урушниң өзгиришчан алаһидилики

урушниң өзгиришчан алаһидилики вә оттура шәрқ райониниң нөвәттики вәзийити.

урушниң өзгиришчан алаһидилики

урушниң өзгиришчан алаһидилики

түркийә авази радийоси: учур системисиниң учқандәк тәрәққий қилиши вә буниңға параллел һалда дөләт мудапиәси технологийәсиниң тез тәрәққий қилишиға әгишип урушниң маһийитиму өзгәрмәктә. бу мунасивәт билән, биз бу һәптики пирограммимизда,  бу өзгиришләрни чөридигән һалда урушниң өзгиришчан алаһидилики вә оттура шәрқ райониниң нөвәттики вәзийити  һәққидә тохтилип өтимиз.

дөләт мудапиәси технологийәлири вә урушларға алақидар методлар узақ тарих мабәйнидә технологийә билән бирла вақитта наһайити тез тәрәққий қилди. йеңи техника, васитә вә методлардин пайдилиниш, дүшмәндин үстүн орунда туруш тиришчанлиқидин сирт йәнә, хәвпниң алдини елиш үчүнму муһим бир нишан дәп қарилип кәлди. шуниң билән бир вақитта, һәр бир йеңилиқ бурунқи уруш вә тоқунуштин йәкүнлинидиған тәҗрибә – савақлар арқилиқ техиму мукәммәлләшти.

учур технологийәлириниң учқандәк тәрәққий қилиши, геополитикилиқ өзгиришләр вә һәрқайси дөләтләрдин сирт йәнә, дөләттин сиртқи актийорларниңму алдинқи пиланға чиқиши, урушниң йеңи метод, йеңи тактика вә йеңи системилар арқилиқ давамлишишида түрткилик рол ойниди вә ойнаватиду. «йеңи методлуқ һазирқи заман уруши» дәп аташқа болидиған бу урушта, техиму кичик типтики, һәрикәт иқтидари йүксәк, мәркәзлик һәрикәт қилидиған бир - биригә қарашлиқ қисимлар؛ сийасий, иқтисадий вә иҗтимаий һәрикәтләрниң айрилмас бир парчиси сүпитидә ишлитилиду.

«йеңи методлуқ һазирқи заман уруши» ниң дәсләпки өрнәклири сүпитидә ливийәдә елип берилған һәрбий һәрикәт, сүрийәдики ички уруш, афғанистан уруши қатарлиқларни мисал кәлтүрүш мумкин.

бу өрнәкләрдә һәрқайси дөләтләрниң сийасий вә һәрбий нишанлири үчүн дөләттин сиртқи актийорларни ишләткәнликлирини, урушниң җәң мәйданлирида йаки очуқ - ашкара һалда елан қилиниш васитиси арқилиқ әмәс, әксичә «вәсий урушлири» шәклидә елип берилғанлиқини көримиз. партизанлиқ урушида, мунзитим болмиған алаһидә уруш истиратегийәси алдинқи пиланға чиқирилмақта. шуниң билән, тактикилиқ вә истиратегийәлик нәтиҗини қолға кәлтүрүш үчүн писхологийәлик уруш, електиронлуқ уруш, тор уруши қатарлиқ методлардин пайдилинилмақта.

дөләт мудапиәси технологийәлири вә уруш истиратегийәлирини бәлгиләштә, тәһдит муһити вә елип берилғуси һәрбий һәрикәтниң шәрт – шараитлири асаслиқ амил һесаблиниду.

йүз бәргүси тоқунушта районларниң шәрт – шараитлирини анализ қилиш, қораллиқ қисимларниң бу районларда һәрбий һәрикәт елип бериши вә дүшмәнниң иқтидариға қарши тәййарлиқ көрүши үчүн наһайити зор әһмийәткә игә. бүгүнки күндә, дунйада сийасий, тарихий, иқтисадий әһваллар даирисидә шәкилләнгән көплигән сүркилишләр, тоқунушлар вә киризис нуқтилири бар болуп, буларниң муһим бир қисми оттура шәрқ райони вә әтрапидидур.

