تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (29)

پ‌کاکا/ی.پ.گ منبجده استراتژیک گؤردویو ساحه‌لر اوچون مجبوری کؤچ اویقولادی

تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (29)

تورکیه جمهوریتی ترورلا مبارزه‌سین‌ده عفریندن سونرا ایستیقامتینی منبجه چئویردی. منبج ایله باغلی تورکیه ایله آمریکا آراسین‌دا راضی‌لیق الده اولوندو. بیز ده بو هفته پروگرامیمیزدا بو پروسه‌لرین ایشیغیندا منبج مسئله‌سینی تحلیل ائدجییک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سونوروق.

...

منبج، حلبه باغلی، شهرین شرقین‌ده قالان بیر ائلچه. فرات چایینا ۳۵ تورکیه سرحدینه ۴۰ کیلومتره مسافه‌ده. دوغو حلبین ان موهوم یاشاییش مرکزی. هم اهالی، هم ده ساحه اولاراق بؤیوک بیر ائلچه. مالیک اولدوغو طبیعی قایناقلار، اورتیم و آنبارلاما تاسیس‌لری و رقه‌دن حلبه قدر اوزانان بؤلگه‌ده‌کی تیجارتین مرکزی اولماسی کیمی سببلرله اقتصادی اهمیتی ده یوکسک. بؤلگه‌نین الکتریک و سو احتیاجی دا منبجین منبع‌لری ایله تامین اولونور. منبجی کنترل ائد‌ن، حلب و رقه آراسین‌دا قالان مکان‌داکی اقتصادی، طبیعی ثروتلری و تیجارتی کنترل ائده بیلیر.

منبج، سوریه‌ده ۲۰۱۱.جی ایلده باشلایان خالق آیاقلانماسینا ان باش‌دان اعتباراً دستک وئردی. ائلچه، ۱۷ جولای ۲۰۱۲ده موخالیفلرین کنترلونا گئچدی. داعش ایسه ایلک اولاراق ۲۰۱۳ آوریل آیین‌دا شهره گیرمه‌یه باشلادی. بو پروسه‌ده منبج‌لی موخالیفلر ایله داعش آراسین‌دا کیچیک چاتیشمالار باشلادی. خالقین دا داعشه تپکیسینین آرتماسی ایله ۲۰۱۴.جو ایلین اولین‌ده منبج‌لی قروپلار اؤز آرالارین‌دا داعشی منبجدن چیخارماق اوزره آنلاشدی. موخالیفلر، ژانویه ۲۰۱۴ده داعشی منبجدن چیخاردی. شهر ۱۵ گون موخالیفلرین الین‌ده قالدی. سونرا داعش منبجه چوخ داها گوج‌لو بیر شکیل‌ده هوجوم ائتدی و ۲۱ ژانویه ۲۰۱۴ده شهری اله گئچیردی. داها سونرا ایسه آمریکا دستک‌لی ی.پ.گ/س.د.گ گوجلری شهری داعشدن آلاراق شهره حاکم اولدو.

منبجین دئموگرافیک قورولوشونا تاریخی اولاراق باخدیغیمیردا هموژن اولمایان بیر کاراکتره صاحب اولدوغونو گؤروروک. آنجاق سون ۵۰ ایلده دییشه‌ن جمعیت قورولوشو نتیجه‌سین‌ده منبج، سنی عرب کیم‌لیگی ایله اؤنه چیخان بیر شهر اولدو. ۲۰۱۷ سونو اعتباریله ائلچه‌نین عمومی اهالی‌سینین ۶۰۰.۰۰۰ه چاتدیغی تخمین ائدیلیر.

شهرده یاشایان و منبج‌لی اولوب دیگر بؤلگه‌لرده حیاتینی داوام ائتدیره‌ن قایناق‌لارین وئردیگی رقملره گؤره منبجده ائتنیک قروپلارین جمعیت یوزده‌لری تخمیناً بو شکیل‌ده: %۹۰ عرب، %۵ کورد، %۴ تورکمن، %۱ چرکز.

منبجده‌کی تورکمن کندلری شهر مرکزینین قوزئیینده یئرلشمیش. شهرین شیمالین‌دا ۸ تورکمن کندی واردیر. شهر مرکزین‌ده ده تورکمنلر %۴-۵ نیسبتین‌ده یئر آلیر. منبجده تورکمنلر داها چوخ گئنیش عائله شکلین‌ده یاشاییرلار. آنجاق عربلر طرفین‌دن توپلوجا  تورکمن عشیرتی کیمی سجیه‌له‌ندیریلیرلر.

