هفته‌نین آنالیزی : 6

مورو: آیدینلیق گون لره دوغرو

هفته‌نین آنالیزی : 6

 "هفته‌نین آنالیزی" پروقرامی‌نین نوبتی بؤلومو ایله قارشینیزداییق. بو بؤلومده آنکارا ییلدیریم بایزید اونیورسیته سینین سیاسی معلومات‌لار فاکولته‌سی‌نین دئکانی پروفسور دوقتور قودرت بولبولون "مورو: آیدینلیق گون لره دوغرو"آدلی آنالیتیک یازی‌سینی تقدیم ائدیریک.

فیلیپین‌لرین گونئی ینده مینداناو آداسیندا یاشایان مورو مسلمان‌لاری بلکه ده بشریت تاریخی‌نین ان اوزون مودت داوام ائدن کدره غرق اولموش جوغرافیاسی‌دیر. 1500-جو ایللرده حؤکم سورن کدرله، قانلا، ظلمله، اؤلومله قول-بویون اولموش بو پروسه حاضردا معین بیر اومیده اوز توتموش وضعیتده‌دیر. مورولو اوشاق‌لارین گؤز یاش‌لاری‌نین دایانماسی، قاران‌لیق گون‌لری آرخادا بوراخیب، آنا‌سیز-آتا‌سیز قالما‌دان گله‌جه‌یه اومیدله باخا بیلمه‌لری اوچون اوفوقده گوج‌لو بیر ایشیق گؤرونور.

مورو تورکجه دانیشیلان جوغرافیادا گونده‌لیک دعا‌لاردا فیلیسطین، اریتره، جامو و کشمیر کیمی مظلوم جوغرافیا‌لارلا بیرلیکده سسلن‌دیریلن بیر بؤلگه‌دیر. مورو ایله گئنیش کوتله‌لر بلکه ده داها چوخ صالح میرزا بی اوغلونون او تأثیرلی شعری "پارلاق دؤیوشچولری-مورو داستانی" ایله تانیش اولموش‌دور. لاکین آرتیق مورو مسلمان‌لارینی فرق‌لی بیر گله‌جک گؤزلییر.

صحبتی 21 ژانویه ده  کئچیریلن رفرندوما گتیرممیش مورونون قیسا تاریخینه نظر سالاق.

مورونون تاریخی

ایسلامین فیلیپپین‌دکی آدا‌لارا گلیشی اوزاق دوغوداکی دیگر بؤلگه‌لره گلمه‌سیندن و یاییلماسیندان فرق‌لنمیر. مورولولار دا مسلمان تاجیرلر واسطه‌سیله ایسلاملا تانیش اولوب‌لار و مسلمان‌لیق زامان عرضینده یایغینلاشیب. مسلمان‌لار 1500-جو ایللردک اؤز دؤولت‌لری داخیلینده عصرلرله یاشاماغا داوام ائدیب‌لر. مورودا مسلمان‌لارلا ایسپان‌لار آراسیندا توققوشما 1521-جی ایلده باشلاییب. اندلس-ون دوشمه سیله توققوشمانین فیلیپپینه یاییلدیغی و او زامان‌دان بو گوندک دییشیک طرزلرده تقریباً 500 ایلدیر داوام ائتدیگی سؤی‌لنه بیلر.

1900 -جو ایللرده فیلیپپن-ین گونئی ینین تقریباً هر طرفینده اکثریتده ایکن، آسیمیلاسیون و دموقرافیک قورولوشو دییشمه جهدلری سببیندن مسلمان‌لار موختلیف بؤلگه‌لرده آزلیق ایستاتوسوندا اولوب‌لار. اول ایسپان‌لار، 20-جی عصرین ایلک یاری‌سیندا بؤلگه‌نی ایداره ائدن امریکا و داها سونرا فیلیپین-لیلرین ایزلدیگی سیاست‌لرله موسلمان‌لار اؤلومه و کؤچه محکوم ائدیلیب. 2016-جی ایلدکی کوتاباتویا سفریم زامانی ائو-ائشیک‌لرین‌دن ائدیلمیش اینسان‌لارین، قورودا یئرلشمه‌لرینه ده ایجازه وئریلمه‌دیگی اوچون چای‌لار اوزرینده سالدیق‌لاری قاییق داخما‌لاردا نئجه یاشاماغا محکوم ائدیلدیک‌لرینی یئرینده‌جه گؤردوم.

مورولو مسلمان‌لار 1960-جی ایللرده آرتیق اؤزلرینه ایستیقامت‌لی محو ائتمه سیاست‌لرینه قارشی تشکیلات‌لی مقاومت حرکاتی باشلادیب‌لار. فرق‌لی دؤورلرده فرق‌لی تشکیلات‌لار داخیلینده بو مقاومت‌لرینی داوام ائتدیریب‌لر. مقاومت‌لره اساس‌لی اولا‌راق ایسلامی قورتولوش جبهه سی لیدری سلامت هاشیم و اونون 2003-جو ایلده وفاتیندان سونرا ایسه حاج موراد ابراهیم فیلیپین ایله کئچیریلن دانیقیش‌لاری داوام ائتدیریب. 40 ایل داوام ائدن و 120 مین آدامین هلاکینا، 2 میلیون اینسانین کؤچ ائتمه‌سینه سبب اولان ایچ ساواشین سونا چاتماسی اوچون فیلیپین حکومتیله مورو ایسلامی قورتولوش جبهه‌سی (MILF) آراسیندا 2012-جی ایلده بیر چرچیوه راضیلاشماسی ایمضالانیب. 2014-جو ایلده باریش پروسه سینه موشاهیده ائدیلمه‌سی مقصدیله "موستقیل موشاهیدچی هئیتی" تشکیل ائدیلیب. فیلیپین-ین حاضردا پرزیدنتی اولان رودریگو دوترته 2014-جو ایلدکی سئچکی کامپانیاسیندا مورودا بیر موختار بؤلگه یاراداجاغینا دایر وعد وئرمیشدی.

رفرندوم نتیجه‌لری و معناسی

2019 -جو ایل ژانویه نین 21-ده کئچیریلن رفرندومدا مورو مسلمان‌لاری‌نین موختاریتی 80% قبول ائدیلدی. بوندان سونرا 80 عضو‌لو "بنگسامورو کئچید اوتوریته سی" تشکیل ائدیله‌جک.

بیر نوع مجلیس اولا‌راق خیدمت ائده‌جک بو اوتوریته 2022-جی ایله قدر بنگسامورو رهبرلیگینی ایجرا ائده‌جک‌دیر.

رفئرندومون قبول ائدیلمه‌سی ایله بؤلگه‌ده توپ‌لانا‌جاق وئرگی‌لرین 75% یئرلی حکومته، 25% ایسه مرکزی حکومته مخصوص اولا‌جاق.

طبیعی قایناق گلیرلری‌نین 75% -ی بولگه ده اولا‌جاق، 25% ایسه مرکزی حکومته وئریله‌جک.

بنگسامورودا مسلمان‌لار فیلیپین‌دن آیری اولا‌راق بؤلگه‌ده ایسلام حقوقونو قورا، ایسلام حقوقونو اؤز آرا‌لاریندا تطبیق ائده بیله‌جک‌لر. مورودا خریستیان‌لار فیلیپین دؤولت قانونونا تابع اولا‌جاق‌لار

مورو مسلمان‌لاری داخیلی ایشلریندن تامامیله موستقیل اولا‌جاق و خاریجی ایشلر و تهلوکه‌سیزلیگه گؤره فیلیپین حکومتیندن آسیلی اولا‌جاق.

مورو مسلمان‌لاری‌نین احتیاجی

باریش پروسه سی‌نین دستکلنمه‌سی: دونیانین هاراسیندا اولماسینا باخمایا‌راق باریش پروسه لرینی داوام ائتدیرمک چتین‌دیر. باش وئرن‌لر، طرف‌لر آراسیندا داوام ائدن باریش دانیشیق‌لارینی ایلک مرحله‌سینه گتیرمه تهلوکه‌سینه صاحب‌دیر. همین سبب‌دن بؤلگه‌ده باریش و دینج‌لیک ایسته‌ین طرف‌لرین اولوسلار آراسی توپلومون فیلیپین‌دکی بو پروسه وئرجگی دستک بؤیوک اهمیت داشیییر. فیلیپین پرزیدنتی رودریگو دوترته نین بنگسامورو-یا یاخین بیر بؤلگه‌دن اولماسی، اوشاق‌لیق ایللرینی بو بؤلگه‌ده و مورولولار ایله یاخین موناسیبت ایچینده کئچیرمه‌سی باریش پروسه سی اوچون اهمیت‌لی فورصت‌دیر. بو چرچیوه‌ده پروسه سین داوام ائتمه‌سی اوچون دوترته نین دستکلنمه‌سی، تشویق ائدیلمه‌سی اهمیت کسب ائدیر. پروسه سین داعش الی ایله پوزولماماسی اوچون دقت‌لی اولونما‌لی‌دیر.

اینسانی یاردیملا کیفایت لنمه‌مه‌نین ضرورتی: 500 ایلدیر آزادلیق موباریزه‌سی آپاران، بو یولدا جدی ایتکی‌لری اولان بیر توپلومون اینسانی یاردیم‌لارا احتیاجی موباحیثه اونمازدیر. یوخاریدا سؤزونو آپاردیغیمیز سفرده بؤلگه‌ده 26 اولوسلار آراسی تشکیلات اولدوغو، ایسلام عالمیندن ایسه ساده‌جه تورکیه-‌دن اینسانی یاردیم وقفی‌نین اولدوغونو اؤیرنمیشدیم. بؤلگه‌یه ایستیقامت‌لی اینسانی یاردیم‌لار شوبهه یوخ‌دور کی، آرتیریلما‌لی‌دیر.

مورو مسلمان‌لاری موختاریت پروسه سینده اینسانی یاردیم‌لاردان داها چوخ دستکه‌یه احتیاجی واردیر. ایللر اوزونو حیاتینی داوام ائتدیره بیلمک اوچون عمومی لیکده توققوشمایا اوز توتموش بیر توپلوم بو پروسه ده بیر ایداره قورولا بیلمه‌سی اوچون ایداره تجروبه‌سینه عاجیل احتیاجی اولا‌جاق‌دیر.

 سیاسی سیستم، دؤولت مالیه‌سی، بلدیه‌لر، مرکز بوروکراسی، اونیورسیته تحصیلی، محکمه کیمی ساحه‌لرده کیفیت‌لی اینسان‌لار و تجروبه‌لری بؤلوشمک ایستیه جکتیر. مورو مسلمان‌لاری‌نین سهو ایداره و کیفیت‌سیز آدام‌لارا گؤره 500 ایللیک موباریزه‌لری‌نین محو اولماماسی اوچون بوتون دونیا‌دان مورو کؤنول‌لولری‌نین اوزرینه بو ساحه‌ده داها چوخ ایش دوشور.

اونیورسیته لرین، ساغلیق ساحه‌سینده و موختار ایداره‌نین یارانماسیندا احتیاج دویا بیله‌جک حقوق، دؤولت ایداره‌سی، بلدیه‌لر کیمی ساحه‌لرده فاکولته اولماسا دا پئشه مکتب‌لری آچماسی موختلیف پروبلئم‌لرین حلینه قورولوش باخیمان‌دان تحفه وئره‌جک‌دیر.

تورکیه-‌نین قلوبال باریشا دستکی‌نین قیمتی: مورو-داکی باریش دانیشیق‌لارینی داوام ائتدیرمک مقصدیله تورکیه-‌نین ده داخیل اولدوغو اولوسلار آراسی کمیسیون قورولدو. بو کمیسیوندان باشقا بیر ده موشاهیده هئیتی یارادیلدی. بئش نفردن عبارت بو هئیتده ده مورو مسلمان‌لاری‌نین ایستییله تورکیه-‌دن بیر غیری-حکومت تشکیلاتی وار. اینسانی یاردیم وقفی ندن حسین اوروچون ایشتیراک ائتدیگی هئیت باریش پروسه سینی ایزلییر.

تورکیه وطنداش‌لاری ائله چوخ فرق ائتمه‌سه ده صاحب اولدوغو تاریخ، تجروبه و قلوبال احترامینا گؤره قلوبال باریش  و دینج‌لیگه ان چوخ تحفه وئره بیله‌جک اؤلکه‌لردن بیری‌دیر. بو دستک ساده‌جه دؤولت واسطه‌سیله دئییل، فیلیپین نومونه‌سینده ده اولدوغو کیمی غیری-حکومت تشکیلات‌لاری و اونیورسیته لر واسیطه‌سیله ده وریله‌جک بیله‌جک بیر دستک‌دیر.

مورودا 500 ایللیک موباریزه نتیجه‌سینده الده ائدیلن‌لر خیلی قیمت‌لی‌دیر. هر کسین ایتیردیگی توققوشما محیطی‌نین کئچمیشده قالماسی، رفرندوم نتیجه‌سی‌نین مورو مسلمان‌لاری، فیلیپین و اینسانلیغا دینج‌لیک گتیرمه‌سی، مورولو اوشاق‌لارین گله‌جه‌یه داها اعتیمادلا نظر سایا بیلمه‌لری اوچون بو پروسه سین داوام ائتمه‌سینه هر کس اؤز تحفه سینی  وئرمه‌لی‌دیر.

هفته‌نین آنالیزی پروقرامی‌نین نوبتی بؤلومونده آنکارا ییلدیریم بایزید اونیورسیته سینین سیاست بیلگی لر فاکولته‌سی‌نین دئکانی پروفسور دوقتور قودرت بولبولون "مورو: آیدینلیق گون لره دوغرو"آدلی آنالیتیک یازی‌سینی تقدیم ائتدیک.



ایلگیلی‌لی خبرلر