تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (42)

سعودی عربیستانی ایله ایران آراسین‌داکی رقابت یاخین شرق‌دن آفریقایا گئدیر

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (42)

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (42)

--------

سعودی عربیستانی ایله ایران آراسین‌داکی رقابت یاخین شرق‌دن آفریقایا گئدیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو رقابتی و بؤلگه‌یه عکس اولونما‌لارینی تحلیل ائدجگیک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌نون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائدیریک.

------

یاخین و یا اوزاق اطرافیندا نه باش وئریرسه، یاخین شرق ایله گؤرونر و یا اؤرتوک بیر علاقه‌سی موطلق وار. ان اؤنجه فیلیسطین مسئله‌سی، لبنان ایچ ساواشی، سونرا افغانیستان، عراق-ایران ساواشی، داها سونرا ایسه عراقین ایشغا‌لی، سونرا ایسه عرب باهاری ایله یمن و سوریه مسئله‌لری آردیجیل بیر گؤرونتو چکیر. بونونلا یاناشی دونیانین اورتا شرق ایله علاقه‌لری اولان دیگر مکان‌لاریندا دا قاباقجیل، یا دا آردچی سارسینتی‌لار میدانا چیخیر. هیندیستان ایله پاکیستانین آیریلیشی و درحال سونرا کشمیر پروبلمی، غرب صحرا، فیلیپپین، اریتره، قافقازداکی جمهوریت‌لرین آزادلیق حرکات‌لاری، سودانین ایکییه بؤلونمه‌سی و صحرآلتی آفریقا اؤلکه‌سین‌دکی سیاسی و نیظامی آلت یاپیلار و بنزرلری بو ایستیقامتده دگرلن‌دیریله بیلر.

صحرآالتی آفریقا و خصوصاً نیجریه سون ایللرده سهودی عربیستان- ایران رقابتی‌نین یاشاندیغی لوکاسیون-لاردان بیری. رقابتین باش‌لیجا سببی اولا‌راق نیجریه باشدا اولماقلا صحراآلتی آفریقانین اؤنم‌لی اؤلکه‌لرینده شیعه اها‌لی‌سی‌نین هنده‌سی شکیلده آرتماسی گؤسترمک اولار. نیجریه، صحراآلتی آفریقاسی قدر دونیا اوچون ده سون درجه اهمیت‌لی بیر اؤلکه. نیجریه، آمریکا‌نین اؤنملی نفت تداروکچولرین‌دن اولدوغو قدر آفریقانین اؤنم‌لی موسلمان اها‌لی‌سی ساخلایان اؤلکه‌لرین‌دن بیری اولماسی سببین‌دن ده دقتله ایزلمگی حاق ائدیر.

نیجریه‌دکی شیعه اها‌لی‌سی‌نین سرعتله آرتدیغی بیر حقیقت. دیگر طرف‌دن عنعنوی اولا‌راق غرب صحراآلتی آفریقا سنگال‌دان کنیایا قدر اوزانان حتی مشهور اولان صوفی ایسلام مکتب‌لری‌نین وارلیغی دا هر باخیم‌دان دیققتچکیجی.

1980دن سونرا دئمک اولار کی، هر بیر آفریقا اؤلکه‌سینده زامانین ایران رهبرلیگی ده دستک‌لنن و هله ده دستک‌لنیر اولان فیکری یاییلما سیاستی‌نین نتیجه‌سی اولا‌راق شیعه آزینلیق‌لار اولوشمایا/ اولوشدورولمایا باشلاندی. نیجریه باشدا اولماقلا صحراآلتی اؤلکه‌لری 1980دن سونرا ایرانین فیکری فعال‌لیق گؤسترمک ایستدیگی بؤلگه‌لر حالینا گلدی.

نیجریه‌نین هم سعودی عربیستانی، هم ده ایرانین سیاستینده یئر آلماسی بیر طرف‌دن ده تاکتیکی بیر آددیم. ایران؛ سعودی عربیستانی ایله مصرین آفریقا موسلمان‌لاری اوزرینده تأثیرلی وارلیغینی اؤز تقویمی چرچیوه‌سینده ضعیفلتمه حساب‌لاری ائدیر. الینی گوجلن‌دیرمک اوچون ده ان آزین‌دان بلدیه‌ده امکداش‌لیق ائده، شیعه آزینلیق‌لاری اوره‌تیم ائتمک و موجود اولان‌لاری دا هر باخیم‌دان گوجلن‌دیرمک یولونو سئچیر.

ایران؛ آمریکا ایله سعودی عربیستان قارشی‌سیندا سطحی ده اولسا یاخشی موناسیبت قورا بیله‌جک اؤلکه ساییسینی آرتیرماغی هدفلییر. 2010-جی ایلده تهراندا کئچیریلن ایران-آفریقا ایجلاسینی دا بو چرچیوه‌ده قیمتلن‌دیرمک اولار. آنجاق بوتون تلاشلارینا قارشی آفریقا اؤلکه‌لری اوزرینده اوّلجه آمریکانین سونراسیندا دا سعودی عربیستانین فعال گوجو ایرانین آسان‌لیقلا حرکت ائتمه‌سینی مانع اولور. ایرانین بو مقامدا شیعه اها‌لی‌سی بؤلگه ایداره‌لری یانیندا بیر تضییق اونسورو اولا‌راق ایستیفاده ائتمنی دوشونمه‌سی تعجب‌لو دئییل. آنجاق سعودی عربیستانی ایرانی قاره‌ده تک باشینا قویاجاغینی دوشونمک ده مومکون دئییل. یاخین دؤنمده الریاض‌ین خاریجی ایشلر ناظیری عادیل الجوبئیرین بؤلگه‌نی دولاشا‌راق دیپلوماسی فعالیتی گؤسترمه‌سینی ده بوگونکو کؤرفز موناقیشه‌لرین‌دکی کیمی مسئله‌لرین عکس اولونماسینی انگللمک نقطه‌سینده ایستیفاده ائتمک لازیم‌دیر.

نهایت آفریقانین سعودی عربیستان باخیمین‌دان اهمیتی  قیزیل دنیزین امنیتی ایله ده باغلی. سعودی عربیستانی‌نین ایران ایله گیریشدیگی رقابتین تأثیری و نتیجه‌لری تکجه بؤلگه دئییل، بؤلگه‌‌لرله علاقه‌لی دیگر بؤلگه‌لری ده تأثیری آلتینا آلمیش دورومدا. رقابت ساحه‌لری کؤرفزدن چیخیب آفریقانین صحراآلتینا قدر اوزانابیلیر. نیجریه‌نین دیگر طرف‌دن ایسرائیل ایله یاخین علاقه‌لر قورماق و امکداش‌لیغی آرتیرماق ایستمه‌سی و اهمیت‌لی بیر ایقتیصادی طرفداش کیمی قبول ده آیریجا قید ائدیلمه‌لی‌دیر.

گؤروندوگو کیمی سعودی عربیستان ایله ایرانین اوز ساواشلاری یالنیز بؤلگه‌ده دئییل، مسئولیتلرین وئریلدیگی هر بؤلگه‌یه داشینا‌جاق و عمومیتله موباریزه ده سرعت‌لنه‌جک. بئله‌لیکله، سعودی عربیستان-ایران رقابتی‌نین نوبتی عنوانی‌نین صحراآلتی آفریقا اولماسی ایسه یوکسک بیر احتیمال‌دیر.

صحرا آلتی آفریقادا باش وئرن‌لرین یاخین شرقده باش وئرن‌لرله فیکری، ایدئولوژی، ایقتیصادی، حتی سوسیولوژی علاقه‌لری وار. بو چرچیوه‌ده صحراآلتی آفریقا هم بؤلگه، هم ده یاخین شرقی اوزون مدت‌لی بیر شکیلده تأثیر ائده‌جک یئنی قورولوش‌لارین آنا‌دان اولدوغونا شاهیدلیک ائدیریک. عمومیتله، بو پروسئس‌لرین دقت‌لی نظرلرله درحال فرق ائدیلیب راپورلاندیغینی دا دئملیگیک. بو کونتکستده خصوصیله تورکیه‌نین هم یاخین شرقه، هم ده صحرا آلتی آفریقایا عایید اورتا و اوزون مدت‌لی سیاست‌لری پلانلاشدیرارکن بو مسئله‌لره ده دقت ائتمک لازیم‌دیر.

------

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌نون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائتدیک.



ایلگیلی‌لی خبرلر