т р т һәққидә

түркийә радио-телевизийә идариси

түркийәдә, «хәлқ аммисиға программа тарқитиш хизмити» дейилгән һәр қандақ чағда, тунҗи вә йиганә болуш алаһидиликигә игә TRT радио – телевизийә идарисиниң 1964- йили 5- айниң 1- күни қорулғанлиқи көз алдимизға келиду. 1927- йили 5- майда аңлитиш һайатини башлиған түркийә радиосиму шу күндин башлап, TRT даирисигә киргүзүлди. шундақ қилип, конупкисини бассақ йаки қулиқини бурисақ бизгә пүтүн дунйани сәйир қилдуридиған түркийә радиосиға 1960- йилларниң ахирида телевизийәдин ибарәт йеңи бир һәмра қошулған болди. түркийә, 1968- йили 1- айниң 31- күни тунҗи қетим TRT ниң вастиси арқилиқ телевизор билән тонушти. 81 йиллиқ тарихқа игә радио аңлитиши вә 40 йиллиқ тарихқа игә телевизийә тарқитиши йолға қойулуш арқилиқ түркийә җумһурийити тарихиниң җан томуриға, һәмдә синақ- тәҗирибә вә мәсулийәтчанлиқи билән ишәнч абидисигә, бирлик вә баравәрликниң символиға айланди.


ишчи - хизмәтчиләрниң полаттәк ирадиси вә адәттин ташқири тиришчанлиқ көрситиши астида TRT түрк хәлқиниң қәлбидә мәңгүлүк орун алди. түркийәниң һәм программичилиқ тәлим – тәрбийә мәркизи, һәм әң ишәнчлик тарқитиш оргини болуш сүпити билән, бүгүнки күнгә кәлгәндә TRT радио вә телевизийә программисини тарқитиш җәһәттә әң илғар программерларни йетиштүрүп чиқти. әнә шундақ тәбиий әһвал астида, бир-биридин гүзәл вә рәңдар программилар түркийә телевизийсидә ройапқа чиқти. TRT, радио вә телевизийә саһәсидә йалғуз «программа аңлитиш вә тарқитиш -» оргинила әмәс, бәлки «нуқтилиқ маарип оргини» болуш вәзиписниму өтиди. йуқириқи вәзипә пәқәт программа тарқитиш хадимлирини йетиштүрүпла қалмастин, бәлки хәвәр вә учурлар билән тәминләнгүчиләрниң тәрбийилинишигиму қаритилған программилири билән интайин муһим әһмийәткә игә болуп кәлмәктә. мана мушундақ мәнилик вә зор әһмийәтлик вәзипини ада қилип келиватқан TRTбитәрәп, ишәнчлик хәвәр тарқитиш нәзирийиси вә «унверсал тарқитиш» принсипини чөридигән сәвийилик программилири билән, дунйаниң санақлиқ программа тарқитиш органлири ичидә тегишлик орун тутуп кәлмәктә. әнә шундақ мувәппиқийәтләрни қолға кәлтүрүштә түрткилик рол ойниған асаслиқ амилларни төвәндикидәк бир қанчә нуқтиға йеғинчақлаш мумкин:

ишәнчлик вә мәсулийәтчан ахбаратчилиқ
TRT америка-вашингтун, билгийә-бирйуссил, мисир-қаһирә, гирманийә-берлин, шемали қибрис түрк җумһурийти-ләфкоша, әзәрбәйҗан-баку, түркмәнистан-ашхабад, өзбекистан-ташкәнт вә дунйаниң һәр қайси җайлиридики мухбирлири билән, қисқиси америкидин йаврупа вә асийағичә, оттура шәрқтин кафказларғичә болған көплигән мәркәзләрдә ачқан шөбә вә вәкаләтчилири билән, түркийәниң вә дунйаниң һәм көзи һәм қулиқи болуп кәлмәктә. - баш мәркизи әнқәрәдә болуп, станбул, измир, анталйа, чукурова, дийарбақир, әрзурум вә трабзон қатарлиқ райунлуқ мәркәзлириниң һәрбири өз кәспи саһәсидә тәҗрибилик кәспий хадимлири, шундақла, түркийәниң һәр қайси җайлиридики йәрлик мухбирлири билән бир паалийәтчан хәвәр торидур. - тоғра, ишәнчлик вә битәрәп ахбаратчилиқ чүшәнчиси билән TRT аңлиғучилар вә көргүчиләрниң зеһнидики бир «ишәнч маркиси»дур.

охшимиған йаштикиләргә вә һәр хил мәдәнийәттикиләргә қаритилған программилар
-TRT хәлқаралиқ өлчәмләргә уйғун болған программичилиқ сәвийиси билән, мәдәнийәт-маарип, музика-көңүл ечиш, йаш - өсмүрләр вә тәнтәрбийә программилири, ашкара муназирә, һөҗҗәтлик филимләр, дерамма вә әң сүпәтлик кинолардин тәркип тапқан исил программиларни маарип вә иҗтимаий- иқтисадий сәвийси җәһәттин пәрқлиқ һәр хил йаштики кәң хәлқ аммисиға йәткүзүшни, шундақла, уларниң алқиши вә қоллап – қуввәтлишигә еришкән программа тарқитиш оргини болушни, шуниң билән бир вақитта, дөләтлик төт, хәлқаралиқ икки, райунлуқ бир болуп, җәмй йәттә телевизийә қанили билән түркийә вә дунйаниң һәр қайси җайлирида көрүлидиған болушни мәқсәт қилиду.


телевизийә қаналлири

TRT1: аилә қанили, 168 саәт
TRT2: хәвәр, учур, мәдәнийәт - сәнәт қанили, 168 саәт
TRT3: йашлар вә тәнтәрбийә қанили, 54 саәт
TRT-GAP : шәрқий вә шәрқий җәнуби анадолу райунлириға қаритилған программа, 69 саәт
TRT4: маарип вә музика қанили, 139 саәт
INT TRT: пүтүн дунйаға программа тарқитиш қанили, 168 саәт
TRT TURK: оттура асийа вә кафказийигә қаритилған программа тарқитиш қанили, 119 саәт

хәлқаралиқ суний һәмра вә икки қуруқлуқ истансиси арқилиқ йаврупа вә асийа программа тарқитиш органлири арисида көврүклүк вәзиписни өтәп кәлгән, дөләт вә дунйа күнтәртивигә мунасивәтлик тәрәққийатларни, дөләтлик вә хәлқаралиқ программа тарқитиш органлири һәмдә хәвәр агентлиқлириниң әзаси болған TRT, буларниң вастиси арқилиқ вақтида вә пүтүн тәпсилатлири билән йәткүзүш имканийтигә игә бүйүк бир йошурун күч һесаблиниду. болупму, йаврупада йашайдиған түркләргә қарита программа тарқитидиған вә дунйаниң һәр қайси җайлирида көрүлидиған INT TRT қанили арқилиқ вәтән сиртидики түркләр билән болған мәдәнийәт алақилириниң мустәһкәмлинишигә һәссә қошушни мәқсәт қилиду. нишани INT TRTқанилини күчләндүрүш вә алдимиздики мәзгилдә хәлқара саһәдә көзгә көрүнгән хәвәр қаналлири билән риқабәтлишәләйдиған сәвийгә йәткүзүштин ибарәттур.

TRT ниң қурулуш басқучидики телевизийә қаналлири
охшимиған тил вә шивиләрдә сөзлишидиған хәлқләргә вә шу тилларда сөзлишидиған райун дөләтлиригә программа тарқитиш хизмити елип бериш мәқситидә кирманчә вә зазачә шивилиридә хизмәт қилидиған йеңи телевизийә қанили қуруш тәййарлиқ хизмити давамлишиватиду. парисчә вә әрәбчә сөзлишидиған хәлқләр билән түркийә оттурисидики мунасивәтни күчәйтиш үчүн шу тилларда программа тарқитиш хизмитини елип бериш мәқситиму бар. TRT , түрк өсмүрлири вә дунйа өсмүрлиригә йәткүзүлидиған иқтидарға игә күчлүк бир «өсмүрләр қанили» қурушниң тәййарлиқ хизмитинму елип бериватиду.

81 йиллиқ радиочилиқ тәҗрбилири
TRT радиолири, дөләтлик төт, райунлуқ бәш радио қанили вә сайаһәт радиоси арқилиқ тәҗрибилик хадимлири, һәр түрлүк музика әтрәтлири, иқтидарлиқ сәнәтчилири, өсмүр вә йашлар кулублири, мол архиплири, компйутер йардимидики программа аңлитишлири, әң йеңи техникиға игә аңлитиш әслиһәлири, күчлүк долқун тарқитиш әсваплири вә заманивий программа аңлитиш өлчәмлиригә уйғун программилири билән аңлиғучиларниң җаниҗан һәмраһи болушни давамлаштуриватиду.

