терроризим вә икки йүзлимичилик дәври

тәтқиқатчи ибраһим калинниң «терроризм вә икки йүзлимичилик дәври»тоғрулуқ мақалиси

терроризим вә икки йүзлимичилик дәври

терроризим вә икки йүзлимичилик дәври

бу йил 9-ийунда батманниң козлук наһийәсидә бир түркүм п к к лиқ террорчи дәсләп оғуриланған бир аптомобилға партлатқуч мадда қачилиди, арқидин наһийә башлиқи вәйси ишикниң аптомобилини оққа тутти, кейин жандарма назарәт еғизиға йеқин җайда бомба қачиланған аптомобилни партлатти. наһийә башлиқи ишик һуҗумдин қутулған болсиму, башқа бир аптомобилдики 22 йашлиқ музика оқутқучиси шәнай айбукә йалчинға оқ тегип һайатидин айрилди,  сонәр фазлиоғлу исимлик бир әскәр шеһит болди.

п к к ниң бу террорлуқ һуҗуми чәт әл таратқулири тәрипидин нәзәрдин сақит қилинди, күндилик сабаһ гезити билән түркийәдә ингилизчә чиқидиған бир нәччә хәвәр органлиридин башқа бирму чәт әл медийаси бу йаш қизниң тирагедийәлик өлүмигә көңүл бөлмиди. чүнки бу қанлиқ вәқә п к к билән тәшкилатниң сүрийәдики гумаштиси й п г тоғрулуқ ғәрб дунйасида шәкилләнгән қарашларға тоғра кәлмәйтти, түркийәгә терроризмға қарши күрәшләрдә дийалог вә музакириләрниң муһимлиқи тоғрулуқ нәсиһәт қилиш үчүн пурсәтни қәтий қолдин бәрмәй келиватқанлар йаш қизниң өлүмигә сәвәб болған террролуқ һуҗумини әйибләш түгүл тәзийә телгираммиси елан қилипму қоймиди, хәлқара таратқулири дийалог вә музакирини даеш йаки әл қаидә террорлуқ тәшкилатлириға қарши күрәшләрдә ғәрб дөләтлиригә қәтий тәвсийә қилмайду, бу риаллиқ бизгә тарихта пәқәт шаһит болуп бақмиған қош өлчәмләр билән толған террорлуқ вә икки йүзлимичилик дәвридә йашаватқанлиқимизни әслитиду.

п к к узундин буйан оқутқучиларни, сийасәтчиләрни вә әскәр болмиған башқа кишиләрни һуҗум нишани қилип кәлмәктә. бу тәшкилат 1984-йилдин буйан 150дин артуқ оқутқучиниң өлүминиң җавабкарлиқини үстигә алди, п к к ниң оқутқучиларға һуҗум қилиштики мәқсити, дөләтниң нопузини аҗизлитиш, күрт (корд)балиларни маариптин мәһрум қилиш вә оқутқучиларниң түркийәниң шәрқ вә шәрқий җәнуб районлирида хизмәт тепиш нийитидин ваз кәчтүрүш қатарлиқладур. п к к бир мәзгил мәхсус маарип сепидикиләрни һуҗум нишани қилди, 1994-йили синтәбирдә мәктәпләрниң тунҗи оқу-оқутуш күнидә алтә дөләт мәктипи оқутқучисини тунҗәли шәһәр мәркизидә өлтүрүш ғәризидә өйлиридин тутуп кәткәниди. бир айдин кейин йәнә төт оқутқучи әрзурумниң тәкман наһийәсидә п к к террорчилири тәрипидин қәтл қилинди. шәксизки бу хәвәрләр таратқуларда елан қилинди, лекин һечқачан инсанларниң зиһинидин чоңқур орун алалмиди, чүнки бу вәқәләр даешқа қарши гойа уруш қиливатқан «инсанпәрвәр, һөррийәтпәрвәр»п к к террорчилирини тәрипләйдиған икки йүзлимә характерлик ибариләргә мас кәлмәйтти.

п к к хәлқара қанунда әскәр һесабланмайдиған қоралсиз хәвпсизлик хадимлириниму давамлиқ һуҗум нишани қилип кәлди. бу һуҗумлардин сирт, п к к 1993-йили майда түркийәниң шәрқигә җайлашқан бингөл-әләзиф ташйолида қолида қорал йоқ 33 әскәрни рәһимсизләрчә қәтл қилди. 2016-йили нойабирда қәйсәридики һәрбий базиға қилинған һуҗумда 13 әскәр шеһит болди, 36 әскәр йариланди. п к к ниң австрийә вә германийәдә тарқитиш беридиған таратқулири бу қилмишларни махтиди, биз бу мәсилиләрни йавропалиқ мәсулларға йәткүзгән чеғимизда, улар сөз әркинликини пәш қилип туравалиду. қачандин башлап мәтбуат әркинлики сүйистемал қилинип террорлуқ тәшкилатиниң тәшвиқати қилинмақта? ғәрблик дөләтләр бирәр ишни баһанә қилип терроризимниң көккә көтүрүлүшигә рухсәт қиламду?әлвәттә ундақ әмәс,  йавропа вә америкида йүз бәргән террорлуқ вәқәлиридин кейин болғинидәк, пуқралирини қоғдаш үчүн бихәтәрлик тәдбирлирини техиму күчәйтиду. бу тәдбирләрни елиш уларниң тәбиий һоқуқи болуп, һечким уларни бу мәсилидә әйиблийәлмәйду. бирақ немә үчүн түркийә терроризмға қарши күрәшләрни елип барғанда, қош өлчәм вә икки йүзлимичиликкә дуч келиду?

бу әһвал нурғун җәһәттин типик «шәрқ үчүн йахшидур»дегән идийәни әкс әттүрүп бериду. йавропа мәркәзчилик идийәси һазирқи дунйа тәртипиниң инчикә «қатламлириғичә сиңип кәткән» болуп, бу идийәгә асасән, терроризм ғәрб әллириниң мәнпәәтигә зийан йәткүзгәндә дәрһал һәл қилиниши керәк болған мәсилә сүпитдиә муамилә қилиниду. лекин терроризимниң рәзил әпти-бәшриси башқа йәрләрдә мәйданға кәлгәндә болса бу ғәрбкә нисбәтән әһмийәтлик болмай қалиду. дәрвәқә, һәр қайси район вә дөләтләр оттурисидики өз-ара беқиндилиқ күндин-күнгә күчийиватқан дәвримиздә, бир йәр амансиз болса башқа йәрләрму охшашла амансиз болиду. терроризмниң йеқин заман тарихи бизгә бу савақни өгәтти.

техи йеқинда ғәрб таратқулири п к к (й п г)террорчилирини муһим күч сүптидә тәшвиқ қилди. 2014-йили өктәбирдә даеш билән й п г кобанида тоқунушиватқан әснада, фирансийәдә чиқидиған марий килайир й п г сепидики 12 вә 14 йашлардики икки бала әскәрни махтиғанлиқи үчүн тәнқидләнди, балиларниң йашлирини муәййәнләштүргән мәзкур журналниң тәһрирлири бу икки бала әскәрни «қәһриман»қилип тәсвирлиди. бирақ п к к ниң қилмишлирини ақлаш вә террорчиларни «йахши образ»қилип сүрәтләш үчүн елип берилған хизмәтләр һелиһәм давамлашмақта. 2017-йили март ейида чиққан бир мақалидә нийу йорк вақит гезитиниң п к к ниң намини бәрмәй түркийәдә «дәһри күртләр вә даеш милитанлири» болуп икки террорлуқ тәшкилатиниң һәрикәт қиливатқанлиқини билдүргәнлики қәйт қилинди. йәнә бир хәвәрдә п к к террорлуқ тәшкилатиниң каттибашлириниң бигунаһ пуқраларни өлтүрүш үчүн  һәм айал һәм әр милитанларға вәзипә тәқсим қилғанлиқи, уларниң бу қилмишиниң әр-айал баравәрликигә хизмәт қилиш болидиғанлиқи илгири сүрүлди.

шәнай айбүкә йалчинниң өлүминиң таратқуларда чиқиши йаки чиқмаслиқи кишини чөчитидиған әһвалдур. дунйаниң п к к лиқ террорчиларниң алдиға чиққанла кишиләрни қәтл қилишиға, зулум қилишиға йаки бесим ишлитишигә сүкүт қилип туруши п к к ниң җинайий қилмишлирини һәргизму йиникләтмәйду. п к к вә униң гумаштиси й п г нөвәттә сүрийәниң шималидики бир районни тизгини астида тутмақта. хәлқара кәчүрүм тәшкилатиға охшаш тәшкилатларниң билдүрүшичә, террорлуқ тәшкилати й п г һәм күртләр болмиғанларни йаки өктичи күртләрни еғир қийин-қистаққа елип зулум қилғандин сирт, бу кишиләрни өй-маканлирини ташлашқа мәҗбурлиған. ғәрб таратқулири бу вәқәләрни пәрқлиқ тәриқидә оқурмәнлириниң диққитигә сунуп кәлмәктә. бирақ бу хәвәрләрниң ғәрб дунйасида йаратқан тәсирлири толиму аҗиз болмақта, шуңа һазирғичә инсанларниң каллисида  чоңқур орун алған йаки сан-санақсиз таратқу вә сийасий саһәдә милйон қетим тәкрарлинип туридиған һекайигә айлиналмиди.

мушундақ әһваллар йүз бериватқан пәйттә, бултур өктәбирдә батманда отқутқучилиқ хизмитигә тәйинлгәнликини тәбрикләш мәқситидә иҗтимаий таратқудики адерисида учур тарқатқан шәнай айбүкә йалчинға охшаш йаш оқутқучилар нурғун нәрсидин мәһрум һаләттә йашаватқан балиларға парлақ кәлгүси йаритиш үчүн һайатиниң хәвипкә учришиға қаримай пидакарлиқ билән хизмәт қилмақта. уларниң әслимилирини җанлиқ тутуш вә хизмитини изчил давамлаштуруш «терроризмға қарши күрәш» шоариниң икки йүзлимичиликигә қарши һәммимизниң әхлақий мәсулийитидур.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر