تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (21)

ایران‌دا تورک-فارس گرگینلیگی: ایران دؤولتینین تورکجه تحصیل و یایین مسئله‌لرین‌ده خالقینین طلبلرینه مثببت جاواب وئرمه‌سی فایدالی اولاجاق‌دیر

تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (21)

 


 

اؤتن هفته‌لرده ایران پرزیدنتینین معاوینی علی یونیسی‌نین "آذریلر (‌تورکلر) تورکجه دانیشان فارسلاردیر" آچیقلاماسی وئرمه‌سی ایران‌دا یئنی بیر گرگین‌لیک اورتایا چیخاردی. بیز ده بو هفته پروگرامیمیزدا بو گلیشمه ایشیغیندا ایران تورکلرینی و قونونون تورک خاریجی سیاستینه یانسیمالارینی تحلیل ائدجییک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سونوروق.

...

ایران پرزیدنتینین موعاوینی علی یونیسی‌نین "آذریلر (ایران تورکلری) تورکجه دانیشان فارسدیر" آچیقلاماسی ایران تورکلری طرفین‌دن بؤیوک تپکی ایله قارشیلاندی. بو گلیشمه‌نین آردین‌دان ایرانین، روسیایا فارسجا و روسجا دیلینین قارشی‌لیق‌لی اولاراق ایکی اؤلکه‌ده‌کی اوخوللاردا "ایکینجی دیل" کیمی اؤیردیلمه‌سی تکلیف ائتمه‌سی، ایران‌لی تورکلرین بؤیوک اعتراضینا سبب اولدو.

ایران مجلیسی اورمیه ملت وکیلی نادیر قاضی‌پور و هادی باهادیری، ایران پرزیدنتی حسن روحانییه خطابا بیر مکتوب قلمه آلدی. یونیسی‌نین آچیقلاماسینا تپکی ایچر‌ن مکتوبا ۵۰ تورک ملت وکیلی ایمضا آتدی. یونیسی‌نین آچیقلامالارینین اؤلکه گوونلیینه ضرر وئردیگی بیل‌دیریله‌ن مکتوب‌دا ایران‌دا موختلیف عیرقلرین یاشادیغی، قرآنا گؤره عیرق آیریمچیلیغینین قبول ادیلمز اولدوغو بیلدیریلدی. بیر میلتین دیلینه خیانتین او میلته خیانت آنلامینا گلدیگی ایفاده ائدیله‌ن مکتوب‌دا، هر بیر قومون ان دیرلی عنصورونون دیلی اولدوغو وورغولاندی.

قئید ائدک کی، اؤتن ایللرده ده ایران‌دا موختلیف سببلرله تورک-فارس گرگین‌لیگی باش وئرمیشدی. ۲۰۰۶ ایلی ایچری‌سین‌ده ایران‌دا دؤولته عاید بیر قزئت‌ده درج اولونان کاریکاتوردا تورکجه دانیشان بیر بؤجک چکیلمیشدی. آیریجا "بو بؤجکلرین دیللرینین باشا دوشولمدیگی و ایران‌لیلارین اگر اؤلکه‌لرینی سئویرلرسه دیشقیلارینی توالته ائتمه‌یرک اونلاری اؤلدورمه‌لری لازیم" سؤزلرینه یئر وئریلمیشدی. بو چیرکین کاریکاتور تبریز باش‌دا اولماقلا تورکلرین یاشادیغی بوتون شهرلرده اعتراضلارا یول آچمیشدی. میلیونلارجا اینسانین ایشتیراک ائتدیگی میتینگلر سونون‌دا، دؤولت بو قزئتی باغلاییب سوروملولاری توتوقلایاراق حادثه‌لری اونوتدورماغا چالیشمیشدی. آنجاق گئج گلن عذر خالقی ساکیتلشدیرمه‌دی. دؤولتین حادثه‌لره سلاحلا مداخیله ائتمه‌سیله نتیجه‌لنه‌ن اعتراضلارین سونوجو اللی‌دن آرتیق اؤلو، یوزلرجه یارالی و مینلرله توتوقلو اولدو. بو حادثه‌لردن اون ایل سونرا ۲۰۱۵.جی ایلده یئنه بنزر بیر یاییندا تورکلره تحقیر ائدیلدی. ایران دؤولت تلویزیونون‌دا یایینلانان بیر اوشاق پروگرامین‌دا تورکلره تحقیر ایچرن ایفاده‌لر یئر آلدی. "فیتیله" آدلی بو پروگرام‌دا تورک آتا-اوغول قالدیقلاری هتلین پیس قوخوسون‌دان شیکایت‌چی اولور. هتل گؤره‌ولی‌سی ایسه بابا-اوغولون آغزینین قوخودوغونو دئییر. آیریجا؛

بابا-اوغولون دیشلرینی توالت قیرچاسی ایله یویوب تمیزلدیگینی دولاییلی اولاراق وورغولاییر. بو صحنه‌لر ایران‌دا و دونیانین دؤرد بیر طرفین‌ده یاشایان تورکلرین بؤیوک تپکیسینی چکدی. بو حادثه‌لردن اوچ ایل سونرا گلن یونیسی‌نین آچیقلامالاری ایران‌دا بو مسئله‌دن لازیم درسلرین چیخاریلمادیغینی گؤستریر.

ایران تورکلری اوتوز میلیون‌دان آرتیق جمعیت ایله ایران ایچری‌سین‌ده فارسلارلا بیرلیک‌ده ان گوج‌لو توپلولوق. تورکلر، ژئوسییاسی مؤقعیت، سوسیو کولتورل قورولوش، اقتصادی گوج و جمعیت پتانسیلی اعتباریله ایران‌دا باش وئره‌ن سیاسی دییشیک‌لیکلرده آپاریجی رول اوینادیلار.

۱۰ و ۱۱.جی عصرلرده تورک سلجوق‌لو رهبرلیگی آلتین‌دا اوغوزلارین آذربایجانا ائتدیکلری کؤچ دالغالاری بؤلگه‌ده بؤیوک بیر تورک اکثریتینه زمین حاضرلادی. ۱۵۰۱.جی ایلده صفوی دؤولتینین قورولماسی ایله بؤلگه خالقلارینین کیم‌لیگی بؤیوک اؤلچوده دییشیمه اوغرادی. آذربایجان مرکزلی قورولان بو رژیم، ایرانا اؤنم‌لی بیر بؤلگه‌سل گوج اؤزللیگی قازاندیردی. بوندان باشقا، اکثریتی سنی اولان خالقلارا شیعه مذهبینی قبول ائتدیردی. بؤلگ‌یه سونراکی ایللرده حاکم اولان افشار و قاجار سولاله‌لری دؤورون‌ده ده تورکلوک شعورو و شیعه مذهبی اؤنمینی قوروماغا داوام ائتدی.

ایران‌دا عصرلرجه حؤکم سوره‌ن تورک خاندان یؤنتیمی ۲۰.جی عصرین ایلک دؤردده‌بیرینده باشا چاتدی. یئرینه فارس اصیل‌لی اولان پهلوی دؤورو باشلادی. بو دییشیک‌لیک ایران تورکلری اوچون اؤنم‌لی بیر قیریلما نقطه‌سی. بو دؤورده تورکلر موختلیف محدودیتلرله معروض قالدی. پهلوی دؤورون‌ده منیمسه‌نه‌ن فارسلاشدیرما ایدئولوژیسی، بؤلگه‌ده یاشایان تورکلر اوچون کیم‌لیکلرینی یئنی‌دن دوشونمه و رژیمه قارشی ایفاده ائتمه چاباسینی دوغوردو. شاهین دئوریلدیگی پروسه‌ده فعال اولان تورکلر، ایسلام اینقیلاب حرکتینین باشینی چکه‌ن قروپلار ایچین‌ده یئر آلدی.

گونوموزده تورکلر ایران‌دا سیاست و اقتصاد‌دا فعال دورومدا. آنجاق تورک دیلینین رسمی دیل اولماماسی، تورکجه ائگیتیم-اؤیرتیمه اجازه وئریلمه‌مه‌سی کیمی سببلرله زامان زامان ایران یؤنتیمی ایله پروبلئملر یاشاییرلار.

ایران‌داکی تورکلری هر هانسی بیر اؤلکه‌ده بیر آزلیق کیمی گؤرمک ممکن دئییل. چونکو تخمیناً ۱۰۰۰ ایلدیر کی، ایران جغرافیاسینین سیاسی تاریخین‌ده‌کی حادثه‌لرین شکیللنمه‌سینده تورکلرین جدی رولو وار. فارس مدنیتی ایله تورک مدنیتی هم ایران ایچین‌ده، هم ده ایران خاریجین‌ده قارشی‌لیق‌لی ائتکیله‌شیم ایچین‌ده. بو ایکی قدیم مدنیتین بیر بیرینه قارشی‌لیق‌لی چوخ ماؤنملی قاتقی‌لاری اولموشدور. خالقلارین بیر آرادا یاشایابیلمه‌سی اوچون بیر بیریلرینه قارشی مینیموم سایغینی گؤسترمه‌لری لازیم‌دیر. ایران ایداره‌چی‌لیک عنعنه‌سی اولان تجروبه‌لی بیر دؤولت. آنا دیل‌ده تحصیل و مئدیا اؤزگورلویو گونوموز دونیاسین‌دا اساس اینسان حاقلاری آراسین‌دا. ایران دؤولتینین تورکجه تحصیل و تورکجه یایین مسئله‌لرین‌ده خالقینین طلبلرینه مثببت جاواب وئرمه‌سی فایدالی اولاجاق‌دیر. بو؛ هم تورکیه-ایران ایلیشکیلری اوچون، هم ده بؤلگه‌نین ثابت‌لیگی اوچون اؤنم‌لی بیر ایر‌لیله‌مه تامین ائد‌جک‌دیر.

...

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.


اتیکتلر: فارس , یونسی , تورک , ایران

ایلگیلی‌لی خبرلر