منبجده داعشین اولدوغو دؤورده خالقین یئگانه ایسته‌گی داعشدن خلاص اولماق. بو سببله پ‌کاکا/ی.پ.گ شهره گیردیک‌ده جدی مقاومتله قارشیلاشمادی. زامان ایچین‌ده منبج خالقینین پ‌کاکا یؤنه‌تیمینه قارشی باخیشین‌دا دییشیک‌لیک اورتایا چیخدی. پ‌کاکانین باسقیسینی آرتیرماسی و پ‌کاکایا یاخین اولان کورد اهالی‌یه امتیاز وئرن بیر آنلاییشلا حرکت ائتمه‌سی خالقین باخیشینی دییشدیردی. پ‌کاکایا شهرده‌کی باخیشا منفی تأثیر ائد‌ن دیگر بیر عامل ایسه اساس خیدمتلرین وئریلمه‌سین‌ده چتین‌لیکلرین آرتماسی.

پ‌کاکا/ی.پ.گ منبجده استراتژیک گؤردویو ساحه‌لر اوچون مجبوری کؤچ اویقولادی. بو یؤن‌ده پ‌کاکانین منبجلیلرین ماللارینا ال قویماسی ایسه تئز تئز یاشانان بیر دوروم. اگر بیر نفر عرب، یا دا تورکمن ایسه بو ایستیقامت‌ده سیخینتی یاشاماق احتیمالی یوکسک. فرات قالخانی بؤلگه‌سین‌ده و یا تورکیه‌ده سیاسی فعالیت گؤستره‌ن منبجلیلر وارسا، اونلارین و قوهوملارینین ماللارینا ال قویولور. مثلاً، اؤزو ده منبجین تانینمیش عائله‌لرین‌دن بیرینه منسوب اولان سوریه تورکمن مجلسینین باشقانی دکتر وجیه جوما‌نین و عائله‌سینین منبجده‌کی بوتون مال وارلیغینا پ‌کاکا/ی.پ.گ ال قویدو.

بوراسی بیر حقیقت کی پ‌کاکا، منبجدن چکیلمه‌یی ایسته‌میر. ترور هؤرگوتو بورادا دایمی اولاجاغینی دوشونه‌رک منبجین آدینی دا مابوک اولاراق دییشدیردی. آنجاق پ‌کاکا، آمریکا قوروماسینین قالخدیغی بیر شرایط‌ده منبجده قالماسینین ده مومکون‌سوز اولدوغونون فرقین‌ده. چونکو تورکیه ده سون دؤورده منبج اوزرین‌ده‌کی باسقیسینی آرتیردی. بو باسقیلار آمریکانی منبج مسئله‌سین‌ده ناتو متفیقی تورکیه ایله ترور هؤرگوتو پ‌کاکا آراسین‌دا اورتا یول تاپماغا مجبور ائتدی. بو چابالار ژوئن ۲۰۱۸ اعتباریله نتیجه وئردی. آمریکا و تورکیه منبج مسئله‌سین‌ده ایزله‌نه‌جک یول خریطه‌سی مسئله‌سین‌ده آنلاشدی. بونا گؤره پ‌کاکا/ی.پ.گ بوتون عنصورلاری ایله شهردن چکیله‌جک، آمریکا و تورکیه اوردولاری بؤلگه‌نی بیرگه کنترل ائد‌جک، منبج اوچون یئنی بیر سیویل شورا یارادیلاجاق و منبج‌لی وطنداشلارین ائولرینه دؤنوش ایمکانلاری تامین اولوناجاق. ایکی اؤلکه منبج مدلینین فرات چایینین دوغوسو اوچون ده تطبیق اولونماسی مسئله‌سین‌ده آنلاشدی.

تورکیه آمریکا ایله واریلان آنلاشما ایله ساحه‌ده اورتایا چیخان وضعیت آراسین‌دا جدی بیر فرق اولدوغونون بیلینجینده. آنجاق آتیلان محدود آددیملاری هله‌لیک گئچیش پروسه‌سینین بیر پارچا‌سی کیمی گؤرور. بو دوغرو بیر حمله چونکو محدود آددیملارین اؤزو بئله منبجده ملموس تاثیرلر یارادا بیلر.

اؤنوموزده‌کی سورج‌ده هر نه اولورسا اولسون تورکیه‌نین پ‌کاکا ترورو ایله مبارزه‌یه سون وئرمه‌سینی گؤزله‌میرم. بو سبب‌دن منبج و فراتین دوغوسو مسئله‌سین‌ده واریلان آنلاشمانین تطبیقی مرحله‌سین‌ده پروبلئم یاشانماسی وضعیتین‌ده تورکیه و آمریکانین قارشی قارشییا گلمه احتیمالی وار. بو وضعیت‌ده تورکیه‌نین اؤز گؤبیینی اؤزو کسجیی آیدین. دوغرو، تورکیه؛ منبج و فرات چایینین دوغوسونو پ‌کاکادان تمیزله‌مک اوچون داها چوخ انرژی، واخت و قایناق خرجله‌مک دوروموندا قالا بیلر. آنجاق بو وضعیت تورکیه‌نین عزمینی محتملا، ائتکیله‌مه‌یه‌جک‌دیر. چونکو بونون بیر باشقا نومونه‌سینی عفرینده/ زیتون بوداغی عملیاتین‌دا بوتون دونیایا گؤستردی.

...

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.

 



ایلگیلی‌لی خبرلر