радио қаналлири
радио 1: маарип, мәдәнийәт, хәвәр қанили болуп, турмушқа мунасивәтлик барлиқ темилар тәтқиқ қилинған программилири вә һәр саәт бешидики мәхсус хәвәрлири билән аңлиғучиларниң ваз кечәлмәйдиған һәмраһи болушни 81 йилдин бери давамлаштурватиду. радио 2 TRT-FM)): түрк сәнәт музикиси, түрк хәлқ музикиси вә поп музикисиниң әң гүзәл өрнәклири орун алған мода музика қанили. радио 3 : классик музика, җаз музикиси вә опира қанили. радио 4 : түрк хәлқ музикиси вә түрк сәнәт музикиси қанили. TRT радиосиниң дөләтлик төт қанилиму, түркийәниң һәр қайси җайлириға вә интернт арқилиқ пүтүн дунйаға 24 саәт аңлитиш елип бериватиду.

TRT ниң райунлуқ бәш радио аңлитиш истансиси

трабзон радиоси, әрзурум радиоси, GAPдийарбақир радиоси, анталйа радиоси, чукурова радиоси, сайаһәт радиосиму программилири билән һәм түрк сайаһәтчиликигә, һәм дөлитимиздики сайаһәтчиләргә хизмәт қилишқа охшаш муһим вәзипини өтәп келиватиду.

TRT ниң дунйаға 30 хил тилда радио аңлитиши
чәтәлләрдики түркләрниң өз дөлити билән болған алақилирини сақлап келиватқан вә түркчини өз ичигә алған 30 хил тилда аңлитиш елип бериватқан түркийә авази (Voice Of Turkey) түркийәниң вә дунйаниң пүтүн булуң – пучқақлириға қәдәр өз авазини йәткүзәләйду. түркийә авазиниң, ингилизчә, франсузчә, нимисчә, әрәбчә, испанчә, италийанчә, албанчә, әзәрийчә, бошнақчә, булғарчә, хәнзучә, даричә, парисчә, , гирузинчә, һирватчә, қазақчә, қирғизчә, һонгарчә, макидунчә, өзбикчә, пуштучә, романчә, русчә, срибчә, татарчә, түркмәнчә, ордучә, йунанчә, уйғурчә вә түркчә аңлитишлири дунйаниң һәр қайси җайлириға қисқа долқун, суний һәмра вә интернт, шундақла башқа аңлитиш саәсидики һәмкарлашқучилириниң вастиси билән FM арқилиқ улинду. дунйани қучақлиған ахбарат тори ахбаратчилиқ саһәсидики һәр түрлүк йеңи ахбарат вастилири хизмәтлирини әң қисқа вақитта өзигә муҗәссәмләштүргән, өтмүшидин һасил қилған тәҗрибә - синақ вә учурлири билән, күнсайин «келәчәкни көргән күчлүк вә ишәнчлик» бир ахбарат оргиниға айланмақта. ахбаратчилиқ саһәсидики бу зор тәҗрибә, техника асасий биләнму бүгүн йәткән йуқири пәллиси билән көзни чақнитиду. TURKSAT – A2 вә (3A)1C TURKSAT сунй һәмралири арқилиқ TRT радио аңлитиши вә телевизийә программилири еликтерон рәқәмлик муһитқа йәткүзилиду. әнқәрә, истанбул вә измир вилайәтлиридә еликтерон рәқәмлик телевизийә программа тарқитиш синақлириму 24 саәт үзлүксз давамлишиватиду.

интернт тордики TRT
учур дәвридә зийарәтчиләрниң үмидини ақлаш вә техникиниң кәлтүргән пурсәтлирини хәлққә йәткүзүшни арзу қилған TRT бу саһәдиму әң йуқири дәриҗидә муһим пилан, хизмәтләрни қисқа вақитта әмийлиләштүрди. 1999-йили 5- айниң 1- күни www.trt.net.tr адерисида тор бекити ечилди. дунйадики тор қолланғучилириниң TRT ниң тарқитиш хизмәтлиригә еришишини ишқа ашуруш мәқстидә, радио вә телевизийә программилирини нәқ мәйдандин тор арқилиқ тарқатти. униңдин башқа түркийә вә дунйадики әң йеңи хәвәрләр, иқтисадий вә пул- муамилә базарлиридики тәрәққийатлар, тәнтәрбийниң пүтүн түрлири, һава райи, радио вә телевизийә программа вақитлири, шундақла программа күнтәртиплири тор бекитиниң муһим хизмәтлири арисидин орун алди. TRT тор ахбаратчилиқида йеңи бир басқучқа өтүп, TRT тор бекитиниң хәлқара ахбаратчилиқ асасини һазирлиди вә бир-бирләп тарқитишқа башлиди. бурун 11 хил тилда башланған чәтәл тиллиридики тор ахбаратчилиқиниң қисқа вақит ичидә түркийә авазини пүтүн ахбарат тиллирида омумлаштуруш хизмити давамлашмақта.


TRT архиби - түркийниң үн - син амбири
түркийә җумһурийитиниң муһим тарихий вәқәлиригә шаһид болған, шундақла, җумһурийәт билән бир гәвдилишип кәткән бир орган һәққидә тохталған һаман, әлвәттә оттуриға мол бир архип чиқиду. TRT пәқәт үн – син материйаллирини җәмләп сақлаш биләнла қалмай, дунйаниң әң илғар техникилирини қоллинип, узун тарихқа игә радио- телевизийә мирасини қоғдап кәлмәктә. охшимиған тарихларға вә охшаш болмиған формиларға аит бу материйаллар, мәзмун җәһәттин тәһлил қилинған вә асраш хизмәтлиридин кейин, еликтиронлуқ ахбарат дунйасиға йәткүзүлиду.

TRT сетиш мәркизи
TRT сетиш мәркизи, TRT ниң архип хусусйтигә игә программилири, музика әсәрлирини көрүнүшлүк вә авазлиқ нәшир әпкарлири сүпитидә хәлққә суниду.

чоң вә муһим паалийәтләрдә TRT имзаси
TRT «23- апрел хәлқара балилар байрими» мунасивити билән һәр хил ирқ, һәр хил тил вә охшимиған динларға мәнсуп дунйа өсмүрлирини уда 30 йилдин буйан һәр йил 10 күн саһипханлиқ қилиш арқилиқ дунйа тенчлиқиға зор вә муһим төһпиләрни қошуватиду, һәмдә бу түрдики хәлқаралиқ паалийәтләрниң «өзгәрмәс адериси» TRT икәнликини техиму ениқ испатлап келиватиду. йаврупа-асийа нахша мусабиқиси, дунйа лоңқиси путбол мусабиқиси, олимпик йиғинлири, дунйа унверститлар ара нахша- усул паалийәтлири қатарлиқ муһим хәлқаралиқ паалийәтләрдиму йәнила TRT әң үнүмлүк рол ойнап кәлмәктә. дунйа лоңқиси путбол мусабиқисиниң һайаҗани қисқа мәзгил тохтап қалғандин кейин йәнә қайтидин TRT екранлирида орун елишқа башлиди. путбол мәстанилири 2010- вә 2014- йиллиқ дунйа путбол лоңқиси мусабиқисини йәнә TRT екранлирида тамаша қилиду вә тәбиий һалда олимпик мусабиқилириниң пүтүн түрлирини тәнтәрбийниң өзгәрмәс адериси- TRT дин тапиду. ахбарат саһәсидики түрлүк йеңи ахбарат хизмәтлирини қисқа вақит ичидә өзләштүргән؛ тарихий тәҗрибә – синақлири вә игәллигән учур - мәлуматлири билән күнсири «келәчәкни көргән күчлүк вә ишәнчлик» ахбаратчилиқ оргиниға айланмақта. башқичә қилип ейтқанда, түркийәниң дунйаға, дунйаниң түркийәгә ечилған көзники болуштин ибарәт пүтүн бу алаһидиликлирини пәқәт, үч һәрп, йәниTRT билән ипадиләш мумкин.

TRT әза болған дунйа ахбарат органлири
EBU йаврупа ахбарат бирлики

 (Europen Broadcasting Union)
ABU асийа тенч окйан ахбарат бирлики
 (Asia-Pacific Broadcasting Union)
HFCC/ASBU қисқа долқунда тарқитиш бирлики гороһи
(International High Frequency Broadcasters Coordination Group)
 ABU қисқа долқун бирлики гороһи
HFC ABU High Frequency Broadcasters Coordination Group
 IMC хәлқара музика кеңиши
 International Music Council
 EIM йаврупа ахбарат иниститути
 European Institute of Media
бирләшкән дөләтләр тәшкилати маарип, пән – мәдәнийәт комитити, түркийә дөләтлик комитети, түрк дөләтлик нәширийатчилиқ кеңиши) CMCA оттура деңиз үн – син алақә мәркизи
 CENTRE Mediterraneen de la Communication Audioviseulle