تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (26)

بیرینجی ایل‌دؤنومونده قطر بحرانی و تورکیه – قطر ایلیشکیلری

تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (26)

 ۲۳ میی ۲۴ میه باغلایان گئجه یاری‌سی قطر خبر آژانسیینین هک ائدیلمه‌سی ایله باشلایان، ۵ ژوئن‌ده بیر چوخ عرب اؤلکه‌سینین دیپلوماتیک ایلیشکی‌لری کسیب دنیز، هاوا و قورو قوشادماسی تطبیق ائد‌رک دوحه‌نی تجرید ائتمه‌سیله اولوسلارآراسیلاشان قطر بحرانینین اوزرین‌دن بیر ایل گئچدی. بیز ده بو هفته پروگرامیمیزدا قطر بحرانینی و تورکیه-قطر ایلیشکیلرینی تحلیل ائدجییک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سونوروق.

...

بیر ایل اؤنجه عربیستان، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری و مصر ده داخیل اولماق اوزره بعضی عرب اؤلکه‌لری چئشیدلی اتهاملارلا قطر ایله دیپلوماتیک ایلیشکی‌لرینی کسدی. بو وضعیت کؤرفز بؤلگه‌سین‌ده سون دؤورده‌کی ان بؤیوک دیپلوماتیک بحرانا یول آچدی. دیپلوماتیک ایلیشکی‌لرین تامامیله کسیلمه‌سی، آمریکانین ترامپ رهبرلیگی اوزرین‌دن "قطرله ایلیشکیلری نظردن گئچیرین" باسقیسینین آرتدیغی بیر دؤورده اولدو. عربیستان و یانینداکی اؤلکه‌لر قطری، تروریزمه دستک وئرمک‌ده سوچلادی. آنجاق بو اؤلکه‌لر بو ادعالارینی دوغرولامادی.

قطر، بصره کؤرفزین‌ده کیچیک اما بؤلگه سیاستی و اقتصادین‌دا تأثیرلی بیر اؤلکه. دونیانین اوچونجو بؤیوک گاز رزروی ده قطره عاید. اؤنملی اونیورسیته‌لره، دوشونجه آلت‌یاپیلارینا و الجزیره کیمی اولوسلارآراسی مئدیا شرکتینه ائو صاحب‌لیگی ائدیر. تورپاقلارین‌دا یئرلشمیش خاریجی عسگر و حربی مرکزلر ده وار. تورکیه ایله ایلیشکی‌لری چوخ یاخشی سویه‌ده. قطرین بؤلگه‌ده تورکیه ایله انرژی امکداش‌لیغینا قارشی آتدیغی آددیملارین، تورکیه ایله حربی ایلیشکی‌لرینین، حتی تورکیه‌نین قطرده‌کی حربی مرکزینین بیر چوخ کؤرفز اؤلکه‌سینی راحاتسیز ائتدیگینی بیلیریک.

قطر بؤلگه‌ده دموکراتیکلشمه حرکتلرینه وئردیگی دستک سببیله عربلر آراسیندا چوخ مثیت ایمیجه صاحب. اوغورلو یومشاق گوجو ایله هم بؤلگه‌سل، هم ده قلوبال سویه‌ده تأثیر صاحبی بیر اؤلکه. اؤزللیکله اینگیلیزجه و عربجه یایینی اولان الجزیره مئدیا قروپو ایله قطر، هم بؤلگه‌سل، هم ده قلوبال سویه‌ده قامواویو اولوشدورور.

قطر، کؤرفزین دیگر یؤنتیملرینه گؤره داها لیبرال سیاستی ایله دقت چکیر. عرب باهاری پروسه‌سین‌ده توپلو مخالیفته و دیییشیمچی آکتورلارا دستک وئرمه‌سی کؤرفز مونارشیلرینین قطره اولان تپکیسینین اساس سببینی تشکیل ائدیر. قطری عربیستان، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، مصر و آمریکا طرفین‌دن هدف حالینا گتیرن داها اؤنجه‌لیکلی سببلر ایسه دوحه رهبرلیگینین سیاسی ترجیحلری و بونون خاریجی سیاست‌ده‌کی تأثیرلری. بئله کی؛ تورکیه و قطرین سوریه‌ده اسد قارشیدی معتدل مخالیفتی دستکلدیکلرینی بیلیریک. ژنو و آستانا پروسه‌لرین‌ده مخالیفتی ماسایا اوتورماغا راضی ائد‌ن ده تورکیه و قطر اولدو.

قطر ایله تورکیه‌نین اقتصادی ساحه‌ده جدی امکداش‌لیق ایلیشکی‌لری مؤوجوددور. قطرین تورکیه‌ده‌کی یاتیریملارینین مبلغی ۲۰ میلیارد دلار حجمین‌ده. قطر بحرانی باشلایان‌دا تورکیه‌نین قارشی‌سین‌دا ایکی سئچه‌نک واردی: طرف‌سیز قالماق و یا فعال اولاراق ایشین ایچینه گیرمک. تورکیه، ایکینجینی سئچدی و سئچیمینی قطردن یانا قوللاندی. تورک دیپلوماسی‌سی قطرین له‌ینه تماسلارا باشلادی. تورکیه، قطرین ارزاق تداروکو سیخینتی‌سینی آرادان قالدیرماق اوچون قوشادمانی یاریب بیر باشا یئمک گؤندردی و ان اؤنملی‌سی، داها اول قطرله ایمضالانان آندلاشمانی مجلیس‌دن گئچیره‌رک، قطرده تورک حربی وارلیغینی گلیشدیرمه‌یه یؤنه‌لیک آددیمینی آتدی.

تورکیه‌نین متفیقی قطره دستک وئررکن دنگه‌‌لی و اوزلاشماچی دیپلوماسی آپارماسی مقصده اویغون بیر سیاست سئچیمی. پرزیدنت اردوغانین قطرده‌کی تورک مرکزینین "کؤرفزین بوتونون گوونلیینه و ثابیتلیینه" یؤنلمیش اولدوغونو وورغولاماسی اؤنملی. حتی عینی تاریخلرده کرال سلمانا بنزر بیر عربیستان‌دا قورماغی تکلیف ائتدیگینی آچیقلاماسی دا تورکیه‌نین یاپیجی ایلیشکیسین‌دن باشقا بیر اؤرنک. ایلک مرحله‌ده قطری دستکلرکن باریش مئساژی وئرمک‌دن ده وازگئچمه‌ین تورکیه بؤلگه‌نین عاغیل‌لی گوج اولدوغونو ثبوت ائتدی.

قطر اولوسلارآراسی مالی ساحه‌سین‌ده ده اؤنملی بیر آکتور. اولوسلارآراسی یاتیریملاری ایله سون ایللرده کویت و بیرلشمیش عرب امیرلیکلری کیمی یاتیریمچی کؤرفز اؤلکه‌لرینین اؤنونه گئچدی. دونیانین اوچونجو بؤیوک گاز، اون اوچونجو بؤیوک نفت رزرولرینه صاحب اولان قطر بؤیوک بیر اقتصادی اینکیشاف گؤستریر. بو اینکیشافی اؤلکه ایچی مودرنلشمه فعالیتلری ایله دستکله‌یه‌ن قطر؛ قوردوغو قطر فوندو ایله مودرنلشمه و قلوباللاشمانین گتیردیگی فورملاری اسلام و قطر مدنیتی ایله قاریشدیراراق دؤنوشدورور. بو دییشیک‌لیک قطری دیگر کؤرفز اؤلکه‌لرین‌دن فرق‌لی بیر یئره یئرلشدیریر. اؤلکه، اینانج اولاراق سلفی‌لیگین ان معتدل جیزگیلرین‌دن بیرینه منسوب. قطر، سلفی یوروملارین چوخون‌دا گؤروله‌ن آشیری قاتی و دیشلاییجی ایلیشکیلره اوزاق دورور. بو دورومدا دا قطری صوفی اسلام عنعنه‌سینین وارثی اولان تورکیه ایله یاخینلاشدیران بیر باشقا فاکتور.

۱۹۱۳.جو ایلده تورکلر اینگیلیزلرله ائتدیگی آنلاشما ایله قطردن چکیلمه‌یی قبول ائتمیشدی. آنجاق قطردن چیخیشی ۱۹۱۵ ایلینده اولدو. ایندی تورکلر قطره بیر چوخ ساحه‌ده امکداش‌لیق ایله گئری قاییدیر. بو گون قطر و تورکیه؛ اورتادوغودا ثابت‌لیک اوچون اوغورلو بیر دنگه سیاستی آپاریر. ایکی اؤلکه ده امکداش‌لیق ایچین‌ده مستقیل و آکتیو بیر خاریجی سیاست اویقولاما آلانی تاپیر. اورتادوغونون بو ایکی اؤنملی گوجو سخاوت‌لی، یاردیم‌سئور، آراچی، گیریشیمچی، یاتیریمچی کیمی خصوصیتلری ایله بؤلگه‌ده و قلوبال سویه‌ده تأثیر ساحه‌لرینی یارادیر. بو گون، قطر و تورکیه اورتادوغونون اؤنملی ایکی گوجو. بو سببله اورتادوغودا یئنی بیر دوزن یارادیلماسی پروسه‌سینین دیشیندا قالما سئچه‌نگینه صاحب دئییللر. بو مقام‌دا تورکیه و قطری اورتاق دگرلر و اورتاق ایلکه‌لر بیرلشدیریر.

...

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.



ایلگیلی‌لی خبرلر