süre nür heqqide qisqiche chüshenche - 2

quran we süriliri bilen tonushtingizmu? 34 - bölüm (awazliq)

süre nür heqqide qisqiche chüshenche - 2

süre nür heqqide qisqiche chüshenche - 2

quran we süriliri bilen tonushtingizmu? (43)

türkiye awazi radiyosi: hörmetlik radiyo anglighuchi qérindashlar! ésinglarda bolsa kérek, «quran we süriliri bilen tonushtingizmu?» namliq pirogrammimizning aldinqi bölimide silerge süre nurning nazil bolghan waqti we qisqiche tarixiy arqa körinishini anglatqan iduq. bügünki bölümide bolsa, dawamini anglitimiz.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

süre nür heqqide qisqiche chüshenche - 2

derweqe, peskesh kishilerning hemmiside shu xil rezil xususiyet mewjut boliduki, ular bashqilarning artuqchiliqini, özlirining kemchillikini hemde qaysi xil peziletlerning bashqilarni yükseldürup, qaysi xil yétersizliklerning özlirini chikindüriwatqanliqini uchuq körgen we bilgen herqandaq chaghda, öz wujudidiki nuqsanlarni islah qilip, bashqilardiki artuqchiliqni qobul qilishning ornigha, bashqilardimu shu xil nuqsanlarni peyda qilishni, yaki héch bolmighanda, ulargha herxil böhtanlarni chaplap, ulardiki artuqchiliqlarning ghubarsiz halette dunyagha namayen bolushigha tosalghu bolushni ümüt qilishidu. del mana shu xil xususiyet islam düshmenlirining hujum yönilishini emdiki basquchta urush meydanliridin pitne ـ ighwa tarqitish terepke burighan idi. bundaq wezipini tashqi düshmenlerge qarighanda musulmanlar ichidiki munapiqlardin ibaret ichki düshmenler eng yaxshi terizde orundiyalaydighan bolghachqa, medine munapiqliri wastiliq hem wastisiz halda pitne tughdurush herikitini bashliwetken idi. buningda mushrikler bilen yehudiylarning téximu köp menpeetlinishi közde tutilatti. 

bu suyiqestning tunji ipadisi hijriyening 5 ـ yili zulqede iyida meydangha chiqti. shu chaghda peyghember eleyhissalam ereblerdiki jahilane ”tebniyet“ (yeni, asranduq baligha xuddi öz balisidek salahiyet bérish) enenisini yoqutush üchün asranduq oghli zeyd ibni harise reziyellahu enhuning talaq qilinghan ayali zeyneb bint hejish reziyellaha enha bilen toy qilghan idi. bu ish medine munapiqliri arisida qattiq chong ighwagerlikchilikning ghul ـ ghulghulisini peyda qildi. sirttin yehudiylar bilen mushriklermu ularning awazigha awaz qoshup, derhal ighwagerchilik herikitini bashliwetti. ular ajayip ـ gharayip qissilerni tuqup chiqip, «muhemmed asranduq oghlining ayalini körup ashiq bolup qalghan, oghli bu ishtin xewer tapqandin kiyin ayalini talaq qilghan, shuning bilen u öz kélinini nikahigha alghan» dégendek söz ـ chöcheklerni tarqitishqa bashlidi. bu söz- chöchekler shu qeder keng teshwiq qilindiki, hetta musulmanlarmu uning selbiy tesiridin özini saqlap qalalmidi. hetta bügünki kündimu bir qisim mupessir, muheddislirimizning hezriti zeyneb reziyellaha enha we hezreti zeyd reziyellahu enhu heqqide neqil keltürgen riwayetliride eshu oydurma söz ـ chöcheklerning melum terkibiy qisimliri saqlinip kelmekte. gherip sheriqshunasliri uni bolushigha laza, qarimuchqa milep, öz kitaplirida ottürigha qoyushmaqta. halbuki, hezriti zeyneb reziyellaha enha peyghember eleyhissalamning hammisi umeyme bint abdul mutellibning qizi bolup, baliliqidin tartip yashliqigha qeder pütün ömrini peyghember eleyhissalamning köz aldida ötküzgen idi. shundaq iken, nedimu bir kuni uni tuyuxsiz körüp qilip, (neuzubillah) ashiq bolup qalidighan ish bolsun? yene kélip eshu weqedin téxi bir yilla ilgiri uning toyini peyghember eleyhissalam  asranduq oghli zeyd reziyellahu enhu bilen mejbur qilip qoyghan idi. shu chaghda hezriti zeyneb reziyellaha enha bilen uning qirindishi abdullah ibni hejishmu bu toygha taza razi emes idi. chünki qureysh qebilisidiki ésil ailerning qizliri qandaqtur azat qilinghan qul bilen toy qilishni tebiiy halda özining aile sheripige nisbeten toghra tapmaytti. emma peyghember eleyhissalam musulmanlar arisida ijtimaiy barawerlik berpa qilish herkitini aldi bilen öz ailisidin bashlash meqsitide ularni öz hökmi arqiliq toy qilishqa razi qilghan idi. bu ishlarning jeryanini dust, düshmen hemmeylen yaxshi biletti. hetta neseb qarishining ötkür bolushi tupeylidin hezriti zeyneb reziyellaha enhaning zeyd reziyellah enhu bilen chiqiship ötelmigenlikimu, shu seweptin otturidiki könglsizliklerning talaq qilish derijisige bérip yetkenlikimu héch kishidin mexpiy emes idi. shundaq turuqluq yenila numussiz ighwagerchiler peyghember eleyhissalamgha éghir derijide exlaqiy böhtanlarni chaplashtin bash tartmidi we uni shu derijide keng teshwiq qilishtiki rezil suyiqestliri, hetta bügünki kündimu öz renggini julalitip yürmekte.

**** ***** ***** ******

munapiqlar buningliq bilenla toxtap qalmastin, ikkinchi qitimliq ighwagerchilik hujumini beni musteliq ghaziti mezgilide téximu küchep ilgiri sürdi. eslide beni musteliq beni xuzae qebilisining bir tarmiqi bolup, ular qizil déngiz sahilida, jidde bilen rabighning otturisigha jaylashqa qudeyr dégen rayunda yashaytti. ular mursi isimlik quduqni chöridigen halda yerleshken qewm idi. shunglashqa nurghunlighan hedis sheriplerde bu ghazatning ismi mursi ghaziti depmu atalghan idi.

hijriyening 6 ـ yili shaban éyida ularning musulmanlargha qarshi urush hazirliqi qiliwatqanliqi we etraptiki bashqa qebililerdinmu adem toplawatqanliqi heqqide peyghember eleyhissalamgha xewer yétip keldi. buni anglighan peyghember eleyhissssalam rezillikni bash kötürüshtin ilgirila ujuqturup tashlash meqsitide derhal qoshun belgilep ular terepke atlandi. bu atlinishqa abdullah ibni ubeymu xéli köp sandiki munapiqlar topini egeshtürüp qatnashqan idi. ibni seid reziyellahu enhu uningdin ilgiriki héchqaysi urushqa munapiqlarning bunchilik köp sanda qatnashmighanliqini bayan qilidu.

musulmanlar mursi dégen yerde düshmenler bilen tutushti we anche köp küchimeyla pütün qebile kishilirini mal ـ waranliri bilen qoshup esir aldi. musulmanlar mursidiki chidir ـ barigahida aram éliwatqan peytte hezreti ömer reziyellahu enhuning xizmetgari jehjah ibni mesüd gheppari reziyellahu enhu bilen xezrej qebilisining terepdari sinan ibni debirjehnining otturisida su mesili üstide kütülmigen jédel yüz berdi. shuning bilen biri muhajirlarni towlisa, yene biri ensarlarni towlap ikki terepte xéli köp adem toplashti we chirayliq sala ـ süle qilish bilen jédel axirilashti. emma ensarlar ichidiki xezrej qebilisidin bolghan abdullah ibni ubey bu ishni ezweylep, ensarlar qelbige ghezep otini tutashturush meqsidide, «mana muhajirlar bizge düshmendek étilidighan bolup ketti. biz bilen bu qureysh qelenderlirining misali xuddi baqqan igisini chishligen itqa oxshaydu. buning hemmisi yenila silerning qilmish - etmishliringlarning netijisidur. chunki siler özinglar bularni ekilip zémininglargha yerleshtürdinglar. ularni öz mal ـ mülükliringlargha hessidar qildinglar. nawada bügün siler qolunglarni shundaqla bir tartiwalidighanla bolsanglar, bularning kochilarda loghaylap qalghanliqini körmey qalmaysiler» dégendek ighwalarni tarqitishqa bashlidi. yene téxi qesem ichip: «allah bilen qesemki, medinige qaytip barghandin kiyin arimizdiki her bir izzetdar kishi peskeshlerni qoghlap chiqarmay qalmaydu» didi. (munapiqun süriside allah taala uning del mushu sözini neqil keltürgen idi) uning bu gepliri peyghember eleyhissalamning quliqighimu yitip keldi. shu chaghda ömer reziyellahu enhu meslihet bérip ”bu kishini öltürüp tashlash lazim“ dégende, peyghember eleyhissalam «fkyf ya imr aua tchdng alnas an mchmda yqtl apchabh» «i ömer! kishler muhemmed öz hemrahlirini öltürgini turuptu déyishmemdu?» dep jawap berdi we hemmeylenni derhal bu yerdin qozghulushqa buyridi. peyghember eleyhissalam musulmanlarning taza hérip ـ charchishini, bir yerde oltürüp bundaq söz ـ chöcheklerni qilishqa yaki anglashqa pürset chiqiralmasliqini közde tutup, etisi chüshtimu héch aram almastin seperni dawamlashturiwerdi. yol üstide useyd ibni huzeyr «ya resululllah! sili öz adetlirige xilap halda bu qitim burunla qozghilishqa buyridila buning sewebi néme?» dep soridi. peyghember eleyhissalam uninggha jawaben: «ependinglarning qandaq söz ـ chöcheklerni qilip yürginini anglimidinglarmu?» didi. u qaysi ependimiz ya resulullah?! dep soriwédi, peyghember eleyhissalam: «ebi ubeychu» dep jawap berdi. buni anglighan useyd ibni huzeyr: «yaresulullah! sili uninggha anche étibar bérip ketmisile, eslide sili medinige kélishtin ilgiri biz uni padishah qilimiz dep taj teyyarlawatqan iduq, silining kélishliri bilen uning pütün oyuni berbat bolup ketti. shunga u hazir del shuning achiqini éliwalmaqchi boliwatidu» didi.

bu ighwalar téxi tügimey turupla seper üstide buningdinmu qattiqraq yene bir pitne bash kötirip chiqti. nawada bu ishqa peyghember eleyhissalam we uning jan pida eshabe kéramliri ajayip karametlik sebir ـ temkin bilen, yüksek hékmet, tedbirler bilen ish körmigen bolsa, uning tesiride medinidiki newqiran islam jemiyiti ichki tepriqchiliqqa mubtila bolghan bolatti. bu del aishe reziyellaha enhagha töhmet qilish pitnisi idi. bü weqeni aishe roziyellaha enhaning öz éghizidin anglaydighan bolsaq, shu chaghdiki barliq weziyet köz aldimizda eynen ekis étishke bashlaydu. biz töwende sadaqetmen animiz aishe reziyellaha enhaning bu heqte öz éghizi bilen qilghan bayanlirini neqil kelturimiz. hemde uning söz rawanliqigha tesiri yetmeslikini közde tutup, sherhileshke tigishlik bolghan tereplirini bashqa mötebir (ishenchilik) riwayetlerge tayanghan asasta ayrim izahat bilen chüshendürüp mangimiz.

**** ******** ***

hörmetlik qérindashlar waqit munasiwiti bilen «quran we süriliri bilen tonushtingizmu?» namliq pirogrammimizni mushu yerde toxtitimiz. inshaallah pirogrammizning kéler heptilik bölimide süre nurning dawamini anglitimiz.

kéler hepte yene oxshash waqitta diqqitinglar anglitishimizda bolsun. xeyr xosh.

 



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر