан билип йетәләйду» дейилиду.

3 ـ «аллаһ интайин күчлүк, ғалип, һәммигә қадир заттур, интайин миһрибандур. тарихта униң ғәзипиниң вә рәһмитиниң мисали наһайити нурғун. кишиләр өзлирини униң рәһмитигә һәқлиқ қиламду йаки ғәзипигә һәқлиқ қиламду? буни әмди өзлири қарар қилсун» дәп қайта қайта тәкрарлиниду.

сүриниң ахирқи рукусида, бу барлиқ тимилар йиғинчақлинип, «әгәр растинла бирәр аламәт көрмәкчи болсаңлар, немә үчүн һалак қилинған қәвләр көргәндәк аламәтләрни көриштә мәһкәм туривалисиләр? өз тилиңлардики бу қуранға қараңлар, муһәммәд сәлләллаһу әләйһи вәсәлләмгә қараңлар вә униң һәмраһлириға қараңлар. әҗиба бирәр шәйтан йаки җинниң мушундақ калами боларму? әҗиба бу каламни оттуриға қойғучи силәргә сиһригәргә охшаш көриниватамду? муһәммәд сәлләллаһу әләйһи вәсәлләмниң сәпдашлири силәргә худди шаирларниң мәшрәпдашлиридәк туйиливатамду? тәрсалиқиңлар билән өчмәнликиңлар башқа бир мәсилә. қени силәр қәлбиңларниң һәқиқий садасини, зади немә дәп гуваһлиқ бериватқанлиқини тиңшап бақмамсиләр? навада қәлбиңлар сиһригәрлик билән шаирлиқниң ундақ болмайдиғанлиқини сөзләп беридикән, шуни билип қойуңларки, силәр қаттиқ зулум қиливатқан болисиләр. ақивәттә залимларға тигишлик ақивәтни көрмәй қалмайсиләр» дейилиду.

**** ******** ***

һөрмәтлик қериндашлар вақит мунасивити билән «қуран вә сүрилири билән тонуштиңизму?» намлиқ пирограммимизни мушу йәрдә тохтитимиз. иншааллаһ пирограммизниң келәр һәптилик бөлимидә сүрә нәмәлниң атилиши, тарихий арқа көриниши, назил болуш сәвәплири вә мәзмунини аңлитимиз.

келәр һәптә йәнә охшаш вақитта диққитиңлар аңлитишимизда болсун. хәйр хош.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر