قیبریس باریش حرکاتینا گئدن پروسه‌ده اؤنجه‌لیک دیپلوماسی اولدو

تورکیه، قیبریس باریش حرکاتین‌دان اول اولوسلارآراسی آنلاشما‌لار چرچیوه‌سین‌ده ضامن اؤلکه‌لر و آداداکی لیدئرلر یانین‌دا دیپلوماتیک گیریشیملره اوستونلوک وئردی

قیبریس باریش حرکاتینا گئدن پروسه‌ده اؤنجه‌لیک دیپلوماسی اولدو

آنکارا - نازلی یوزباشی‌اوغلو

تورکیه، قیبریس خالقینی آزادلیق، باریش و ریفاها قوووش‌دورماق مقصدیله ۴۴ ایل اول ائتدیگی قیبریس باریش حرکاتینا گئدن پروسه‌ده اولوسلارآراسی آنلاشما‌لار چرچیوه‌سین‌ده ضامن اؤلکه‌لر و آداداکی لیدئرلر یانین‌دا دیپلوماتیک گیریشیملره اوستونلوک وئردی.

دیپلوماتیک سعیلرین قارشی‌لیق‌سیز قالماسی اوزرینه تورک سلاح‌لی گوج‌لری طرفین‌دن ۲۰ جولای ۱۹۷۴ده باشلانان حرکات، آدایا باریش گتیردی.

 

حرکات‌دان اول قیبریسده‌کی وضعیت

تورکیه و یونانیستانین ۱۱ فوریه ۱۹۵۹دا قبول ائتدیگی، اینگیلتره و قیبریسدا‌کی ایکی توپلومون لیدئرلرینین ده راضی‌لیق وئردیگی زوریخ و لندن آنلاشما‌لاری، مستقیل‌لیک، ایکی توپلومون اورتاق‌لیغی، اجتماعی ساحه‌ده اؤزارکلیک و حلین تورکیه، یونانیستان و اینگیلتره طرفین‌دن فعال ضمانتی پرینسیپلرینه اساسلانیردی.

آدانین ایکی خالقی آراسین‌دا اورتاقلیق تملینی اساس آلان اولوسلارآراسی آنلاشمالار اساسین‌دا ۱۹۶۰دا "قیبریس جمهوریتی" قورولدو و آنایاسادا آداداکی قیبریسلی تورک و روم خالقلارینا برابر سیاسی حقوق و ایستاتو تانیندی.

بونا قارشین قیبریس روم طرفی، قیبریس تورکلرینی دؤولت قوروملارین‌دان کنارلاش‌دیرما، تجرید ائتمه، آداداکی وارلیقلارینی سونا چات‌دیرما و یونانیستان ایله بیرلشمه (ائنوسیس) یولونو آچماغا یؤنه‌لیک جهدلر گؤستردی.

قیبریس جمهوریتی، قیبریسلی روملارین ۱۹۶۳ده بیرطرف‌لی گوج تطبیقی ایله آنایاسانی لغو ائتمه‌لرین‌دن سونرا اورتادان قالخدی.

ائنوسیس هدفینه چاتا بیلمک اوچون سلاحلانان روملار، یونانیستان ایله ۱۹۷۴ه قدر قیبریسلی تورکلره سالدیری، باسقی و ظلمو آرتیردی.

 

حرکاتی قاچینیلماز ائد‌ن پروسه

قیبریس تورکلرینین ۱۹۶۰دا قورولان اورتاقلیق دؤولتینین یؤنتیمین‌دن اوزاقلاشدیریلماسی ایله قیبریس روملارینین آراسین‌دا فیکیر آیری‌لیقلاری میدانا چیخماغا باشلادی.

قیبریسلی روملارین قوردوغو سلاحلی هؤرگوت(ائوکا) نماینده‌لری آراسین‌دا اورتایا چیخماغا باشلایان فیکیر آیری‌لیقلاری، تورکیه‌نین موداخیله‌سین‌دن چکینه‌ن و تورکلری اقتصادی یول‌دان آلت ائتمه‌یی اوستون توتان روم لیدئر ماکاریوس و سرعتله نتیجه آلینماسینی ایسته‌یه‌ن اسکی  کودتاچیلاری ایچرن ائوکا-ب نماینده‌لرینین قارشی قارشییا گلمه‌سینه یول آچدی.

یونان کودتاچیلارینین دستگی ایله ۱۵ جولای ۱۹۷۴ده ائوکا لیدئری نیکوس سامپسون، آدانی یونانیستانا بیرلش‌دیرمک مقصدیله ماکاریوسا قارشی چئوریلیش ائد‌رک حاکمیتی قیسا مدت اله گئچیردی و بئله‌لیکله قیبریسین اگمنلیینه و اراضی بوتؤولویونه قصد ائتمیش اولدو.

 

تورکیه‌نین حرکاتا باشلامادان اولکی دیپلوماتیک جهدلری

تورکیه، ۱۹۶۰ ضمانت آنلاشما‌سی چرچیوه‌سین‌ده ایلک نؤوبه‌ده اصولا دایر تعهدلارینی یئرینه یئتیرمک اوچون گیریشیم گؤستردی.

بو چرچیوه‌ده ۱۷-۱۸ جولای ۱۹۷۴ده اینگیلتره ایله تورکیه آراسین‌دا دؤولت چئوریلیشی سونراسی آتیلاجاق آددیملارا یؤنه‌لیک لندن‌ده مشورتلر ائدیلدی. سؤزوگئدن مشورتلره، ضامن دؤولت کیمی یونانیستان دا دعوت ائدیلدی، آنجاق یونانیستان‌داکی کودتا رهبرلیگی دانیشیقلارا قاتیلمادی.

دؤورون باشباخانی بولنت ائجئویت ایله اینگیلتره خاریجی ایشلر باخانی جیمز کالاهان آراسین‌داکی گؤروشلرده اینگیلتره‌یه اورتاق موداخیله تکلیف ائدیلدی.

تورکیه، اینگیلتره‌نین منفی جاواب وئرمه‌سی اوزرینه ضمانت آنلاشما‌سینا اساس‌لاناراق و آداداکی تورکلرین تهلوکسیزلیینی ده نظره آلاراق ۲۰ جولای ۱۹۷۴ده قیبریس باریش حرکاتینی باشلاتدی.

بئله‌لیکله، قیبریسین یونانیستانا ایلحاقینین قارشی‌سی آلینمیش اولدو و قیبریس تورک خالقینین وارلیغی تضمین ائدیلدی.

تورک باریش حرکاتی، عینی زامان‌دا یونانیستان‌دا کودتا ایداره‌سینین ده سونو اولدو و اؤلکه‌یه دموکراسی گتیردی.

 

حرکاتین ایکینجی مرحله‌سین‌دن اول ده دیپلوماتیک چابالار سوردو

تورکیه، ۲۰ جولای ۱۹۷۴ده بیرلشمیش میلتلر تهلوکه‌سیزلیک شوراسینین ۳۵۳ ساییلی قراری ایله بؤیوک بریتانیا و یونانیستانا "باریشین یئنی‌دن تاسیسینی تامین ائتمک اوچون دانیشیقلارا باشلاماغا" چاغیردی.

بونون اوزرینه اوچ ضامن اؤلکه، ۲۵-۳۰ جولای ۱۹۷۴ده ژنو‌ده گؤروشلر گئچیردی و اوچ ضامن اؤلکه‌نین خاریجی ایشلر باخانلاری، ۳۰ جولای ۱۹۷۴.جو ایل تاریخ‌لی ژنو بیاننامه‌سینی ایمضالادی.

سؤزوگئدن بیاننامه‌ده، یونانیستان و قیبریسلی روملار طرفین‌دن ایشغال ائدیله‌ن تورک آنکلاو(یوردایچی)لارینین عاجل اولاراق بوشالدیلماسی و آدادا باریشین و آنایاسال قورولوشون یئنیدن تاسیسینی تامین ائدرک خاریجی ایشلر باخانلاری آراسین‌دا دانیشیقلارا داوام ائدیلمه‌سی اؤن گؤرولدو.

آیریجا بیاننامه ایله آدادا قیبریس تورک توپلومو ایله قیبریس روم توپلومو اولماق اوزره ایکی اؤزارک حاکمیتین مؤوجودلوغو ایلکه‌سل اولاراق تانیندی.

کنفرانسین ۹ آوگوست‌دا باشلایان ایکینجی مرحله‌سین‌ده یونانیستان، آدادا یئنی آنایاسال قورولوشون یارادیلماسینا یؤنه‌له‌ن بوتون تکلیفلری رد ائتدی و آنایاسایا دایر واریلاجاق بیر آنلاشما اوچون تورک قوشونلارینین گئری چکیلمه‌سینی اؤن شرط کیمی ایر‌لی سوردو.

یونانیستانین "۱۹۶۰دا اولدوغو کیمی تلقین ائدیله‌ن هئچ بیر حلی قبول ائتمه‌یه‌جیینی" بیلدیرمه‌سی اوزرینه کنفرانس، ۱۴ آوگوست‌دا نتیجه‌سیز قالدی و قیبریس باریش حرکاتینین ایکینجی مرحله‌سی باشلادی.

حرکاتین اوغورلا نتیجه‌له‌نمه‌سینین آردین‌دان ۱۳ فوریه ۱۹۷۵ده قیبریس تورک فدره دؤولتی قورولدو. مجلیس‌ده آلینان قرارلا ۱۵ نوامبر ۱۹۸۳ده ایسه قوزئی قیبریس تورک جمهوریتی قورولدو.



ایلگیلی‌لی خبرلر