تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (36)

قارداشلیق و استراتژیک اورتاقلیق: تورکیه - آدربایجان

تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (36)

 

۱۴ ژانویه ۱۹۹۲-جی ایل تاریخین‌ده آذربایجان ایله تورکیه آراسین‌دا ایمضالانان دیپلوماتیک ایلیشکیلرین قورولماسینا دایر آندلاشمانین اوزرین‌دن ایگیرمی آلتی ایل گئچدی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا تورکیه - آذربایجان ایلیشکی‌لرینی و بؤلگه‌یه تاثیرلرینی تحلیل ائدجییک.

قاراتکین اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکی‌لر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سونوروق.

...

تورکیه جمهوریتی، ۳۰ آگوست ۱۹۹۱ تاریخین‌ده موستقیللیینی اعلان ائد‌ن آذربایجان جمهوریتینی ۹ نوامبر ۱۹۹۱ده تانییان ایلک دؤولت اولدو. تورکیه ایله آذربایجان آراسین‌دا دیپلوماتیک ایلیشکیلر ۱۴ ژانویه ۱۹۹۲ده قورولدو. ایکی‌لی ایلیشکیلرین داها دا مؤحکملندیریلمه‌سی مقصدیله ۲۰۱۰-جی ایلده دؤولت باش‌چیلاری سویه‌سین‌ده یوکسک سویه‌لی ایستراتئژیک امکداش‌لیق شوراسی مکانیزمی قورولدو. آذربایجان ایله قورولان تورکیه-آذربایجان-گورجوستان، تورکیه-آذربایجان-ایران و تورکیه-آذربایجان-تورکمنیستان اوچلو توپلانتیلاری، بؤلگه‌سل ثابت‌لیک، باریش و ریفاها قاتقی وئره‌ن اؤنم‌لی مکانیزملر.

خزر دنیزی انرژی رزرولرینین دونیا بازارینا چیخاریلماسینی نظرده توتان "باکی-تفلیس-جئیهان خام نفت کمری" و "باکی-تفلیس-ارزوروم گاز کمری" پروژه‌لرینین حیاتا گئچیریلمه‌سی آذربایجان و تورکیه آراسین‌دا قارداش‌لیق ایستراتژیک اورتاقلیغا گئدن یول‌دا اؤنملی آددیم. ایکی اؤلکه آراسین‌دا تیجارت دؤورییه‌سی ۵ میلیارد دلار حجمین‌ده. ایکی اؤلکه‌نین هدفی، ۲۰۲۳-جی ایلده تیجارت حجمینی ۱۵ میلیارد دلار اولاراق حیاتا گئچیرمک.

قارشی‌لیق‌لی اعتیماد و همری‌لیک اساسین‌دا فورمالاشان آذربایجان-تورکیه ایلیشکیلری اولوسلارآراسی پلاتفورملاردا دا سورور. هر ایکی دؤولت بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی، آوروپا تهلوکه‌سیزلیک و امکداش‌لیق تشکیلاتی، آوروپا شوراسی، قارا دنیز اقتصادی امکداش‌لیق تشکیلاتی، تورک شوراسی و ایسلام امکداش‌لیق تشکیلاتین‌دا اوغورلو بیر امکداش‌لیق نوماییش ائتدیریر.

آذربایجان و تورکیه آراسین‌دا حربی امکداش‌لیق چرچیوه‌سین‌ده، ایکی اؤلکه سلاح‌لی گوجلری آراسین‌دا ایش بیرلیگینین اینکیشاف ائتدیریلمه‌سی مقصدیله موختلیف واختلاردا مانورلار گئچیریلیر. سون اولاراق ۲۰۱۷-جی ایلین می آیینین اولین‌ده باکی یاخینلیغین‌دا حربی تحعلیم ساحه‌سین‌ده حیاتا گئچیریله‌ن مانوردا مین عسگر، ۸۰ تانک و زره‌لی ماشین، ۶۰ توپ، ۱۲ ام آی-۳۵ و ام آی -۱۷ ساواش و نقلیات هلیکوپترلری و هاوا ساوونما سیستملری یئر آلدی. مانور، ۵ میه قدر داوام ائدیب و اوغورلا نتیجه‌له‌ندی.

آذربایجانین تورکیه کیمی تورکلرین اوغوز بویون‌دان اولماسی، تاریخی پروسه ایچری‌سین‌ده بیرلیک‌ده عینی تورپاقلاردا یاشاماغین گتیردیی گئچمیش بیرلیگی و جوغرافی یاخین‌لیق تورکیه‌نین آذربایجان ایله داها یاخین بیر دیالوق قورماسینی آسانلاشدیریر. تورکیه‌نین آذربایجانلا ایلیشکی‌لری چوخ اؤلچولو و ایستراتژیک سویه‌ده. ایکی اؤلکه دؤولت باش‌چیلارینین وظیفه‌یه گلدیک‌دن سونرا و سمبولیک اؤنمی اولان پروسه‌لرین آردین‌دان دیگر اؤلکه‌یه اؤنجه‌لیکلی اولاراق سفر ائتمه‌سی عنعنه‌سی مؤوجود. تورکیه-آذربایجان ایکی‌لی ایلیشکیلری بؤلگه‌ده ثابت‌لیک و باریشین یارادیلماسینی ایستییر. ایکی اؤلکه‌نین ایلیشکیلری هر هانسی بیر اؤلکه‌یه تهلوکه یاراتمیر. تورکیه - آذربایجان ایلیشکیلری "ایستراتژیک اورتاق‌لیق" آنلاییشینی تام قارشیلاییر. ایکی اؤلکه آراسین‌دا ۲۶ ایل کیمی قیسا بیر مدت‌ده الده ائدیلمیش اوغور و باغلانما، سارسیلماز اولان قارداش‌لیق باغینین بیر گؤستریجی‌سی.

تورکیه داغ‌لیق قاراباغ پروبلئمینین آذربایجانین اتورپاق بوتؤولویو و اگمن‌لیگی چرچیوه‌سین‌ده، باریش یولو ایله حل اولونماسی اوچون سعی گؤستریر. بو چرچیوه‌ده، آتت‌ین مینسک قروپونون بیر عضوو اولاراق، گیریشیملرینی داوام ائتدیریر و اؤزللیکله جبهه خطین‌ده و آذربایجان-ارمنیستان سرحدینین معین کسیملرین‌ده باش وئره‌ن شدت‌لی چاتیشمالار و جان ایتکیلری ارته‌سین‌ده راحاتسیز‌لیقلارینی و موذاکیره‌لره سرعت وئریلمه‌سی یؤنون‌ده‌کی چاغیریشینی هر فورصت‌ده دیله گتیریر. تأسف کی، مینسک اوچلوسو بورادا هله ده قرارلی بیر آددیم آتمایاراق پروسه‌نی اوزادیر. بورادا وئریلمیش اولوسلارآراسی قرارلار اولماسینا باخمایاراق، بو پروسه‌نین بئله گؤزلتمه تاکتیکلری ایله اوزادیلماسی کدر وئریجی. هر شئیه رغما؛ داغ‌لیق قاراباغ موناقیشه‌سینین آذربایجانین تورپاق بوتؤولویو داخیلین‌ده باریش یولو ایله حل ائدیلمه‌سی مسئله‌سین‌ده تورکیه‌نین آذربایجانا دستیی داوام ائد‌جک‌دیر.

ایکی اؤلکه‌نین ایستراتژیک امکداشلیغین‌دا ساوونما چوخ بؤیوک اؤنم کسب ائدیر. بوندان باشقا، انرژی مسئله‌سی ده ایکی اؤلکه آراسین‌دا چوخ بؤیوک اؤنم داشیییر. آرتیق قلوبال بیر پروژه حالینا گلن ترانس آنادولو طبیعی گاز بورو خطی پروژه‌سی آددیملاری سرعتله آتیلیر. ترانس آنادولونون تامامیله حیاتا گئچمه‌سیله بیرلیک‌ده آذربایجان ایله تورکیه‌نین قونومو و بؤلگه‌نین ایستراتژیک اؤنمی چوخ داها چوخ آرتاجاق.

۱۴ اکتبر ۱۹۲۱ده آذربایجانین آنکارا نماینده‌سی ابراهیم آبیلووون اعتیمادنامه‌سینی تقدیم ائتدیگی توپلانتی‌دا مصطفی کمال آتاتورکون: "آذربایجانین سئوینجی سئوینجیمیز، کدری کدریمیز" سؤزلری اون ایللر سونرا حیدر علی‌یئو طرفین‌دن "بیز بیر میللت، ایکی دؤولتیک" سؤزو ایله قارشیلیق گؤردو. حاضردا تورکیه ایله آذربایجان آراسین‌داکی ایلیشکی‌لرین ایستراتژیک اؤنمی تاناپ، باکی-تفلیس-قارس دمیر یولو و دیگر پروژه‌لرله داها دا آرتیر. بو ایستیقامت‌ده عزم، قرارلیلیق و سیاسی ایراده هر ایکی اؤلکه‌ده ده مؤوجود. بو مقام‌دا رجب طیب اردوغان و ایلهام علی‌یئو کیمی گوج‌لو لیدئرلر هر ایکی اؤلکه اوچون ده بؤیوک بیر شانس. ایلیشکیلر نورمال گئدیشین‌ده سورمه‌یه داوام ائدرسه هر ایکی اؤلکه ده بیرلیک‌ده هدفلرین‌ده موفقیت‌لی اولماغا یاخین گؤرونور.

...

قاراتکین اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکی‌لر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.



ایلگیلی‌لی خبرلر