2011 – йили туниста партлиған вә қисқа вақит ичидә шималий африқа вә оттура шәрқ райониға йейилған «әрәб баһари» дәп аталған хәлқ һәрикәтлири, районниң геополитикилиқ тәңпуңлуқлирини астин – үстүн қиливәтти.

тунис, ливийә вә мисирдики һакимийәт өзгириши вә сүрийәдики ички урушни кәлтүрүп чиқарған бу һәрикәтләр, районда түрлүк радикал қораллиқ гуруппиларниң оттуриға чиқиши вә күчини зорайтишида муһим рол ойниди.

сүрийәдә 2011 – йили башланған ички уруш сәвәбидин, район дөләтлириниң миллий бихәтәрлики биваситә тәһдиткә учрайдиған  һаләт шәкилләнди. киризисниң район дөләтлирини өз ичигә алған бир урушқа, йаки техиму мурәккәп бир киризискә айлинип кетиш хәвпи бардур.

оттура шәрқ районидики әң муһим енергийә ишләпчиқиридиған дөләтләрдин бири болған иранниң давамлиқ вәсий уруши сийаситини йолға қойуши, һәм район дөләтлири һәм хәлқара җәмийәт тәрипидин «җиддий тәһдит» дәп қаралмақта.

иранниң болупму йирақ мусапилиқ ракетамийот вә башқурулидиған бомба технологийәлири, парис қолтуқидики деңиз қатнишиға тосалғу болидиған алаһидиликкә игә системилириму район дөләтлири билән хәлқара җәмийәтниң «җиддий тәһдит» дәп қаришиға сәвәб болмақта.

униң үстигә, иран билән исраилийә оттурисидики сүркилишниң тоқунушқа айлинип кетиш еһтималлиқиму интайин йуқири.

уруш методлириниң өзгириши вә тәрәққий қилишида шәк – шүбһисиз һалда технологийә муһим рол ойниди вә ойнаватиду. бу мәнидин елип ейтқанда, билим, учур вә технологийәләрниң учқандәк тәрәққий қилиши, биз баштин кәчүрүватқан йүз йилниң оттурилириға қарап илгириләватқан басқучта дөләт мудапиәси саһәсидә бир қатар технологийә, система вә чарә – тәдбирләрни алдинқи пиланға чиқармақта.

булар учур технологийәлири, тор уруши, бийотехника, башқурғили болидиған енергийә, инсансиз уруш системилири, илғар материйаллар вә ишләпчиқириш технологийәлири, тәқлидләштүргүчләр вә сүрәт һасил қилиш технологийәлири, таллаш характерлик күч системилири вә йеқилғу технологийәлиридур.

дунйаға даңлиқ вә һөрмәткә сазавәр истиратегийә алими карл вон клаусевитз, урушни «сийасәтни башқа васитиләр арқилиқ давамлаштуруш усули» дәп атайду. бу нуқтидин елип ейтқанда, урушни, техиму кәң мәнидин елип ейтқанда, дөләт мудапиәсини «дөләт хәвпсизлик истиратегийәсиниң муһим бир қисми» дәп қарашқа тоғра келиду.

дәрвәқә, узақ тарих мабәйнидә көплигән империйәләр вә дөләтләр, урушни сийасий, иқтисадий вә һәрбий җәһәттин истиратегийәлик пиланлириниң муһим бир қисми сүпитидә қолланди.

нөвәттә һәрбий қабилийәтләрниң, дөләт мудапиәси технологийәлириниң вә уруш истиратегийәлириниң тәрәққий қилиши технологийә билән зич мунасивәтлик, әлвәттә.

урушниң йеқин вә йирақ кәлгүсидә қандақ шәкиллидиғанлиқини؛ йүз бәргүси тоқунуш муһити вә шәрт – шараитларни, дүшмәнләрниң қолға кәлтүргүси талантлирини алдин мөлчәрләш, тәсир күчи зор уруш күчигә еришиш җәһәттин наһайити муһим.

истиратегийәлик, иқтисадий, сийасий вә технологийә җәһәттики алдин мөлчәрләш қабилийитини толуқ җари қилдуралиғандила, андин заманиви еһтийаҗларни қамдийалайдиған дөләт мудапиәси технологийәлиригә еришкили болиду.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر