térrorizim we ikki yüzlimichilik dewri

tetqiqatchi ibrahim kalinning «térrorizm we ikki yüzlimichilik dewri»toghruluq maqalisi

térrorizim we ikki yüzlimichilik dewri

térrorizim we ikki yüzlimichilik dewri

bu yil 9-iyunda batmanning kozluk nahiyeside bir türküm p k k liq térrorchi deslep oghurilanghan bir aptomobilgha partlatquch madda qachilidi, arqidin nahiye bashliqi weysi ishikning aptomobilini oqqa tutti, kéyin zhandarma nazaret éghizigha yéqin jayda bomba qachilanghan aptomobilni partlatti. nahiye bashliqi ishik hujumdin qutulghan bolsimu, bashqa bir aptomobildiki 22 yashliq muzika oqutquchisi shenay aybuke yalchingha oq tégip hayatidin ayrildi,  soner fazlioghlu isimlik bir esker shéhit boldi.

p k k ning bu térrorluq hujumi chet el taratquliri teripidin nezerdin saqit qilindi, kündilik sabah géziti bilen türkiyede ingilizche chiqidighan bir nechche xewer organliridin bashqa birmu chet el médiyasi bu yash qizning tiragédiyelik ölümige köngül bölmidi. chünki bu qanliq weqe p k k bilen teshkilatning süriyediki gumashtisi y p g toghruluq gherb dunyasida shekillengen qarashlargha toghra kelmeytti, türkiyege térrorizmgha qarshi küreshlerde diyalog we muzakirilerning muhimliqi toghruluq nesihet qilish üchün pursetni qetiy qoldin bermey kéliwatqanlar yash qizning ölümige seweb bolghan térrroluq hujumini eyiblesh tügül teziye télgirammisi élan qilipmu qoymidi, xelqara taratquliri diyalog we muzakirini daésh yaki el qaide térrorluq teshkilatlirigha qarshi küreshlerde gherb döletlirige qetiy tewsiye qilmaydu, bu rialliq bizge tarixta peqet shahit bolup baqmighan qosh ölchemler bilen tolghan térrorluq we ikki yüzlimichilik dewride yashawatqanliqimizni eslitidu.

p k k uzundin buyan oqutquchilarni, siyasetchilerni we esker bolmighan bashqa kishilerni hujum nishani qilip kelmekte. bu teshkilat 1984-yildin buyan 150din artuq oqutquchining ölümining jawabkarliqini üstige aldi, p k k ning oqutquchilargha hujum qilishtiki meqsiti, döletning nopuzini ajizlitish, kürt (kord)balilarni maariptin mehrum qilish we oqutquchilarning türkiyening sherq we sherqiy jenub rayonlirida xizmet tépish niyitidin waz kechtürüsh qatarliqladur. p k k bir mezgil mexsus maarip sépidikilerni hujum nishani qildi, 1994-yili sintebirde mekteplerning tunji oqu-oqutush künide alte dölet mektipi oqutquchisini tunjeli sheher merkizide öltürüsh gherizide öyliridin tutup ketkenidi. bir aydin kéyin yene töt oqutquchi erzurumning tekman nahiyeside p k k térrorchiliri teripidin qetl qilindi. sheksizki bu xewerler taratqularda élan qilindi, lékin héchqachan insanlarning zihinidin chongqur orun alalmidi, chünki bu weqeler daéshqa qarshi goya urush qiliwatqan «insanperwer, hörriyetperwer»p k k térrorchilirini teripleydighan ikki yüzlime xaraktérlik ibarilerge mas kelmeytti.

p k k xelqara qanunda esker hésablanmaydighan qoralsiz xewpsizlik xadimlirinimu dawamliq hujum nishani qilip keldi. bu hujumlardin sirt, p k k 1993-yili mayda türkiyening sherqige jaylashqan bingöl-elezif tashyolida qolida qoral yoq 33 eskerni rehimsizlerche qetl qildi. 2016-yili noyabirda qeyseridiki herbiy bazigha qilinghan hujumda 13 esker shéhit boldi, 36 esker yarilandi. p k k ning awstriye we gérmaniyede tarqitish béridighan taratquliri bu qilmishlarni maxtidi, biz bu mesililerni yawropaliq mesullargha yetküzgen chéghimizda, ular söz erkinlikini pesh qilip turawalidu. qachandin bashlap metbuat erkinliki süyistémal qilinip térrorluq teshkilatining teshwiqati qilinmaqta? gherblik döletler birer ishni bahane qilip térrorizimning kökke kötürülüshige ruxset qilamdu?elwette undaq emes,  yawropa we amérikida yüz bergen térrorluq weqeliridin kéyin bolghinidek, puqralirini qoghdash üchün bixeterlik tedbirlirini téximu kücheytidu. bu tedbirlerni élish ularning tebiiy hoquqi bolup, héchkim ularni bu mesilide eyibliyelmeydu. biraq néme üchün türkiye térrorizmgha qarshi küreshlerni élip barghanda, qosh ölchem we ikki yüzlimichilikke duch kélidu?

bu ehwal nurghun jehettin tipik «sherq üchün yaxshidur»dégen idiyeni eks ettürüp béridu. yawropa merkezchilik idiyesi hazirqi dunya tertipining inchike «qatlamlirighiche singip ketken» bolup, bu idiyege asasen, térrorizm gherb ellirining menpeetige ziyan yetküzgende derhal hel qilinishi kérek bolghan mesile süpitdie muamile qilinidu. lékin térrorizimning rezil epti-beshrisi bashqa yerlerde meydangha kelgende bolsa bu gherbke nisbeten ehmiyetlik bolmay qalidu. derweqe, her qaysi rayon we döletler otturisidiki öz-ara béqindiliq kündin-künge küchiyiwatqan dewrimizde, bir yer amansiz bolsa bashqa yerlermu oxshashla amansiz bolidu. térrorizmning yéqin zaman tarixi bizge bu sawaqni ögetti.

téxi yéqinda gherb taratquliri p k k (y p g)térrorchilirini muhim küch süptide teshwiq qildi. 2014-yili öktebirde daésh bilen y p g kobanida toqunushiwatqan esnada, firansiyede chiqidighan mariy kilayir y p g sépidiki 12 we 14 yashlardiki ikki bala eskerni maxtighanliqi üchün tenqidlendi, balilarning yashlirini mueyyenleshtürgen mezkur zhurnalning tehrirliri bu ikki bala eskerni «qehriman»qilip teswirlidi. biraq p k k ning qilmishlirini aqlash we térrorchilarni «yaxshi obraz»qilip süretlesh üchün élip bérilghan xizmetler hélihem dawamlashmaqta. 2017-yili mart éyida chiqqan bir maqalide niyu york waqit gézitining p k k ning namini bermey türkiyede «dehri kürtler we daésh militanliri» bolup ikki térrorluq teshkilatining heriket qiliwatqanliqini bildürgenliki qeyt qilindi. yene bir xewerde p k k térrorluq teshkilatining kattibashlirining bigunah puqralarni öltürüsh üchün  hem ayal hem er militanlargha wezipe teqsim qilghanliqi, ularning bu qilmishining er-ayal barawerlikige xizmet qilish bolidighanliqi ilgiri sürüldi.

shenay aybüke yalchinning ölümining taratqularda chiqishi yaki chiqmasliqi kishini chöchitidighan ehwaldur. dunyaning p k k liq térrorchilarning aldigha chiqqanla kishilerni qetl qilishigha, zulum qilishigha yaki bésim ishlitishige süküt qilip turushi p k k ning jinayiy qilmishlirini hergizmu yinikletmeydu. p k k we uning gumashtisi y p g nöwette süriyening shimalidiki bir rayonni tizgini astida tutmaqta. xelqara kechürüm teshkilatigha oxshash teshkilatlarning bildürüshiche, térrorluq teshkilati y p g hem kürtler bolmighanlarni yaki öktichi kürtlerni éghir qiyin-qistaqqa élip zulum qilghandin sirt, bu kishilerni öy-makanlirini tashlashqa mejburlighan. gherb taratquliri bu weqelerni perqliq teriqide oqurmenlirining diqqitige sunup kelmekte. biraq bu xewerlerning gherb dunyasida yaratqan tesirliri tolimu ajiz bolmaqta, shunga hazirghiche insanlarning kallisida  chongqur orun alghan yaki san-sanaqsiz taratqu we siyasiy sahede milyon qétim tekrarlinip turidighan hékayige aylinalmidi.

mushundaq ehwallar yüz bériwatqan peytte, bultur öktebirde batmanda otqutquchiliq xizmitige teyinlgenlikini tebriklesh meqsitide ijtimaiy taratqudiki adérisida uchur tarqatqan shenay aybüke yalchingha oxshash yash oqutquchilar nurghun nersidin mehrum halette yashawatqan balilargha parlaq kelgüsi yaritish üchün hayatining xewipke uchrishigha qarimay pidakarliq bilen xizmet qilmaqta. ularning eslimilirini janliq tutush we xizmitini izchil dawamlashturush «térrorizmgha qarshi küresh» shoarining ikki yüzlimichilikige qarshi hemmimizning exlaqiy mesuliyitidur.


خەتكۈچ: térrorizm , daésh , gherb , p k k

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر