تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (16)

اولوسلارآراسی دؤنوشوملر، سوریه بحرانی و تورکیه

تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (16)

اولوسلارآراسی ایلیشکیلرده زامانین سرعتله آخدیغی بیر دؤورو یاشاییریق. بیز ده بو هفته پروگرامیمیزدا اولوسلارآراسی دییشیک‌لیکلری و بو دییشیک‌لیکلرین سوریه بحرانی ایله تورکیه‌یه یانسیمالارینی تحلیل ائدجییک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپگ‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سونوروق.

...

دونیادان بیر بوتون ایمیش کیمی دانیشماق بو گون آرتیق گئتدیکجه چتینلشیر. قلوبال چرچیوه‌لر یاراتماق چابالاری اوغورسوزلوغا اوغراییر. قوروماچیلیق یوکسلیش‌ده؛ قلوبال تیجارت دانیشیقلارینین سون تورو نتیجه وئرمه‌دی. سایبری عالمینین ایستیفاده‌سینی دوزنله‌ین چوخ آز قورال وار. اؤزونه مخصوص بؤلگه‌سل دوزنلرین و یا دوزنسیزلیکلرین اورتایا چیخیشینا شاهد اولوروق. بو وضعیته ان یاخشی اؤرنک ایسه بو گون اورتادوغو و سوریه‌ده باش وئره‌نلر.

قیسا بیر مدت اول اینگیلتره و آمریکانین رهبرلیگی آلتین‌دا ۲۰دن چوخ دؤولت اؤلکه‌لرین‌دن روس دیپلوماتلاری چیخاردی. روسیا دا مثلی ایله مقابله ائد‌رک ۶۰ خاریجی دیپلوماتی درحال چیخاردی. بو گلیشمه‌دن قیسا بیر مدت سونرا اسد رژیمی یئنه شیمیایی سلاح ایستیفاده ائتدی. بون‌دان بیر ایل اؤنجه، ترامپ حکومتی عینی سببله رژیم مرکزلرینی ۵۹ تام هاوک موشکی ایله وورموشدو. بیر ایل سونرا یئنه آمریکا رهبرلیین‌ده‌کی اتفاق اسد رژیمینه هاوا عملیاتی ائتدی. بئله‌لیکله، گؤزلر یئنه سوریه‌یه چئوریلدی و بو سوال وئریلیر: "گؤره‌سن دونیا ایکینجی بیر سویوق ساواش‌ین آستاناسیندا می؟".

بو گون دونیا، ۱۹۳۹-۱۹۹۱ دؤورونون ایدئولوژیک قطبلاشما ایچری‌سین‌ده‌کی دونیاسینا بنزمیر. بیرینجی دونیا ساواشینین اؤنجه‌سین‌ده‌کی اون ایللره داها چوخ بنزییر. حاضردا قلوبال و بؤلگه‌سل گوجلرین یوکسلیب-دوشدوگو بیر دؤورده میلی گوج ساواشلارینا شاهد اولوروق. دونیانین عمومی وضعیتینه باخاندا ۱۹۴۵-۱۹۸۹ آراسین‌دا اولدوغو کیمی بؤیوک بیر ایدئولوژیک مباریزه قاپیدا دئییل. اورتادا یئنی بیر دمیر پرده ده یوخ. باشات/باسقین بیر دونیا گوجونون یانی سیرا، (آمریکانین حاکمیتینین آزالدیلماسینی ایسته‌ین و آنجاق بو وظیفه‌نی حیاتا گئچیره‌جک قدر ده هله گوجلنمه‌میش) یوک‌سه‌لن و گئریله‌ین گوج‌لر وار. بو دوروم مسئله ایله مشغول اولان متخصصلرده بعضی آنلاشمازلیقلارا یول آچیر. بعضی اوزمانلاردا مؤوجود وضعیتی معنالی قیلماق اوچون سویوق ساواش نوستالژیسینه مراجعت ائتمه میلی وار. اما بو دوغرو بیر بنزتمه دئییل. مؤوجود وضعیت داها چوخ ۱۹.جو عصرین ایکینجی یاریسینا بنزییر.

بو دؤور، یئنی اورتایا چیخان بؤیوک گوجلرین رقابت چاغی ایدی، دؤولتلر آراسین‌داکی ایلیشکی‌لرین ایدئولوژیک حاق‌لیلیقلارا دئییل، میلی ماراقلارا دایالی اولدوغو بیر چاغ ایدی. بونا گؤره ده بونو راحت‌لیقلا دئیه بیلریک: ایکینجی سویوق ساواش‌ین آستاناسیندا دئییلیک.

بو گون اورتادوغودا آمریکانین خاریجی سیاستی اساساً ایدئولوژیک اوستونلوکلره دئییل، گوج سیاستینه گؤره یؤنتیلیر. مثلاً، عربیستان. هم دموکراتیک دئییل، هم ده آنلاییش باخیم‌دان باتی اوچون رادیکال اما نفتی وار و آمریکا قوروماسی قارشیلیغین‌دا نفتی یالنیز دلار جینسین‌دن ساتماغا ماراق‌لی. دیگر طرف‌دن، مصر، حربی بیر دیکتاتورلوقلا ایداره ائدیلیر؛ آمریکا ماراقلاری ایله اویغون اولدوغو و ایسراییل اوچون تهلوکه یاراتمادیغی اوچون آمریکانین دستگینی آلیر.

ایران، داعش ایله مباریزه‌نی بهانه کیمی ایستیفاده ائد‌رک عراق‌داکی کنترلونو قوروم ساللاشدیردی و سوریه تورپاقلارینی ایران قورو گوج‌لری و حربی مرکزلری دولدوروب اسد حکومتینی ایران وکیل گوجونه چئویردی. بو، البته، آمریکا اوچون پیس بیر وضعیت. آمریکا (دایما دونیانین ان بؤیوک دؤولت ترورو دستکچی‌سی کیمی دگرلندیردیگی) ایرانین آغ دنیزه چاتدیغینی طبیعی کی، گؤرمک ایستمیر. حاضردا بوتون گؤستریجیلر ترامپین ایرانلا نوکلئر آندلاشمادان یاخین‌دا چکیله‌جگی یولوندا. واشینگتون تهرانلا آچیق خصومته گئچیشین آستاناسیندا.

آمریکانین حاضردا اورتادوغودا ان چوخ احتیاج دویدوغو شئی ثابت بیر گوج دنگه‌سی. خاریجی سیاست قرارلارین‌دا گئتدیکجه آمریکادان باغیمسیزلاشان تورکیه ده پتانسیل بیر بؤلگه‌سل اگمنلیک حالینا گلمک‌ده. بئله‌لیکله، آمریکا تورکیه‌نی ده دنگه‌لمک ایسته‌ییر. آمریکا بورادا بونو دا دوشونمه‌لی؛ تورکیه و ایرانی سینیرلاماق، هر ایکی اؤلکه‌نی روسیایا داها دا یاخینلاشدیراجاق. نوکلئر آندلاشمانی جیریب آتماق و ایرانا قارشی یئنی تحریملر قویماغا چالیشماق، آوروپابیرلیگینی ایران‌دان نفت صادراتینی داوردورماغا راضی ائتمک دئمک‌دیر کی بو دا آوروپابیرلیگینین روسیایا اولان باغیملی‌لیغینی داها چوخ آرتیرماق آنلامینا گله‌جک‌دیر.

دیگر طرف‌دن، سوریه بو گون بؤلگه‌سل، حتی کوره‌سل زلزله خطلرینی فعاللاشدیراجاق قونومدا. سوریه هاوا ساحه‌سینده هر آن، بیله‌رک و یا بیلمه‌دن، کنترلدان چیخاجاق بیر چاتیشمانین کوللری کؤزره‌بیلر. آنجاق اونو دا وورغولامالیییق کی، سوریه‌نین یاخین گله‌جیین‌ده ان اؤنملی و جدی چاتیشما، پ‌کاکا/ی.پ.گ‌نین ساحه‌دن سیلینمه‌سی/سیلینمه‌مه‌سی اوزرین‌ده اولاجاق. چونکو، پ‌کاکا/ی.پ.گ‌نین وضعیتی یالنیز بو ترور هؤرگوتونون سوریه‌ده‌کی گوجو و وارلیغی دئییل، عینی زامان‌دا باتینین سوریه‌ده‌کی فعالیتینین آزالدیلماسی ایله ایلیشکی‌لی بیر اولگو حالینا گلدی. بو سبب‌دن تورکیه-روسیا-ایران آراسین‌دا سوریه‌ده امکداش‌لیق آرتدیقجا دیگر طرف‌دن آمریکا-فرانسا-اینگیلتره کیمی اؤلکه‌لر پ‌کاکا/ی.پ.گ‌نین کنترل ائتدیگی ساحه‌لرده داها چوخ بوی گؤستریر.

آنکاراداکی تورکیه-روسییا-ایران اوچلو ذیروه گؤروشون‌دن سوریه‌نین تورپاق بوتؤولویو قرارینین چیخماسی آمریکانین پ‌کاکا/ی.پ.گ ایله اولان ایلیشکی‌سینه و فراتین دوغوسونداکی وارلیغینا قارشی آچیق بیر اویاری. تورکیه اوچون بو پروبلئم اؤز گوونلیگینه یؤنه‌لیک بیر ایستراتژیک تهدید. ایران بو بؤلگه‌نین اؤزونه قارشی آپاریلاجاق آمریکا فعالیتلرینین مرکزسی اولاجاغینا اینانیر. روسیا ایسه اوزون وعده‌ده بو بؤلگه‌نین سوریه‌ده‌کی آمریکا تأثیرینین اساس آراجی اولاجاغینی دوشونور.

بو سببله، اؤنوموزده‌کی پروسه‌ده منبج و فراتین دوغوسو قونوسون‌داکی باسقی داها دا آرتاجاق. منبج مسئله‌سی بو سببله اوچلو ذیروه گؤروشونون نتیجه‌سین‌دن ان چوخ تأثیرلنه‌جک مسئله‌لردن بیری. تورکیه‌نین اول تل‌رفعتی کنترل آلتینا آلماسی، داها سونرا منبج اوزرین‌ده باسقی یاراداراق، آمریکا و پ‌کاکا/ی.پ.گ‌نی فراتین دوغوسونا چکیله‌جک بیر پروسه‌نی باشلاماسی بؤلگه‌ده‌کی گوج دنگه‌سینی و سوریه‌نین گله‌جیینی ائتکیله‌یه‌جک بیر ایستراتژیک حمله اولاجاق.

...

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجا‌سی دکتر جمیل دوغاچ ایپگ‌ین قونو ایله باغلی دگرلندیرمه‌سینی سوندوق.



ایلگیلی‌لی خبرلر